28η Οκτωβρίου 1940: Ο άγνωστος πόλεμος

Σαν σήμερα, 86 χρόνια πριν, η φασιστική Ιταλία του Μπενίτο Μουσολίνι εισέβαλε στην Ελλάδα.

Παρά τη, φαινομενική, αρχική τους προέλαση οι Ιταλοί κατάλαβαν ότι είχαν πέσει σε μια αριστοτεχνικά σχεδιασμένη άμυνα, από τον Χαράλαμπο Κατσιμήτρο, τον Υποστράτηγο από την Ευρυτανία, Διοικητή της θρυλικής VIII (8ης) Μεραρχίας Ιωαννίνων, που πίστεψε και μετέδωσε σε όλους αυτή του την πίστη, ότι οι Ιταλοί δεν θα περάσουν από το Καλπάκι. Και δεν πέρασαν...

Από τη Γραμμή Μεταξά... στα οχυρωματικά έργα στην Ήπειρο

Στα μέσα της δεκαετίας του 1930, η Βουλγαρία αποτελούσε τον βασικότερο κίνδυνο για την Ελλάδα. Με βάση τη «Γραμμή Μαζινό» στη Γαλλία, που όμως έχει ταυτιστεί με την πανωλεθρία της χώρας κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, από τον Νοέμβριο του 1936 ως τον Ιούλιο του 1940 κατασκευάστηκε με απόλυτη μυστικότητα και διατήρηση του απορρήτου, η «Γραμμή Μεταξά».

Ξεκινά από το όρος Κερκίνη (Μπέλες) και φτάνει ως το Οχυρό Νυμφαίου βόρεια της Κομοτηνής. Το μήκος της ήταν 215 χιλιόμετρα, περιλάμβανε 21 Οχυρά, ανάμεσά τους και το θρυλικό Ρούπελ και στοίχισε 1,5 δισεκατομμύρια δραχμές. Το 2002, το ποσό αυτό αντιστοιχούσε σε 58,5 δις ευρώ...

Όταν όμως τον Απρίλιο του 1939, η Ιταλία κατέλαβε την Αλβανία έγινε σαφές στην ελληνική πολιτική και στρατιωτική ηγεσία, ότι επόμενος στόχος του Μουσολίνι ήταν η Ελλάδα... Παρά τις προσπάθειες του Μεταξά να μην δώσει δικαιώματα στην Ιταλία και να δείξει ότι η χώρα μας παραμένει ουδέτερη, το μόνο που επιτεύχθηκε ήταν η χρονική μετάθεση της ιταλικής επίθεσης. Πάντως, από το καλοκαίρι του 1939 ξεκίνησαν να γίνονται κάποια αμυντικά έργα στην Ήπειρο. Αντιαρματικά ορύγματα, ναρκοθετήσεις, παρατηρητήρια, στέγαστρα κ.ά.

Το αρχικό σχέδιο άμυνας είχε την κωδική ονομασία «Σχέδιον ΙΒ» και είχε εκπονηθεί τον Μάιο του 1939. Αυτό προέβλεπε τη συγκέντρωση των ελληνικών δυνάμεων στη γραμμή: Άραχθος – Ζυγός Μετσόβου – Όρος Όρλιακας – ποταμός Βενέτικος – καμπή Αλιάκμονα – στενά Πόρτας – διάβαση Χάδοβας – Βέρμιο – Βόρας (Καϊμακτσαλάν). Υπολογίστηκε ότι οι Ιταλοί θα χρειάζονταν 15 μέρες να φτάσουν στη γραμμή αυτή. Μέχρι τότε, θα είχαν φτάσει εκεί και επιστρατευμένοι άνδρες, που μαζί με τις δυνάμεις προκάλυψης θα αντιμετώπιζαν καλύτερα τους Ιταλούς.

