Αλέξανδρος Διακόπουλος

Το σχέδιο εκδυτικισμού που προσπάθησαν να επιβάλουν από την κορυφή προς τη βάση οι κεμαλικές ελίτ ποτέ δεν διαπέρασε τα μεσαία και κατώτερα στρώματα της κοινωνίας, ειδικά στις κεντρικές και ανατολικές περιοχές.
Ακόμα και οι φορείς της δυτικόστροφης πορείας αυτής είχαν μια ασαφή και ελλειπτική κατανόηση των αξιακών και πολιτισμικών παραμέτρων του δυτικού πολιτισμού και περισσότερο έλκονταν από την αποτελεσματικότητα, την οργάνωση και τα επιτεύγματα αυτού, παρά από τις αρχές και τις αξίες που τον υποστήριζαν.

Σε κάθε περίπτωση, η σημερινή τουρκική κυβέρνηση, η οποία έχει τις ρίζες της στον αντίποδα της κεμαλικής παράδοσης, ακολουθεί την αντίστροφη πορεία: η Δύση είναι πλέον ένα αντι-μοντέλο, ένας οιονεί αντίπαλος, του οποίου εκμεταλλεύεται τις αδυναμίες και αντιγράφει τις μεθόδους όπου την εξυπηρετεί, για να τον υπερκεράσει.

Η Τουρκία είναι μια ανοιχτά πλέον αναθεωρητική δύναμη που βλέπει τις διεθνείς σχέσεις με καθαρά συναλλακτικό τρόπο. Επιδιώκει τη στρατηγική αυτονόμησή της. Θεωρεί τον εαυτό της μια διαπεριφερειακή δύναμη που θα ηγεμονεύει στον περίγυρό της και θα συναλλάσσεται ως ίσος προς ίσον με Ουάσινγκτον, Μόσχα, Πεκίνο και Βρυξέλλες. Εχει επεκτείνει την επιρροή της στην Αφρική, στον Καύκασο και την Κεντρική Ασία. Παίζει το παιχνίδι του «επιτήδειου διαμεσολαβητή», της τρίτης δύναμης που θα διαθέτει τη συνεργασία της στον πλειοδότη των γεωπολιτικών της στόχων.

Στη συναλλακτική λογική της, όσο αυξάνει τη γεωπολιτική της αξία τόσο αυξάνει και το κόστος της συνεργασίας της και, αν τη θέλει η Δύση, θα πρέπει να καταβάλει το αντίστοιχο τίμημα. Εργαλειοποιεί τη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ για να ενισχύσει την ασφάλειά της προς τα έξω και το δικαίωμα αρνησικυρίας ως μοχλό πίεσης μέσα στη Συμμαχία. Παράλληλα, ενισχύει τους δεσμούς της αλλά και την εξάρτησή της από τη Ρωσία για να πετύχει τη στρατηγική αυτονόμησή της από τη Δύση.

Το ΝΑΤΟ ήταν και σε κάποιον βαθμό εξακολουθεί να είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της τουρκικής ασφάλειας, αλλά η Αγκυρα χρησιμοποιεί όλο και περισσότερο τη Συμμαχία με κυνικό και ιδιοτελή τρόπο. Μέσω της συμμετοχής της μεγιστοποιεί τη γεωπολιτική της επιρροή χρησιμοποιώντας τη Συμμαχία για να διευθετήσει διμερείς λογαριασμούς της με τρίτους, εις βάρος των συλλογικών συμφερόντων. Ουσιαστικά, η Τουρκία έχει την πολυτέλεια να κάθεται στον φράχτη και να παίζει τον ρόλο του διαμεσολαβητή ακριβώς και μόνο γιατί είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Η εγγύηση της συλλογικής ασφάλειας τη θωρακίζει από εξωτερικούς κινδύνους και επιτρέπει στην Αγκυρα να κάνει επιθετικές κινήσεις στην εξωτερική της πολιτική. Για τη Ρωσία, από την άλλη πλευρά, η σημερινή Τουρκία είναι απείρως χρησιμότερη μέσα στο ΝΑΤΟ παρά έξω από αυτό.

