Γ. Χ. Παπαγεωργίου

Οι κεντρικές τράπεζες έχουν ανεβάσει τα επιτόκια σε υψηλά επίπεδα για να πνίξουν τη ζήτηση και να σταματήσει η άνοδος των τιμών: η αμερικανική FED έχει ανεβάσει στο 5,25%-5,50% το βασικό επιτόκιό της, με το οποίο οι εμπορικές τράπεζες δανείζουν η μία την άλλη, ενώ η ΕΚΤ έχει φτάσει στο 4,5%-4,75% το επιτόκιο για τα δάνεια που δίνει στις εμπορικές τράπεζες.

Η πολιτική των κεντρικών τραπεζών έχει δεχθεί μεγάλη κριτική αφενός γιατί άργησαν να αντιληφθούν τη φύση και το βάθος του προβλήματος και καθυστέρησαν να αντιδράσουν. Αφετέρου, επειδή στη συνέχεια υπεραντέδρασαν, όπως υποστηρίζουν αρκετοί οικονομολόγοι, το παράκαναν δηλαδή με τις αυξήσεις επιτοκίων προκειμένου να φρενάρουν την οικονομία, τη στιγμή που το πρόβλημα δεν ήταν η ζήτηση, αλλά η προσφορά αγαθών, η οποία διαταράχθηκε από την πανδημία και τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Ενας από τους επικριτές της πολιτικής αυτής είναι και ο νομπελίστας οικονομολόγος Τζόζεφ Στίγκλιτς, ο οποίος μίλησε στο συνέδριο του «Economist» που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα την προηγούμενη εβδομάδα. Ο κ. Στίγκλιτς μάλιστα προέβλεψε ότι η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή θα προκαλέσει νέο ενεργειακό σοκ, ανάλογο με εκείνο της δεκαετίας του 1970, το οποίο θα αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό και θα έχει σημαντικές οικονομικές, πιθανώς και πολιτικές, επιπτώσεις στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη.

Το «υπονοούμενο» είναι ότι ενισχύονται οι πιθανότητες για εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ, αλλά και για ενίσχυση ακροδεξιών και άλλων αντισυστημικών δυνάμεων στην Ευρώπη, με το πρώτο μεγάλο τεστ να έρχεται στις επόμενες ευρωεκλογές.

Το γεγονός είναι ότι τα λάθη των κεντρικών τραπεζιτών τα πληρώνουν οι πολιτικοί. Η ακρίβεια που προκαλεί ο πληθωρισμός ισοδυναμεί με μείωση εισοδήματος και τροφοδοτεί την κοινωνική δυσαρέσκεια, η οποία εκφράζεται πολιτικά με ψήφο στα άκρα. Η δε Ιστορία δείχνει ότι περισσότερο ευνοείται η Ακροδεξιά.

Οι κεντρικοί τραπεζίτες βέβαια είναι στο απυρόβλητο, αφού λειτουργούν χωρίς άμεσο έλεγχο από τις κυβερνήσεις και χωρίς κοινωνική και πολιτική λογοδοσία, δεν παύονται από τις θέσεις τους, ενώ κατά κανόνα μετά τη λήξη της θητείας τους ανακυκλώνονται σε χρυσοπληρωμένες θέσεις στον ευρύτερο χρηματοπιστωτικό κλάδο - και όχι μόνο.

Η στάση που φαίνεται να υιοθετούν τώρα οι κεντρικοί τραπεζίτες είναι ότι τα επιτόκια, ακόμα κι αν δεν αυξηθούν, πρέπει να μείνουν ψηλά για την επόμενη διετία. Σε τέτοια περίπτωση θα συμπιεστεί περαιτέρω η οικονομία, κυρίως η ευρωπαϊκή, και βεβαίως περισσότερο ο αδύναμος κρίκος, ήτοι οι εργαζόμενοι που δεν μπορούν να διεκδικήσουν αύξηση εισοδημάτων για να καλύψουν τις απώλειες εισοδήματος λόγω του πληθωρισμού.

Επικριτικός με τους κεντρικούς τραπεζίτες ήταν και ο δισεκατομμυριούχος Τζέιμι Ντάιμον, διευθύνων σύμβουλος της J.P. Morgan, ο οποίος επίσης είδε ομοιότητες με τη δεκαετία του 1970 και προέβλεψε ότι η επόμενη χρονιά θα είναι ακόμα πιο δύσκολη. Επανέλαβε μάλιστα την πρόβλεψη που είχε κάνει προ εβδομάδων, ότι τα επιτόκια στις ΗΠΑ δεν αποκλείεται να φτάσουν και στο 7%. Εάν συμβεί κάτι τέτοιο, είναι προφανές ότι θα αναγκαστεί να ακολουθήσει και η ΕΚΤ και η πίεση στην παγκόσμια οικονομία θα αυξηθεί.

Με λίγα λόγια, αν και το τοπίο διεθνώς είναι πιο ρευστό από από ποτέ τις τελευταίες δεκαετίες και είναι αδύνατον να γίνουν προβλέψεις, το βέβαιο είναι ότι τα κακά σενάρια ενισχύονται σε όλα τα πεδία, από την ενέργεια και την οικονομία μέχρι τη γεωπολιτική και τις διεθνείς σχέσεις.

Αλλά και ότι οι πολιτικές ηγεσίες και οι νομισματικές αρχές μοιάζουν κατώτερες των περιστάσεων.