Εύα Οικονόμου - Βαμβακά: Παραμύθια επί σκηνής

Οποτε ο Τύπος αναφέρεται στην Εύα Οικονόμου-Βαμβακά, η ιδιότητα που συνοδεύει το όνομά της είναι «η νεότερη καλλιτεχνική διευθύντρια ΔΗΠΕΘΕ στην Ελλάδα». Η αλήθεια είναι ότι εκείνη είναι πολύ περισσότερα από απλώς η «νεότερη» - κάτω των 40, για να είμαστε ακριβείς. Κάποια από αυτά τα ανακάλυψα στη διάρκεια της συζήτησής μας ένα ζεστό καλοκαιρινό μεσημέρι. Η Εύα είναι πρώτα απ’ όλα νέα στην ψυχή και το πνεύμα - και έτσι μου φαίνεται θα παραμείνει όσα χρόνια κι αν περάσουν από πάνω της. Σφύζει από ζωή, ενέργεια, χιούμορ, είναι απολαυστική συνομιλήτρια και διηγείται ενδιαφέρουσες ιστορίες με την υπέροχη φωνή της - το τελευταίο, την υπέροχη φωνή δηλαδή, το εμπέδωσα και στη διάρκεια της απομαγνητοφώνησης. Είναι τέλος πάντων ένα πλάσμα τόσο φωτεινό όσο και οι ιδέες της, αυτές που από το 2022, οπότε ανέλαβε το πόστο της, έχουν δώσει νέα ζωή στις παραγωγές του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας και του Φεστιβάλ Φιλίππων.

GALA: Πώς βρέθηκες στη θέση της καλλιτεχνικής διευθύντριας του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας;
ΕΥΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ-ΒΑΜΒΑΚΑ: Δεν ήταν σκοπός ζωής, απλά είχε προκηρυχθεί η θέση, έτυχε να είμαι εκεί εκείνο το καλοκαίρι για να δω τους γονείς μου, γιατί, παρότι Καβαλιώτισσα, τα τελευταία 17 χρόνια ζούσα στην Αθήνα, και σκέφτηκα «μήπως η ομορφιά αυτής της πόλης με σώσει;». Και έτσι έκανα τα χαρτιά μου. Εγινε, δεν το περίμενα, δεν είχα αφήσει τις δουλειές μου εδώ, ο πρώτος χρόνος ήταν μεταβατικός στο πώς να κάνω τα βήματά μου σιγά-σιγά για να φύγω από την Αθήνα και να πάω εκεί. Ηταν ένας χρόνος χαοτικός, αλλά και πολύ δημιουργικός, γιατί εκεί που ήμουν σκηνοθέτις βρέθηκα σε ένα υπερπρότζεκτ που ήταν το ΔΗΠΕΘΕ και το Φεστιβάλ Φιλίππων, όπου ήταν πολύ μεγαλύτερη η σκηνοθεσία και πολλοί οι άνθρωποι να χειριστείς, τα μέτωπα, οι πίστες... Μου άρεσε, βρήκα κομμάτια του εαυτού μου σε αυτό που δεν τα φανταζόμουν. Κάθε μου μέρα είναι δύσκολη, ασφυκτικά γεμάτη και σε πολλαπλά επίπεδα απαιτητική, όχι μόνο καλλιτεχνικά, αλλά ακόμα δεν το μετανιώνω. Θεωρώ ότι ήταν σωστή απόφαση.

G.: Βρήκες δυσκολίες και εμπόδια, πράγματα που θα ήθελες να αλλάξεις;
ΕΥ.ΟΙΚ.-Β.: Βρήκα πάρα πολλή γραφειοκρατία που δεν το είχα συνηθίσει ως καλλιτέχνις, αλλά μάλλον είναι σύνηθες στο Δημόσιο. Βρήκα πολύ παραλογισμό, αλλά μετά το πρώτο σοκ έχει πλάκα να βρίσκεις λύσεις. Βρήκα πολύ ωραίους ανθρώπους που αφού έκαναν τον κύκλο τους γύρισαν στην Καβάλα και θέλουν να δημιουργήσουν, και άλλους που ήρθαν μια βόλτα από κει και άνθησαν. Γενικά συνάντησα μια πομπή πολύ ωραίων ανθρώπων που με σημάδεψαν και θα με συντροφεύουν και όταν θα φύγω.

G.: Τι ματιά έδωσες στην πρώτη τριετία;
ΕΥ.ΟΙΚ.-Β.: Η ματιά που έδωσα είναι ότι κάνουμε ένα πιο πειραματικό θέατρο, αλλά όχι με την έννοια του ελίτ ή του δύσκολου θεάτρου. Επειδή είμαστε ένα δημόσιο θέατρο που δεν έχει ως πρώτο στόχο το κέρδος, όπως φυσικά θα είχε ένας ιδιώτης, μπορούμε να δοκιμάζουμε νέους ανθρώπους και νέα έργα.