Καθώς όμως αρκετά έργα στην ελληνοαλβανική μεθόριο είχαν ολοκληρωθεί ως τον Σεπτέμβριο του 1939, το Γενικό Επιτελείο εφάρμοσε το πρώτο από τα δύο εναλλακτικά σχέδια, το ΙΒα (υπήρχε και ΙΒβ). Σύμφωνα με αυτό, οι ελληνικές δυνάμεις θα αμύνονταν σε μια «γραμμή», που ξεκινούσε ανατολικά από τη Μικρή Πρέσπα και μέσα από μια σειρά ορεινών όγκων της Πίνδου κατέληγε στην Ελαία (Καλπάκι) και τελικά στον Καλαμά. Όλο το βάρος της πλέον έπεφτε στην VIII Μεραρχία που έπρεπε να καλύψει 120 χιλιόμετρα αμυντικής διάταξης.

15 Οκτωβρίου: ο Μουσολίνι αποφασίζει την εισβολή στην Ελλάδα

Οι Γερμανοί είχαν ενστάσεις για τα σχέδια των Ιταλών. Αν και στενοί σύμμαχοι, κατά τα άλλα, μετά από μια συνάντησή τους τον Μάρτιο του 1940, ο μεν Χίτλερ είπε για τον Μουσολίνι, ότι θύμιζε «ένα σχολιαρόπαιδο που δεν έχει κάνει τα μαθήματά του», ενώ ο Ντούτσε πίστευε ότι ο Χίτλερ ήταν ένας «μισοπάλαβος βλάκας που δεν μπορούσε να φτάσει τον ίδιο σε πολιτική επιδεξιότητα».

Μετά τις αλλεπάλληλες στρατιωτικές επιτυχίες του Χίτλερ όμως, ο Ντούτσε άρχισε ν' αλλάζει γνώμη γι' αυτόν και θέλησε να τον μιμηθεί...

Η οριστική απόφαση για την επίθεση εναντίον της Ελλάδας πάρθηκε στις 15 Οκτωβρίου. Είχαν προηγηθεί μια σειρά από αναβολές το προηγούμενο χρονικό διάστημα. Στη σύσκεψη που έγινε στο Παλάτσο Βενέτσια και ξεκίνησε στις 11.00 π.μ. συμμετείχαν εκτός από τον Μουσολίνι ο γαμπρός του και Υπουργός Εξωτερικών Τσιάνο, ο Αρχηγός του Ιταλικού Γενικού Επιτελείου Στρατάρχης Πιέτρο Μπαντόλιο, ο Υπαρχηγός του Ροάτα, ο Στρατηγός Βισκόντι Πράσκα, που θα ήταν ο επικεφαλής των ιταλικών δυνάμεων που θα έκαναν επίθεση στην Ελλάδα, ο Υφυπουργός Στρατιωτικών Σοντού και ο Αντιστράτηγος Τζακομόνι, Διοικητής των ιταλικών δυνάμεων κατοχής στην Αλβανία.

Αυτοί που επέμεναν για την επίθεση στην Ελλάδα ήταν ο «επιθετικός» Τσιάνο και ο «ανυπόμονος» Τζακομόνι που οραματιζόταν ανασύσταση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και υποδαύλιζε το πάθος του Μουσολίνι λέγοντάς του ότι οι Τσάμηδες στη Θεσπρωτία είναι έτοιμοι να επαναστατήσουν.

Ο Μπαντόλιο ήταν πιο επιφυλακτικός, ενώ ο Ροάτα, που πήγε στη σύσκεψη την τελευταία στιγμή έπαθε σοκ όταν έμαθε τι είχε αποφασιστεί, γιατί την προηγούμενη ημέρα είχε παρουσιάσει ένα σχέδιο εκστρατείας η οποία θα γινόταν τους επόμενους τρεις μήνες. Την ίδια εντύπωση είχε και ο Μπαντόλιο.

Και οι δύο αξιωματικοί είχαν τη σιωπηρή συγκατάθεση του βασιλιά της Ιταλίας Βίκτωρα Εμμανουήλ Γ', που είχε λάβει από τον Μουσολίνι τον τίτλο Primo Maresciallo dell'Impero (Πρώτος Στρατάρχης της Αυτοκρατορίας), στην ουσία όμως, ήταν πιόνι του Ντούτσε. Το παράδοξο είναι ότι στη σύσκεψη αυτή δεν κλήθηκαν ο Αρχηγός του Ναυτικού Ναύαρχος Καβανιάρι και ο Αρχηγός της Αεροπορίας Πτέραρχος Πρίκολο, ο οποίος όταν έμαθε τι αποφασίστηκε, δεν ενθουσιάστηκε ιδιαίτερα καθώς είχε πολλές επιφυλάξεις...

