Τι σημαίνει ρήτρα διαφυγής για την ενέργεια: «Ανάσα» 1 δισ. έως το 2028 για επενδύσεις, τι αλλάζει για τους πολίτες

Το δρόμο για επενδύσεις στον τομέα της Ενέργειας που έχει ανάγκη η χώρα ανοίγει η επιστολή την οποία απέστειλε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης προς την Κομισιόν, με την οποία ζητά να ενεργοποιηθεί για τη χώρα μας η νέα ρήτρα διαφυγής για τις ενεργειακές δαπάνες.

Με την επιστολή Πιερρακάκη , η Ελλάδα επωφελείται της απόφασης την οποία έλαβε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον περασμένο Ιούνιο, για παροχή μεγαλύτερης ευελιξίας στα κράτη-μέλη, προκειμένου να οχυρώσουν τις οικονομίες τους απέναντι στις διαδοχικές ενεργειακές κρίσεις.

Σε ανάρτηση του στο Facebook ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης ανέφερε:

«Η Ελλάδα υπέβαλε σήμερα αίτημα προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της υφιστάμενης Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής, ώστε να συμπεριληφθούν μέτρα που ενισχύουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα της χώρας. Πρόκειται για έργα συνολικής αξίας πάνω από 1 δισ. ευρώ έως το 2028, τα οποία θα καλυφθούν από εθνικούς πόρους και αφορούν μεταξύ άλλων:

-αποθήκευση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές
-εξοικονόμηση ενέργειας
-ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων
-έργα υποδομών».

Ποιες δαπάνες αφορά, ποιες αποκλείονται

Οι επενδύσεις για την ενεργειακή ανθεκτικότητα θα περιλαμβάνουν έργα αποθήκευσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, εξοικονόμησης ενέργειας, ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων, καθώς και έργα υποδομών που συμβάλλουν στην ενίσχυση της ενεργειακής ανθεκτικότητας της χώρας (πχ μπαταρίες και διασύνδεση στα νησιά).

Ωστόσο, το ποιες ακριβώς επενδύσεις ή προγράμματα προκρίνονται για να χρηματοδοτηθούν από κάθε χώρα , περνάει και από την έγκριση της Κομισιόν. Για την Ελλάδα, η προετοιμασία των έργων έχει ξεκινήσει ήδη από τα συναρμόδια υπουργεία και θα αποκαλυφθεί πλήρως τις επόμενες εβδομάδες.

Η Κομισιόν πάντως έχει καταθέσει αναλυτικό κατάλογο με τις δράσεις που μπορούν να επιλέξουν οι χώρες για να τις χρηματοδοτήσουν.

Στις δαπάνες που θεωρούνται επιλέξιμες, εντάσσονται κυρίως επενδύσεις σε μεγάλα έργα: ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, μπαταρίες αποθήκευσης ρεύματος (ειδικά στα νησιά) που επιτρέπουν αξιοποίηση των ΑΠΕ ακόμα και όταν η συνεισφορά τους περιορίζεται, ανάπτυξη και αναβάθμιση δικτύων για αποφυγή απωλειών, ηλεκτρικές διασυνδέσεις και άλλες υποδομές

Επιπλέον προωθούνται επιδοτήσεις σε νοικοκυριά ή επιχειρήσεις που μειώνουν την εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα: προγράμματα «αλλάζω σύστημα θέρμανσης» (π.χ. αντλίες θερμότητας ή ηλιακούς συλλέκτες αντί φυσικό αέριο ή ντίζελ), δράσεις ενεργειακής αυτονομίας (όπως μπαταρίες για αποθήκευση από φωτοβολταϊκά), υποστήριξη για ηλεκτροκίνηση

«Στο όριο» να ενταχθούν κινούνται, επίσης, παρεμβάσεις ενεργειακής απόδοσης, όπως δαπάνες ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων και κατοικιών κ.ά.

Η βασική ιδέα είναι ότι όλα τα μέτρα που, αποδεδειγμένα και μετρήσιμα, μειώνουν την εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα πληρούν τις προϋποθέσεις και θεωρούνται επιλέξιμα.

Αντιθέτως, αποκλείονται ρητά: δαπάνες για

- οριζόντιες επιδοτήσεις ρεύματος και καυσίμων.

- μειώσεις ΦΠΑ στην ενέργεια.

- μέτρα για την κατανάλωση που δεν παράγουν διαρθρωτικό αποτέλεσμα.

Από τα pass στις μόνιμες παρεμβάσεις

Δυνατότητα χρήσης της ρήτρας διαφυγής για την Ενέργεια θα έχουν μόνο 18 από τις 27 χώρες της ΕΕ -μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα- καθώς αφορά μόνο τα κράτη μέλη που έχουν ήδη ενεργοποιήσει τη ρήτρα για την Άμυνα.

Για τη χώρα μας, η νέα ευελιξία «μεταφράζεται» σε δημοσιονομικό περιθώριο περίπου 1 δισ. ευρώ στα έτη 2026-2028 για έργα και επενδύσεις που ανακουφίζουν πιο μόνιμα νοικοκυριά και επιχειρήσεις, όχι για νέο πακέτο έκτακτων μέτρων τύπου pass.

Η διαδικασία από εδώ και μπροστά είναι τυπική αλλά γρήγορη:

- Υποβάλλεται αίτημα από το κράτος-μέλος.

- Αξιολογείται από την Κομισιόν, περίπου σε έναν μήνα.

- Εγκρίνεται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

- Η εφαρμογή τελεί από παρακολούθηση από την ΕΕ.

Ωστόσο οι μεγαλύτερες παρεμβάσεις δεν θα φανούν ως «επιταγές ακρίβειας» για τους πολίτες ή άμεση επιδότηση λογαριασμών και αγοράς καυσίμων.

Στην πράξη, η ρήτρα δεν φέρνει «νέο χρήμα» στα κράτη-μέλη αλλά δίνει «άδεια» απόκλισης από τους δημοσιονομικούς στόχους τους, για να αυξήσουν τις κρατικές δαπάνες στο πεδίο της Ενέργειας -όπως ίσχυσε και για την Άμυνα.

Συγκεκριμένα επιτρέπει στα κράτη δημοσιονομική ευελιξία έως 0,6% του ΑΕΠ, σωρευτικά από τώρα μέχρι το 2028, αλλά μόνο έως 0,3% του ΑΕΠ ανά έτος. Εντάσσεται στο ίδιο όριο διαφυγής για την Άμυνα, με διακριτά μεν όρια αλλά κοινό «ταβάνι» (1,5% του ΑΕΠ).