Γ. Χ. Παπαγεωργίου

Σημείο των καιρών είναι η εξαγορά της ελληνικής ΕΧΑΕ, που διαχειρίζεται το Χρηματιστήριο της Αθήνας, από την ολλανδική Euronext, η οποία με έδρα το Παρίσι διαχειρίζεται 7 ευρωπαϊκές χρηματιστηριακές αγορές. 

Το ενδιαφέρον ξένων κεφαλαίων φαίνεται και στη μεγάλη άνοδο των τιμών των μετοχών στο Χρηματιστήριο της Αθήνας που γράφει κέρδη περίπου 40% από την αρχή του χρόνου και βρίσκεται στην τρίτη καλύτερη θέση παγκοσμίως. 

Οι εισηγμένες προσελκύουν επενδυτές από το εξωτερικό επειδή παράγουν κέρδη που υπολογίζεται ότι και φέτος θα ξεπεράσουν τα 11 δισ. ευρώ και τα μοιράζουν γενναιόδωρα με τη μορφή μερισμάτων που θα φτάσουν πάνω από 5 δισ. ευρώ συνολικά. Μέσα από τον μηχανισμό αυτό, ένα σημαντικό τμήμα των κερδών που παράγονται στην Ελλάδα διοχετεύεται στο εξωτερικό.

Η είσοδος των ξένων κεφαλαίων διευκολύνεται από τη θετική πορεία των δημοσιονομικών μεγεθών, καθώς ο κρατικός προϋπολογισμός παράγει συστηματικά πλεονάσματα, ενώ το κόστος δανεισμού του Ελληνικού Δημοσίου είναι πλέον χαμηλότερο από εκείνο της Ιταλίας και της Γαλλίας.

Η εικόνα αυτή παραπέμπει σε επιτυχημένη δημοσιονομική διαχείριση και θετική πορεία των μεγάλων (για τα ελληνικά δεδομένα) επιχειρήσεων, αλλά δημιουργεί και σημαντικά ερωτήματα: Κατά πόσο η πρόοδος αυτή διαχέεται στην κοινωνία και κατά πόσο ευνοείται η ελληνική επιχειρηματικότητα να «παίξει» στον ευρωπαϊκό και διεθνή στίβο; 
Η αύξηση των εταιρικών κερδών δεν συμπίπτει με ανάλογη αύξηση των αμοιβών. Την περασμένη εβδομάδα ανακοινώθηκαν τα στοιχεία της Eurostat για τον μέσο ετήσιο μισθό, που δείχνουν ότι η Ελλάδα παραμένει στην προτελευταία θέση της Ε.Ε. πάνω μόνο από τη Βουλγαρία. Ο ελληνικός μέσος ετήσιος μισθός υπολογίζεται σε 18.000 ευρώ (1.285 ευρώ σε μηνιαία βάση, υπολογιζομένων των δώρων που συμπεριλαμβάνονται) και αντιστοιχεί σε λιγότερο από το μισό του ευρωπαϊκού μέσου όρου που είναι 39.800 ευρώ ετησίως. 
Ταυτόχρονα, η παραγωγή μεγάλων πλεονασμάτων στον κρατικό προϋπολογισμό δημιουργεί μεν δημοσιονομικά αποθέματα, θετική διεθνή εικόνα για τη χώρα και αναβαθμίσεις, αλλά την ίδια στιγμή «στραγγίζει» πόρους που θα μπορούσαν να διοχετευθούν σε δημόσιες επενδύσεις και δημόσια αγαθά (Υγεία, Παιδεία, υποδομές) με πολλαπλασιαστικό οικονομικό και κοινωνικό αποτέλεσμα. 

Οσο για τα ξένα κεφάλαια, το ερώτημα είναι εάν αυτά προσφέρουν ευκαιρία διεθνοποίησης των ελληνικών επιχειρήσεων ώστε να δημιουργηθούν ευρωπαϊκοί πρωταθλητές με βάση την Ελλάδα - ή εάν πρόκειται για ένα νέο κύμα αφελληνισμού.

Και δεν υπάρχει εύκολη ούτε προφανής απάντηση. 

Είδαμε το τελευταίο διάστημα περιπτώσεις όπως η Metlen, που μετακινήθηκε στη χρηματιστηριακή αγορά του Λονδίνου για να αξιοποιήσει τις δυνατότητες της παγκόσμιας κεφαλαιαγοράς, αλλά διατηρεί την έδρα της και το κέντρο αποφάσεων στην Αθήνα, επιδεικνύοντας χαρακτηριστικά ελληνικής πολυεθνικής. 

Είχαμε όμως και την απόκτηση του ελέγχου της Intralot από την αμερικανική Bally’s International Interactive που δραστηριοποιείται κυρίως στις ΗΠΑ, με τον βασικό μέτοχο να διατηρεί μεν σημαντικό ποσοστό αλλά με τον νέο στρατηγικό επενδυτή να ανακοινώνει ότι η έδρα της εταιρείας θα μεταφερθεί στο εξωτερικό. 

Ομοίως, η εξαγορά της ΕΧΑΕ από την Euronext ανοίγει δρόμους και δίνει πρόσβαση σε πολύ μεγαλύτερη αγορά κεφαλαίων για ελληνικές εταιρείες που διαθέτουν τα προσόντα να «κολυμπήσουν σε μεγαλύτερη λίμνη». Αυτό όμως προϋποθέτει πολύ υψηλότερες προδιαγραφές επιχειρηματικής δράσης και εταιρικής διακυβέρνησης, ενώ σημαίνει ότι ένας αριθμός ελληνικών εισηγμένων θα περάσει σε δεύτερη ταχύτητα ή στη χρηματιστηριακή αφάνεια.

Το ζητούμενο, λοιπόν, είναι πολιτικές που θα επιτρέψουν στην ελληνική επιχειρηματικότητα να αξιοποιήσει το θετικό οικονομικό έδαφος και τις ευκαιρίες για διεθνή δράση, ώστε να ενισχυθεί το διεθνές αποτύπωμα των ελληνικών εταιρειών χωρίς να χαθεί ο εθνικός χαρακτήρας τους. Διότι στο νέο διεθνές περιβάλλον οι επιχειρήσεις χρησιμοποιούνται ως γεωπολιτικά και διπλωματικά εργαλεία, ενώ η  εγχώρια παραγωγή σε κρίσιμα αγαθά γίνεται καθοριστική, από τον τομέα της ενέργειας και της αγροδιατροφής έως την Τεχνητή Νοημοσύνη. 

Για να συμβεί όμως αυτό στην Ελλάδα είναι απαραίτητο ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο που θα επιτρέψει και στις δυνάμεις της εργασίας και της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας -που είναι ο κορμός της ελληνικής κοινωνίας και όχι κάποιο «λάθος» της αγοράς- να συστρατευθούν σε μια προσπάθεια εθνικής παραγωγικής ανασυγκρότησης, αλλά με το ανάλογο όφελος και τη συμμετοχή στα κέρδη.

Και όλα αυτά έχοντας κατά νου ότι τελειώνει ο χρόνος των άφθονων ευρωπαϊκών κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης, που υποστηρίζει τα εταιρικά κέρδη ενώ καλύπτει και κρατικές δαπάνες.