Οι ιταλικές δυνάμεις που επιτέθηκαν στην Ελλάδα

Οι ιταλικές δυνάμεις που επιτέθηκαν στην Ελλάδα αποτελούνταν από: 175.000 άνδρες, 4.000 οχήματα κάθε τύπου, 1.500 μοτοσικλέτες και 25.000 ζώα. Με επικεφαλής τον Βισκόντι Πράσκα παρατάχθηκαν ως εξής:

Παράκτιος Τομέας (ακτές Ιονίου στη Θεσπρωτία ως περίπου το Καλπάκι) / Διοικητής, Στρατηγός Carlo Rivera:

6ο και 7ο Σύνταγμα Ιππικού, 3ο Σύνταγμα Γρεναδιέρων (στρατιωτών ειδικών στη ρίψη χειροβομβίδων) Σαρδηνίας και ένα Σύνταγμα Πυροβολικού, με 96 πυροβόλα.

Στο μέτωπο προς Καλπάκι, 25ο Σώμα Στρατού της Τσαμουριάς / Διοικητής, Στρατηγός Carlo Rossi:

23η Μεραρχία Πεζικού «Ferrara», (στην οποία συμμετείχαν και δύο αλβανικά Τάγματα, τα «Gramοs» και «Dajti»)
51η Μεραρχία Πεζικού «Siena»
131η Τεθωρακισμένη Μεραρχία «Centauro», με 133 άρματα CV, 37 φλογοβόλα άρματα, ελαφρά τεθωρακισμένα και τεθωρακισμένα πυροβολικά
3η Μεραρχία Αλπινιστών «Julia», ίσως η πιο επίλεκτη ιταλική στρατιωτική μονάδα
26ο Σώμα Στρατού της Κορυτσάς / Διοικητής, Στρατηγός Gabriele Nasci
49η Μεραρχία Πεζικού «Parma»
29η Μεραρχία Πεζικού «Piemonte», στην οποία συμμετείχε και το 156ο Τάγμα Αλβανών μελανοχιτώνων.
19η Μεραρχία Πεζικού «Venezia», στην οποία είχαν ενταχθεί και δύο αλβανικά Τάγματα, τα «Tomori» και «Tarabosh»
53η Μεραρχία Πεζικού «Arezzο», στην οποία επίσης υπήρχαν δύο αλβανικά Τάγματα, τα «Kaptinia» και «Korata»
Δύο ομάδες Πυροβολικού του Σώματος Στρατού
47η Μεραρχία Πεζικού «Bari» και το Τάγμα «San Marco», με σκοπό την κατάληψη της Κέρκυρας!

Οι Ιταλοί ανέκαθεν είχαν στόχο να καταλάβουν την Κέρκυρα. Το πέτυχαν, προσωρινά το 1923 μετά τη δολοφονία του Στρατηγού Τελίνι και των τεσσάρων συνοδών του στον δρόμο λίγο πριν από την Κακαβιά από αγνώστους. Ο Μουσολίνι μόλις είχε καταλάβει την εξουσία τότε, αναγκάστηκε όμως να αποσύρει τις δυνάμεις του από την Κέρκυρα, μετά από παρέμβαση της διεθνούς κοινότητας, ιδίως των Αγγλογάλλων. Η Ανώτατη Διοίκηση των Ελληνικών Στρατιωτικών Δυνάμεων, με επικεφαλής τον Αλέξανδρο Παπάγο διέθετε 39 Τάγματα Πεζικού και 40 συστοιχίες Πυροβολικού. Αρχικά παρέταξε 35.000 άνδρες, ως εξής:

Τομέας Ηπείρου / Διοικητής Υποστράτηγος Χαράλαμπος Κατσιμήτρος

8η Μεραρχία Πεζικού, ενισχυμένη από την 3η Ταξιαρχία, με ελαφριά και βαριά πυροβόλα. Την αποτελούσαν 15 Τάγματα.
Ένα Σύνταγμα Ευζώνων και μία αναγνωριστική ομάδα.

Τομέας Σώματος Στρατού Δυτικής Μακεδονίας / Διοικητής Υποστράτηγος Ιωάννης Πιτσίκας

9η Μεραρχία, με Διοικητή τον Χρήστο Ζυγούρη
1η ενισχυμένη Ταξιαρχία, με Διοικητή τον Αγαμέμνονα Μεταξά
Το «Απόσπασμα Πίνδου» με Διοικητή τον Αντισυνταγματάρχη, τότε Κωνσταντίνο Δαβάκη (το στελέχωναν 2.000 άνδρες από διάφορες μονάδες)
Μια αναγνωριστική ομάδα

Η αναλογία των δυνάμεων ήταν: στη ΒΔ Μακεδονία και την Πίνδο (Έλληνες-Ιταλοί) 1:3 στο Πεζικό και 1:5 στο Πυροβολικό, ενώ στην Ήπειρο, οι Ιταλοί υπερτερούσαν αριθμητικά στο Πεζικό, ενώ η υπεροχή τους στο Πυροβολικό ήταν συντριπτική.

Σύντομο χρονικό των επιχειρήσεων

Αν και το τελεσίγραφο που επέδωσε ο Γκράτσι στον Μεταξά έληγε στις 6 π.μ., οι Ιταλοί επιτέθηκαν στις 5.30 π.μ. Τα πρώτα φυλάκια που δέχτηκαν επιθέσεις ήταν αυτά του Πωγωνίου, το πασίγνωστο πλέον, από τα άρθρα μας, φυλάκιο της Καστανιανής (το οποίο όχι απλά δεν έχει επανδρωθεί, αλλά παραμένει σε τραγική κατάσταση, θυμίζοντας τροπικό δάσος και τα δύο ιστορικά του κτίρια, αν δεν συντηρηθούν θα καταρρεύσουν...) και τα φυλάκια Αργυροχωρίου, Δρυμάδων και Κακαβιάς.

Επίσης να αναφέρουμε ότι τμήματα της «Τζούλια», της Μεραρχίας Αλπινιστών είχαν ξεκινήσει τις επιθέσεις πολύ νωρίτερα. Ο πρώτος Ιταλός νεκρός ήταν ο αλπινιστής Giovanni Vallar. Σκοτώθηκε στις 2 π.μ. της 28ης Οκτωβρίου, στην «Πυραμίδα 7» (μεταξύ Δ. Μακεδονίας και Ηπείρου). Πρώτος Έλληνας νεκρός ήταν ο στρατιώτης Βασίλειος Τσαβαλιάρης, από τα Τρίκαλα, που ήταν σε υπηρεσία στο 21ο Φυλάκιο και σκοτώθηκε από ιταλικά πυρά.

Το ξημέρωμα της 28ης Οκτωβρίου επικρατούσε σφοδρή κακοκαιρία στην Ήπειρο. Οι καταρρακτώδεις βροχές είχαν κάνει αδιάβατους τους άθλιους δρόμους της εποχής. Οι Έλληνες στρατιώτες υποχώρησαν συντεταγμένα από τα μεθοριακά φυλάκια προς το Καλπάκι. Κατέστρεψαν γέφυρες στον Καλαμά και αλλού (π.χ. τη γέφυρα των Αγιών, στον ποταμό Γορμό) δημιούργησαν πρόσθετα προβλήματα στους Ιταλούς. Τα ιταλικά άρματα μάχης Fiat αποδείχθηκαν αναξιόπιστα, ενώ και τα πληρώματά τους ήταν ανεπαρκώς εκπαιδευμένα. Η αρχική αυτοπεποίθηση των Ιταλών ήταν απίστευτη.

Ο John Carr αναφέρεται σε έναν Ιταλό αξιωματικό που σχεδίαζε να πιει καφέ στα Γιάννενα το επόμενο απόγευμα και σε έναν μοτοσικλετιστή που άρπαξε ένα πρόβατο και το φόρτωσε, ζωντανό, στο μοτοσακό του, για να το ψήσει σε λίγες ώρες στην πρωτεύουσα της Ηπείρου. Ίσως ήταν ένας από τους δικυκλιστές οι οποίοι αργότερα, δεχόμενοι τα ελληνικά πυρά άφηναν τις μοτοσικλέτες και το έβαζαν στα πόδια. Τα άρματα μάχης καταστρέφονταν όχι μόνο από ελληνικά πυρά, αλλά και από νάρκες. Άλλα έπεφταν σε αντιαρματικές τάφρους.

Ο Κατσιμήτρος σε ημερήσια διαταγή στις 30/10 τόνιζε ότι στο Καλπάκι θα δοθεί ο αποφασιστικός αγώνας: «Άμυνα κρατερά επί των θέσεών μας μέχρις εσχάτων. Ουδεμία ιδέα εις ουδένα να υπάρχει περί υποχωρήσεως». Κομβικής σημασίας το ύψωμα Γκραμπάλα. Καταλήφθηκε από τους Ιταλούς, αλλά ανακαταλήφθηκε από τους Έλληνες. Αυτό έγινε τουλάχιστον τρεις φορές. Τελευταίοι Ιταλοί που κράτησαν την Γκραμπάλα ήταν οι επίλεκτοι fanti della morte (στρατιώτες του θανάτου) που ξεχώριζαν από τις νεκροκεφαλές στις μεταλλικές τους ταυτότητες.

Η έφοδος δύο ελληνικών λόχων, που χρησιμοποίησαν και τις ξιφολόγχες τους έδωσε οριστικά το ύψωμα στα στρατεύματά μας. 45 Ιταλοί «στρατιώτες του θανάτου» άφησαν στην Γκραμπάλα την τελευταία τους πνοή (7-8 Νοεμβρίου 1940). Στον δυτικό τομέα, τα ιταλικά στρατεύματα κατέλαβαν τους Φιλιάτες και έφτασαν ως την Πάργα. Στις 8 Νοεμβρίου όμως και εκεί σταμάτησε η ιταλική προέλαση. Ο Μουσολίνι στις 9/11 αντικατέστησε τον Πράσκα με τον Υφυπουργό Στρατιωτικών Σοντού.

Στη Δυτική Μακεδονία, ο εχθρός απωθήθηκε πέρα από τα σύνορα, ενώ στην Πίνδο, οι άνδρες της «Τζούλια» που είχαν διεισδύσει προς Κάντζικο και Φούρκα, αφού αντιμετωπίστηκαν αρχικά από το Απόσπασμα του ηρωικού και ιδιοφυούς Δαβάκη δέχτηκαν σφοδρή επίθεση από την Ι Μεραρχία και το Ελληνικό Ιππικό. Η «Τζούλια» κινδύνευσε με ολοσχερή καταστροφή.

Οι εναπομείναντες στρατιώτες της πυρπόλησαν την Κόνιτσα και ως τις 13 Νοεμβρίου πέρασαν σε αλβανικό έδαφος. Στον ελληνικό θρίαμβο στην Πίνδο τεράστια ήταν η συμβολή των γυναικών. Η καταστροφή της «Τζούλια» προκάλεσε σοκ στην Ιταλία και όχι μόνο. Από τις 14 Νοεμβρίου άρχισε η ελληνική αντεπίθεση... Άλλωστε, με την επιστράτευση, ως τις 14/11, ο Ελληνικός Στρατός διέθετε 300.000 άνδρες.

Τα κατορθώματα των Ελλήνων αεροπόρων

Η, τότε, Βασιλική Αεροπορία, παρά την παλαιότητα των αεροσκαφών της πρόσφερε σημαντική βοήθεια στον πόλεμο του 1940-41. Αναφέρουμε ενδεικτικά τρία περιστατικά. Την 1η Νοεμβρίου 1940, τρία ελληνικά αεροπλάνα Potez 63 πραγματοποίησαν την πρώτη νυχτερινή επιχειρησιακή πτήση της Ελληνικής Αεροπορίας, μετά από εντολή του Μεταξά. Ένα από αυτά με κυβερνήτη τον Ανθυποσμηναγό Αναστάσιο Βλαδούση βομβάρδισε μια ιταλική φάλαγγα οχημάτων στα Δολιανά (4-5 χιλιόμετρα μακριά από το Καλπάκι).