Στο πλαίσιο των παραπάνω, ο βασικότερος μοχλός της επιδιωκόμενης γεωπολιτικής ανέλιξης της Τουρκίας είναι η «Γαλάζια Πατρίδα». Αν καταφέρει να επιβάλει τη θέλησή της, θα ελέγχει την Ανατολική Μεσόγειο και το μισό Αιγαίο. Θα ελέγχει μια περιοχή που ενώνει τρεις ηπείρους και τις θαλάσσιες γραμμές επικοινωνιών από το Σουέζ μέχρι τα Στενά και την Κεντρική Μεσόγειο. Θα ελέγχει δηλαδή τόσο τις επικοινωνίες της Ρωσίας με τη Μεσόγειο όσο και αυτές που συνδέουν την Ευρώπη με τον Ινδικό Ωκεανό και, κατ’ επέκταση, τις αγορές της Νοτιοανατολικής Ασίας.

Αυτό θα αυξήσει τη γεωπολιτική της αξία τόσο ως προς τη Δύση και τη Μόσχα όσο και ως προς το Πεκίνο. Το κυριότερο εμπόδιο σε αυτό το σχέδιο είναι τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου στην περιοχή. Γι’ αυτό και μας θεωρεί «δομικούς αντιπάλους» και επιμένει στην αποστρατιωτικοποίηση των νησιών του Αιγαίου.

Γι’ αυτό επίσης οι εναλλασσόμενες περίοδοι εντάσεων και σχετικής ύφεσης αφορούν μόνο τις συμπεριφορές και δεν αγγίζουν ποτέ τον πυρήνα των τουρκικών διεκδικήσεων. Το διακύβευμα τόσο για την Τουρκία όσο και για τη χώρα μας είναι τεράστιο.

Η Ελλάδα, από την άλλη, βρίσκεται γεωγραφικά κοντά, αλλά σε ό,τι αφορά τις αρχές, τις αξίες και τις συμπεριφορές απέχει παρασάγγας από τη «νέα Τουρκία». Είμαστε συστατικό μέρος ενός συγκεκριμένου πολιτικού, πολιτισμικού και αξιακού χώρου. Αν πάμε να παίξουμε το παιχνίδι της Τουρκίας, όπως κάποιοι θα ήθελαν, χωρίς να έχουμε ούτε τη γεωγραφική θέση, ούτε τον ιστορικό τυχοδιωκτισμό ενός κράτους που κινείται εκτός ορίων του Διεθνούς Δικαίου, ούτε την αναθεωρητική πολιτική, ούτε την αμυντική βιομηχανία της τελευταίας και, ευτυχώς, ούτε την ενεργειακή και οικονομική εξάρτηση από τη Ρωσία, θα γίνουμε ένα κακέκτυπο της Τουρκίας που θα αντιμετωπίζει τα προβλήματα της αναξιοπιστίας χωρίς να αποκομίζει τα οφέλη του παιχνιδιού αυτού. Θα ήταν ένα στρατηγικό λάθος.

Υπάρχει και ένας ακόμα λόγος, πολύ σημαντικός. Η Ελλάδα έχει αποδυθεί σε μια εκστρατεία δημόσιας διπλωματίας που επισημαίνει τον τουρκικό επεκτατισμό της «Γαλάζιας Πατρίδας», που καταδεικνύει την τουρκική επιθετικότητα, που καταγγέλλει τον αναθεωρητισμό, που υπογραμμίζει τις ομοιότητες Τουρκίας και Ρωσίας. Δεν θα ήταν δυνατόν να καταγγέλλουμε τον αναθεωρητισμό, να υποδεικνύουμε στη διεθνή κοινότητα τις ομοιότητες στη συμπεριφορά, στη νοοτροπία και τις επιδιώξεις μεταξύ Πούτιν και Ερντογάν και ταυτόχρονα να κρυβόμαστε ή να τηρούμε επαμφοτερίζουσα στάση σε ό,τι αφορά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Αυτό θα υπονόμευε και θα αποδυνάμωνε ριζικά τα επιχειρήματά μας και τη θέση μας στη Συμμαχία!

Ας μην ξεχνάμε άλλωστε ότι ιστορικά ποτέ κανείς ουδέτερος, όσο επιτήδειος κι αν είναι, δεν κέρδισε περισσότερα από αυτούς που βρέθηκαν στη σωστή πλευρά της Ιστορίας.

Αλέξανδρος Διακόπουλος
Αντιναύαρχος Π.Ν. ε.α., ειδικός σύμβουλος ΕΛΙΑΜΕΠ, τέως σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας