Γ. Χ. Παπαγεωργίου

Η ανθρωπότητα μοιάζει να υπνοβατεί προς έναν κόσμο με ριζικά διαφορετικές συνθήκες σε πολλά πεδία, από τις γεωπολιτικές ισορροπίες μέχρι τις συνθήκες διαβίωσης και εργασίας των ανθρώπων, αλλά οι κυβερνώσες «ελίτ» και οι ίδιες οι κοινωνίες συνεχίζουν τις business as usual, σαν να μη συμβαίνει τίποτα.

Η απουσία αναγνώρισης των προκλήσεων και των κινδύνων είναι «εκκωφαντική», ειδικά στην Ευρώπη, όπου οι ηγεσίες δείχνουν ότι επιδιώκουν να διατηρήσουν ένα status quo το οποίο οδηγεί σε αδιέξοδο.
Αλλά και οι πολιτικές δυνάμεις και η λεγόμενη «κοινωνία των πολιτών» εμφανίζουν πλήρη αδυναμία ανάλυσης, επεξεργασίας στρατηγικών και τελικά παρέμβασης.

Ενα από τα σημαντικότερα μέτωπα σήμερα είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI), η οποία επελαύνει με καταιγιστικούς ρυθμούς και ίσως καθορίσει ακόμα και τους γεωπολιτικούς συσχετισμούς και τη στρατιωτική ισχύ.

Η ΑΙ ανατρέπει τα δεδομένα στον χώρο της εργασίας, καθώς είναι βέβαιο ότι ένα μεγάλο ποσοστό θέσεων εργασίας, από 40 έως 60% του συνόλου, θα επηρεαστεί.

Ενα καθησυχαστικό σενάριο είναι ότι οι περισσότερες θέσεις εργασίας δεν θα καταργηθούν ολοσχερώς, αλλά θα εκτελούνται «με συμπληρωματική χρήση ΑΙ», ότι παράλληλα θα δημιουργηθούν νέες ανάγκες και θέσεις εργασίας, ενώ θα αυξηθεί η παραγωγικότητα και τα κέρδη των επιχειρήσεων, οπότε συνολικά θα υπάρξει όφελος.

Η πραγματικότητα όμως πιθανόν να είναι διαφορετική, αφού οι δυνατότητες της ΑΙ εξελίσσονται διαρκώς και κάθε μέρα οι μηχανές κάνουν και κάτι καινούριο εξίσου καλά με τους ανθρώπους, ή ακόμα και καλύτερα, ενώ, όπως πάντα, το ζήτημα είναι η διανομή του κόστους και του οφέλους. Είναι βέβαιο άλλωστε ότι η ανισότητα ανάμεσα σε ακριβοπληρωμένες και χαμηλά αμειβόμενες δουλειές θα αυξηθεί κατακόρυφα.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι ότι εργαζόμενοι, συνδικάτα, επιχειρήσεις, πολιτικά κόμματα, όλοι παρακολουθούν απαθείς τις εξελίξεις που ξεδιπλώνει σταδιακά μια χούφτα αμερικανικών εταιρειών, οι οποίες κυριαρχούν στην Τεχνητή Νοημοσύνη και, χωρίς παρέμβαση, σύντομα θα ελέγχουν τα πάντα σε όλο τον «δυτικό» κόσμο.

Η Κίνα κινείται στην ίδια κατεύθυνση με λιγότερη δημοσιότητα, αλλά απ' ό,τι φαίνεται με εξίσου σημαντική πρόοδο.

Η Ε.Ε., η οποία είχε ξεκινήσει μια προσπάθεια ρύθμισης του ψηφιακού χώρου και της Τεχνητής Νοημοσύνης, δείχνει να οδηγείται σε άτακτη υποχώρηση ενώπιον των πιέσεων από τις ΗΠΑ, αλλά και με το σκεπτικό ότι η ρύθμιση θα αποτελέσει εμπόδιο στην ανάπτυξη ευρωπαϊκών κινήσεων στον χώρο αυτό.
Οι κοινωνίες, όμως, θα έπρεπε να προετοιμάζονται για να υπερασπίσουν το δικαίωμα στην εργασία, το οποίο στην ουσία ισοδυναμεί με το δικαίωμα στην ύπαρξη.

Ειδικά στην Ελλάδα, με οικονομία υπηρεσιών χαμηλής προστιθέμενης αξίας, οι θέσεις εργασίας είναι πιο ευάλωτες και ευκολότερα θα υποκατασταθούν από μηχανές και προγράμματα ΑΙ.

Ασφαλώς, η πρόοδος δεν μπορεί να σταματήσει, αλλά χρειάζεται ρύθμιση και κανόνες που θα επιτρέψουν μια προσαρμογή με το λιγότερο δυνατό κόστος για την κοινωνία και τον κόσμο της εργασίας.

Είναι αναγκαίες πλέον συλλογικές συμβάσεις νέου τύπου, ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο που θα συνυπολογίζει και το σοκ της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εργασία και την παραγωγή.

Αν αυτό σημαίνει περιορισμούς στις απολύσεις για λόγους χρήσης ΑΙ ώστε να υπάρξει μία κατά το δυνατόν ήπια και ελεγχόμενη μετάβαση από τις απώλειες θέσεων εργασίας στη δημιουργία νέων, τότε ναι, αυτό είναι το ζητούμενο.

Και τούτο πρέπει να γίνει έγκαιρα, προτού οι εξελίξεις ξεπεράσουν τις δυνατότητες κοινωνικής και πολιτικής παρέμβασης, προτού οι μηχανές επικρατήσουν παντού και οι κοινωνίες χάσουν και τις τελευταίες δυνατότητες ρύθμισης.

Ορισμένοι οικονομολόγοι παρομοιάζουν τη σημερινή περίοδο με εκείνη της Βιομηχανικής Επανάστασης στα τέλη του 18ου με αρχές 19ου αιώνα στη Βρετανία. Την περίοδο εκείνη η παραγωγή αυξήθηκε κατακόρυφα αλλά οι αμοιβές έμειναν στάσιμες.

Οι «λουδίτες» δεν ήταν «άγριοι» που κατέστρεφαν τις υφαντουργικές μηχανές, όπως καταχωρήθηκαν στην επίσημη ιστορία, αλλά εξειδικευμένοι εργάτες που έκαναν στοχευμένες παρεμβάσεις, διεκδικώντας κατώτατο μισθό, εργασιακά δικαιώματα και συντάξεις.

Απέτυχαν, όμως, επειδή άργησαν να αντιδράσουν και ο τεχνολογικός μετασχηματισμός τους «πρόλαβε», με αποτέλεσμα οι συνθήκες εργασίας και αμοιβών των εργαζομένων να αρχίσουν να βελτιώνονται με καθυστέρηση πενήντα χρόνων.

Οι κοινωνίες σήμερα δεν πρέπει να πιαστούν πάλι στον ύπνο.