Ο Ανθυποσμηναγός Μαρίνος Μητραλέξης, κοντά στη Θεσσαλονίκη, στις 2 Νοεμβρίου 1940, με ένα PZL P.24 καταδίωξε ένα τρικινητήριο Cant Z 1007. Αφού ξέμεινε από πυρομαχικά, χτύπησε με το P.24 στην ουρά το Cant. Το ιταλικό αεροπλάνο έπεσε σε περιδίνηση και κατέληξε στο έδαφος. Ο πιλότος του σκοτώθηκε. Οι άλλοι τρεις επιβαίνοντες σ' αυτό, έπεσαν με αλεξίπτωτα. Ο Μητραλέξης προσγείωσε το καταδιωκτικό του με ελάχιστες φθορές!

Οι τρεις Ιταλοί κινδύνευσαν να λιντσαριστούν από χωρικούς του Λαγκαδά, αλλά αιχμαλωτίστηκαν από τον Μητραλέξη που χρησιμοποίησε το περίστροφό του! Τέλος, ο σμηνίας Κων/νος Λαμπρόπουλος είδε το αεροπλάνο του να βάλλεται από ένα ιταλικό Fiat CR 42. Υποχρεώθηκε να πηδήξει από το φλεγόμενο αεροσκάφος με αλεξίπτωτο. Όμως, τα κορδόνια από τις μπότες του πιάστηκαν στο πιλοτήριο. Ένα ιταλικό βλήμα που εξερράγη στο πιλοτήριο και έκοψε τα κορδόνια. Ο Λαμπρόπουλος δέχτηκε ιταλικά πυρά καθώς έπεφτε με το αλεξίπτωτο στο έδαφος. Προσγειώθηκε σώος, αλλά το αλεξίπτωτό του είχε πάνω από 50 τρύπες από σφαίρες!

Τα απόρρητα πρακτικά της σύσκεψης των Ιταλών

Παραθέτουμε, τέλος, ένα απόσπασμα από τα απόρρητα για χρόνια πρακτικά της σύσκεψης των Ιταλών στις 15/10:

«ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΥΣΚΕΨΕΩΣ 15ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940»

Απόρρητο ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΤΗΣ ΣΥΣΚΕΨΕΩΣ

ΝΤΟΥΤΣΕ: Ο σκοπός της συσκέψεως αποβλέπει στην αποσαφήνιση του τρόπου ενεργείας, τον οποίο σε γενικές γραμμές έχω αποφασίσει να εφαρμόσω εναντίον της Ελλάδος. Η ενέργεια αυτή σε ένα πρώτο χρόνο πρέπει να προβλέπει αντικειμενικούς σκοπούς τόσο στη θάλασσα όσο και στην ξηρά. Οι εδαφικοί σκοποί είναι να καταλάβουμε ολόκληρη την έναντι των Ιονίων Νήσων ακτή, ως και τας νήσους αυτάς (Ζάκυνθο, Κεφαλλονιά, Κέρκυρα) καθώς και τη Θεσσαλονίκη. Όταν εκπληρώσουμε τους σκοπούς αυτούς, θα έχουμε βελτιώσει τις έναντι των Άγγλων θέση μας στη Μεσόγειο.

Σε δεύτερο χρόνο ή σε συνδυασμό με αυτές τις ενέργειες, θα επιδιώξουμε την ολοκληρωτική κατάληψη της Ελλάδος, θέτοντάς την εκτός μάχης, προκειμένου να διασφαλίσουμε, υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, την παραμονή της στον δικό μας πολιτικοοικονομικό χώρο. Έτσι, προσδιορίζοντας σαφώς το θέμα, έχω καθορίσει ακόμη και την ημερομηνία, η οποία πιστεύω ότι δεν θα πρέπει να καθυστερήσει ούτε μια ώρα: την 26η του παρόντος μηνός (σ.σ. Οκτωβρίου 1940).