G.: Δεν είναι μια πολυτέλεια αυτό;
ΕΥ.ΟΙΚ.-Β.: Είναι πολυτέλεια, αλλά και υποχρέωση. Αν είχα την ίδια θέση σε ιδιωτικό θέατρο, θα πήγαινα κι εγώ με τα σίγουρα. Θα έλεγα «τι θα μου φέρει πίσω αυτό που επένδυσα;». Επειδή όμως είμαι σε ένα δημόσιο θέατρο, σκέφτομαι πώς θα είναι η επόμενη μέρα γενικά στο θέατρο. Αρα, έχω φωνάξει πολύ ταλαντούχους ανθρώπους στα πρώτα τους βήματα, δηλαδή θεωρώ ότι η δουλειά μου είναι κάπως σαν scouter. Οταν δώσεις σε έναν άνθρωπο στα πρώτα του βήματα μια ευκαιρία, επειδή νιώθει ότι τον εμπιστεύτηκες σου γυρνάει πίσω κάτι πολύ μεγαλύτερο από αυτό που του ζήτησες.

Οπότε έχουμε κάνει πολύ ωραίες και πραγματικά μεγάλες δουλειές με ανθρώπους που πιστεύω ότι θα απασχολήσουν πάρα πολύ το καλλιτεχνικό γίγνεσθαι τα επόμενα χρόνια, που όμως έτυχε να τους ανακαλύψουμε εμείς στο ξεκίνημά τους και άνθησαν. Και ευτυχώς το έχει αγκαλιάσει και η πόλη όλο αυτό, και το θέατρο γεμίζει, οπότε το στοίχημα βγαίνει.

G.: Εσένα ποιος σε βρήκε στα πρώτα σου βήματα;
ΕΥ.ΟΙΚ.-Β.: Με βρήκε, και του το χρωστάω, ο προηγούμενος καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας, ο Θοδωρής Γκόνης, που το 2018 μου ανέθεσε να γράψω και να σκηνοθετήσω ένα έργο. Εγώ ως τότε πίστευα ότι ήμουν ηθοποιός, δεν ήξερα αν μπορώ να το κάνω, είχα τελειώσει και μια Νομική κάποτε, οπότε είχα μια μάχη μέσα μου ανάμεσα στο σώμα μου και το μυαλό μου, γιατί ως ηθοποιός χρειαζόμουν το σώμα μου και τα αντανακλαστικά μου και ως σκηνοθέτις το μυαλό μου. Εκείνη τη στιγμή που έκανα εκείνη την παράσταση από το μηδέν, ένιωσα να ενώνονται ξανά τα κομμάτια μου. Από τότε άλλαξε η ζωή μου.

G.: Δεν είχες ξαναγράψει ούτε σκηνοθετήσει;
ΕΥ.ΟΙΚ.-Β.: Τίποτα και ποτέ.

G.: Και τι ήταν αυτό που είδε σε εσένα;
ΕΥ.ΟΙΚ.-Β.: Δεν ξέρω. Κάτι που δεν έβλεπα εγώ. Το είχαν δει κι άλλοι και το αρνιόμουν. Παλιά ήμουν βοηθός σκηνοθέτη του Διαγόρα Χρονόπουλου στο Θέατρο Τέχνης. Και μου έλεγε «είσαι σκηνοθέτις». Και του έλεγα «είμαι ηθοποιός». Με μένος το έλεγα. Δεν το δεχόμουν. Και τελικά όταν έγινε αυτό, είπα «τι βλακεία έλεγα ότι είμαι ηθοποιός και έχασα δέκα χρόνια;».

G.: Οπότε δεν θα ξαναδουλέψεις ως ηθοποιός;
ΕΥ.ΟΙΚ.-Β.: Νιώθω ότι δεν θα το ξανακάνω, αλλά επειδή η ζωή έχει ανατρέψει τα σχέδιά μου κρατάω μικρό καλάθι. Λέω ότι έχει πολύ μεγαλύτερη φαντασία από μένα, οπότε μπορεί να δουλέψω ως οτιδήποτε, ως σεναριογράφος ή ως στιχουργός για παράδειγμα. Δεν θα σταματήσω όμως ποτέ να λέω ιστορίες.

G.: Οι ιστορίες που λες στο φετινό Φεστιβάλ Φιλίππων έχουν τον γενικό τίτλο «Μεταμόρφωσις». Με ποια έννοια;
ΕΥ.ΟΙΚ.-Β.: Είναι, θα έλεγα, τριπλή η έννοια της μεταμόρφωσης. Αρχικά το φεστιβάλ είναι στο νούμερο 69, λίγο πριν το 70, που θα είναι σταθμός. Στο 69ο, λοιπόν, προσωπικά βλέπω τους ανθρώπους να μεταμορφώνονται τα τελευταία χρόνια προς το χειρότερο, επειδή και η κοινωνία μάς ωθεί προς αυτό. Εχει περισσότερο άγχος, στρες, έλλειψη αλληλεγγύης, οπότε γινόμαστε λίγο τέρατα κι εμείς. Και αυτό είναι η μία έννοια της μεταμόρφωσης, ότι ίσως αν το αποδεχτούμε, να αλλάξουμε. Η δεύτερη έννοια είναι ότι η τέχνη μπορεί να μας αλλάξει γιατί μας δίνει παραδείγματα ή κάνει μια βουτιά για δύο ώρες σε κάποια δωμάτια που δεν τα βλέπουμε αλλιώς - του εαυτού μας, του γείτονά μας, του απέναντί μας. Οπότε, αν αφεθείς σε αυτό και το δεις ουσιαστικά όταν βγεις, είναι σαν συμπυκνωμένη ψυχοθεραπεία, μπορείς να δεις τα πράγματα που έχεις κάνει και μπορείς να μεταμορφωθείς από αυτό. Μπορείς να πεις «εγώ δεν θέλω να είμαι έτσι» ή «εγώ θέλω να είμαι ακριβώς έτσι» ή «κοίτα να δεις τι συνέβη σε αυτόν». Και η τρίτη έννοια είναι το φεστιβάλ το ίδιο που θέλω να μεγαλώσει, να ανοίξει κι άλλο τα φτερά του.

G.: Τι καινούρια πράγματα θα δούμε στο φεστιβάλ;
ΕΥ.ΟΙΚ.-Β.: Φέτος για πρώτη φορά δεν είναι μόνο θεατρικό. Το Φεστιβάλ Φιλίππων έχει δύο άξονες: τον άξονα της φιλοξενίας των μεγάλων παραγωγών στο Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων, ένα φανταστικό θέατρο, πολύ καλοδιατηρημένο, μαγικό, με πολύ μεγάλη ενέργεια, όπου εκεί βλέπουμε σχεδόν όλες τις επιδαύρειες παραγωγές - και αυτό έχει διαμορφώσει συνολικά την παιδεία των ανθρώπων της περιοχής. Και έναν άλλο άξονα, αυτόν με τις δικές του παραγωγές, που είναι πιο μικρές και site-specific σε διάφορα ανορθόδοξα μέρη. Κάθε χρόνο προσπαθώ να τις ενδυναμώνω ακόμα περισσότερο, να τις κάνω πιο μεγάλες με περισσότερους ανθρώπους. Φέτος, λοιπόν, έχουμε δύο θεατρικές παραγωγές που τις σκηνοθετούμε ο Δημήτρης Σταυρόπουλος κι εγώ, μία όπερα, τον «Φαέθωνα», σε συμπαραγωγή με την Εθνική Λυρική Σκηνή, που είναι πολύ μεγάλη μας τιμή, σε σκηνοθεσία Σοφίας Αντωνίου, που είναι μια ανερχόμενη πολύ ταλαντούχα σκηνοθέτρια. Ακόμη, ο Γιώργος Καρακάτζης κάνει μια ιδιαίτερη παράσταση, ένα κουκλοθέατρο για παιδιά και μεγάλους που έχει αφορμή τον μύθο της Αντιγόνης, αλλά τον κάνει με μια Ιρανή ηθοποιό, η οποία επίσης μεταμορφώθηκε για να φύγει από ένα αυταρχικό καθεστώς. Και κάνουμε και μια εικαστική εγκατάσταση σε ένα πολυεπίπεδο κτίριο, όπου κάθε όροφος θα απευθύνεται σε μια άλλη αίσθηση, δημιουργώντας έναν κόσμο με βάση τις «Μεταμορφώσεις» του Οβίδιου - λέγεται «Μεταμορφώσεις - Και δεν ξανακυνήγησα ποτέ μου».

G.: Για όλες αυτές τις παραγωγές βρισκόσουν τώρα στην Αθήνα;
ΕΥ.ΟΙΚ.-Β.: Στην Αθήνα έκανα πρόβες για την παραγωγή του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας «Μεσοτοιχίες» που θα παρουσιαστεί στο Φεστιβάλ Φιλίππων και οργάνωνα και τις προετοιμασίες για την παρουσίαση των παραστάσεων στη Εθνική Λυρική Σκηνή. Είχαμε ξεκινήσει μια συνεργασία πέρυσι και όλες οι παραγωγές του Φεστιβάλ παρουσιάστηκαν τον Σεπτέμβριο στη σκηνή της. Φέτος αυτό θα επαναληφθεί και μακάρι να γίνει και θεσμός, έτσι ώστε να έρχονται σε επαφή αυτές οι νέες παραστάσεις και αυτοί οι νέοι δημιουργοί με το κοινό της Αθήνας και της υπόλοιπης Ελλάδας, γιατί γίνεται πολύ ωραία δουλειά πάνω και είναι κρίμα να μην ταξιδεύει ◆