Στέφανος Τζανάκης

Οι διαφορές στις εκτιμήσεις έγκεινται στο μέγεθος της ζημιάς – άλλοι θεωρούν ότι θα είναι πολύ μεγάλη, άλλη απλώς μεγάλη. Αλλά η ουσία είναι ότι όλοι βλέπουν «βαριά» σενάρια – κάποιοι μάλιστα μιλούν για έναν εκρηκτικό συνδυασμό υψηλού πληθωρισμού, ανεργίας και ύφεσης τον χειμώνα του 2023.

Ήδη η Γερμανία κατέγραψε μία πτώση 14% στις εξαγωγές της στις ΗΠΑ – μία από τις καλύτερες αγορές της - μέσα στο καλοκαίρι και το μέλλον προβλέπεται σκοτεινό. Την ίδια στιγμή – λες και ζούμε στην εποχή των πληγών του Φαραώ – η κλιματική αλλαγή εκδικείται το Βερολίνο για την επιστροφή στον άνθρακα: η ξηρασία που χτυπά (και) την Γερμανία, έριξε τη στάθμη των ποταμών στην κεντρική Ευρώπη δυσκολεύοντας τις μεταφορές ορυκτών καυσίμων, πράγμα που περιορίζει τις δυνατότητες υποκατάστασης του ρωσικού φυσικού αερίου…

Έχοντας αυξήσει τα κέρδη της Ρωσίας μέσω των κυρώσεων που επέβαλε στον ενεργειακό τομέα, η Ευρώπη - όπως και οι ΗΠΑ, που δεν έχουν όμως πρόβλημα ενεργειακής επάρκειας – συζητούν τώρα την επιβολή πλαφόν στις τιμές του ρωσικού πετρελαίου και του φυσικού αερίου, με την Μόσχα να απαντά ότι αν αυτό συμβεί, τότε απλώς δεν θα υπάρχει ούτε πετρέλαιο, ούτε αέριο για την Ευρώπη.

Μπορεί η Ρωσία να επιβάλει τους όρους της; Οι προηγούμενοι μήνες έδειξαν ότι ο Πούτιν – μέσω της παροχής εκπτώσεων – βρήκε εναλλακτικές αγορές για τους ενεργειακούς πόρους του. Υπήρξαν περιπτώσεις χωρών, όπως η Ινδία, που δεκαπλασίασαν τις ημερήσιες αγορές αργού πετρελαίου από τη Ρωσία. Δεν είναι εύκολο να φανταστεί κανείς ότι θα το ξανασκεφτούν οι Ινδοί, αν δουν ότι η Ρωσία κόβει εντελώς την παροχή αερίου ή πετρελαίου στην Ευρώπη. Το πολύ – πολύ να ζητήσουν κάποια μεγαλύτερη έκπτωση από τον Πούτιν – και μετά, business as usual…

Υπάρχει όμως και το αέριο: στο ολλανδικό χρηματιστήριο, που είναι «οδηγός» για την διαμόρφωση των τιμών σε όλη την Ευρώπη, με τα όσα συμβαίνουν, η τιμή της μεγαβατώρας μπορεί να ανέβει ή να κατέβει 80 ως 100 ευρώ μέσα σε δύο συνεδριάσεις, κάτι που καθιστά αδύνατη τη σύνταξη «κανονικών» προϋπολογισμών για χώρες όπως η δική μας, μιας που κάθε τέτοια «διατάραξη» στην αγορά σημαίνει διαφορές κάποιων μονάδων του ΑΕΠ για το δημόσιο ταμείο.

Οι Ρώσοι έφτασαν να καίνε αέριο – να το σπαταλούν, δηλαδή – προκειμένου να κρατήσουν χαμηλά την παροχή προς την Ευρώπη, ώστε να μεγιστοποιούν τα έσοδά τους από αυτό. Και την Παρασκευή το απόγευμα «ανακάλυψαν» κάποια διαρροή στον Nord Stream, για να αναγγείλουν ότι θα παραδώσουν και πάλι αέριο όταν την επισκευάσουν. Είναι προφανές ότι μας κάνουν πλάκα. Και δεν υπάρχει λόγος να πιστέψει κανείς ότι θα σταματήσουν να το κάνουν, όσο διαρκεί αυτός ο οικονομικός πόλεμος Ευρώπης – Ρωσίας.

Στην πραγματικότητα, διεξάγονται δύο πόλεμοι αυτή την περίοδο: Ένας κανονικός, στην Ουκρανία, όπου η Ευρώπη πολεμά με αντιπρόσωπο τον Ζελένσκι – και ένας οικονομικός, με θύματα τους Ευρωπαίους πολίτες και τις ευρωπαϊκές οικονομίες.

Ενώ συμβαίνουν όλα αυτά, μόνον οι χώρες του Νότου – με την Ελλάδα στην ομάδα των πρωταγωνιστών – επιχειρούν να «περάσουν» κάποιες προτάσεις πολιτικής που θα μπορούσαν να απαλύνουν το πρόβλημα. Όχι όμως και να το λύσουν – διότι με πλαφόν στην χονδρική, με μείωση των φόρων, με αλλαγή του τρόπου υπολογισμού της τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος, το ζήτημα δεν λύνεται. Η υπόλοιπη Ευρώπη έκανε ως τώρα ότι δεν άκουγε – αλλά και τώρα που δείχνει να ακούει, τα πράγματα έχουν σκληρύνει και άλλο…

Ακόμα και αν υπήρχε περίπτωση να επικρατήσει η Ευρώπη σε αυτόν τον οικονομικό πόλεμο, θα χρειάζονταν αρκετά χρόνια οπισθοδρόμησης – και μεγάλης φτώχειας για μεγάλα κομμάτια της ευρωπαϊκής κοινωνίας - πριν αυτό συμβεί. Επομένως, η λύση δεν μπορεί παρά να είναι πολιτική: ο Πούτιν έχει εμπλακεί σε μία εισβολή που δεν μπορεί να ολοκληρώσει νικηφόρα. Επομένως, υπάρχει πάντοτε η δυνατότητα μίας ευρύτερης, μεγάλης διαπραγμάτευσης, που θα οδηγήσει σε μία διπλή ειρήνη – και στο πεδίο των μαχών και στο πεδίο της οικονομίας.