ΤΖΑΚΟΜΟΝΙ: Η μοναδική ανησυχία θα μπορούσε να προκύψει από τη μερική μόνο κατάληψη της Ελλάδας, επειδή οι Άγγλοι, από τις εναπομείνασες βάσεις, θα ήταν σε θέση να εξαπολύουν αεροπορικές επιθέσεις, τόσο κατά της νότιας Ιταλίας όσο και κατά της Αλβανίας. Η Ελληνική Αεροπορία διαθέτει 144 αεροσκάφη, αριθμός που δεν μας φοβίζει σοβαρώς.

ΝΤΟΥΤΣΕ: Ποια είναι η κατάσταση του ηθικού του ελληνικού πληθυσμού;

ΤΖΑΚΟΜΟΝΙ: Φαίνεται σοβαρώς αποκαρδιωμένος.

ΤΣΙΑΝΟ: Υπάρχει ένας σαφής διαχωρισμός μεταξύ του πληθυσμού και μιας ηγετικής τάξεως πολιτικών και πλουτοκρατών η οποία εμπνέει την αντίσταση και καλλιεργεί το αγγλόφιλο πνεύμα στη χώρα. Η μικροτάτη αυτή τάξη είναι πλουσιοτάτη. Ο λοιπός πληθυσμός είναι αδιάφορος για όλα τα συμβαίνοντα, συμπεριλαμβανομένης και της (επικείμενης) εισβολής μας.

ΝΤΟΥΤΣΕ: Καλώ τον διοικητή των εις Αλβανία δυνάμεων να εκθέσει την στρατιωτική κατάσταση.

ΒΙΣΚΟΝΤΙ ΠΡΑΣΚΑ: Έχουμε προπαρασκευάσει μια επιχείρηση κατά της Ηπείρου, η οποία θα είναι έτοιμη να διεξαχθεί στις 26 Οκτωβρίου υπό αισιοτάτους οιωνούς. Η γεωγραφική διαμόρφωση της Ηπείρου δεν παρέχει τη δυνατότητα σε άλλες (σ.σ. πέραν των υπαρχόντων) ελληνικές δυνάμεις να παρέμβουν, επειδή από τη μια πλευρά είναι η θάλασσα και από την άλλη μια δυσπρόσιτη αλπική ζώνη (Πίνδος). Το επιλεγέν σχέδιο προβλέπει μια σειρά μέτρων παραπλανητικών των Ελληνικών Δυνάμεων -υπολογιζόμενων περί που τους 30.000 άνδρες – δεδομένο το οποίο μας δίδει τη δυνατότητα καταλήψεως της Ηπείρου σε βραχύ χρονικό διάστημα, 10 έως 15 ημερών. Αυτή η επιχείρηση – που πιθανόν να μας επιτρέψει να εξοντώσουμε όλες τις ελληνικές δυνάμεις – έχει προπαρασκευασθεί μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια και είναι κατά το ανθρωπίνως δυνατόν, τέλεια.

ΝΤΟΥΤΣΕ: Ανακεφαλαιώνω: Επίθεση στην Ήπειρο. Πίεση προς Θεσσαλονίκη και σε δεύτερο χρόνο, προέλαση προς την Αθήνα.

Η σύσκεψη τελείωσε στις 12.30 μ.μ.

Το παρόν κείμενο εγκρίθηκε από τον Ντούτσε στο Παλάτσο Βενέτσια την 16η Οκτωβρίου 1940 – XVIII, την 14.00 ώρα.

Ο Γραμματέας, αντισυνταγματάρχης Τρομπέττι».

«ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ», ΤΟΜΟΣ ΙΕ, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ

Πηγές: JOHN C CARR, «Η ΑΜΥΝΑ ΚΑΙ Η ΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 1940-1941», ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ, 2014
Giorgio Rizzo, «Ο πικρός πόλεμος. Η ελληνο-ιταλική σύγκρουση (1940-41)», 2η έκδοση, HISTORICAL QUEST, 2014
Δρ Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος, «Η Ιστορία του Ελληνικού Στρατού 1833-1949», ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΑΚΚΟΥΛΑ, 2014