Ο πρώτος Έλληνας αστροναύτης στο Πρώτο Θέμα: «Θα συγκινηθώ όταν δω τη Γη από ψηλά» - Το μάθημα της Ανταρκτικής και η εκπαίδευση σε τρεις ηπείρους

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια ο Αδριανός Γολέμης βρισκόταν δίπλα στους ανθρώπους που ετοιμάζονταν να ταξιδέψουν στο Διάστημα. Πριν από λίγες ημέρες, όμως, στο Παρίσι, οι ρόλοι είχαν πλέον αλλάξει.

Στη Διεθνή Διάσκεψη Κορυφής για το Διάστημα, παρουσία του Εμανουέλ Μακρόν, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέβηκε στο βήμα για να παρουσιάσει επίσημα τον άνθρωπο που, εφόσον ολοκληρωθεί η προβλεπόμενη διαδικασία έγκρισης του πληρώματος, αναμένεται να γίνει ο πρώτος Έλληνας που θα ταξιδέψει στο Διάστημα.

«Το όνομά του είναι Αδριανός Γολέμης. Παρακαλώ, Αδριανέ, έλα στη σκηνή», είπε ο πρωθυπουργός, καλώντας τον δίπλα του, σε μια εικόνα με ισχυρό συμβολισμό για την ελληνική παρουσία στο ευρωπαϊκό διαστημικό πρόγραμμα.

Η στιγμή εκείνη στο Παρίσι δεν αποτελούσε απλώς μια επίσημη ανακοίνωση. Για τον Έλληνα γιατρό ήταν ουσιαστικά η δημόσια κορύφωση μιας διαδρομής πολλών ετών, η οποία ξεκίνησε πολύ μακριά από τα φώτα μιας διεθνούς συνόδου. Μιας πορείας που πέρασε από την Ιατρική και την ερασιτεχνική αστρονομία, από την Ανταρκτική και την ακραία απομόνωση, από τη θέση του γιατρού των αστροναυτών και έφτασε σήμερα στο σημείο όπου ο ίδιος καλείται να περάσει στην άλλη πλευρά, να εκπαιδευτεί ως μέλος πληρώματος και, αν όλα εξελιχθούν σύμφωνα με τον σχεδιασμό, να επιβιβαστεί σε ένα Dragon της SpaceX με προορισμό τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.

Η αποστολή PAM-6 έχει προγραμματιστεί για το 2027 και, σύμφωνα με την ελληνική κυβέρνηση, η εκτόξευση τοποθετείται στο δεύτερο εξάμηνο του έτους.

Η αποστολή θα πραγματοποιηθεί από τη Vast σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία και τη NASA, ενώ η μεταφορά του πληρώματος προς τον ISS προβλέπεται να γίνει με διαστημόπλοιο Dragon της SpaceX, το οποίο θα εκτοξευτεί με πύραυλο Falcon 9.

Ο Γολέμης έχει οριστεί Mission Specialist, με τη συμμετοχή του να τελεί υπό την προβλεπόμενη εξέταση και έγκριση του Multilateral Crew Operations Panel, στο οποίο εκπροσωπούνται οι πέντε εταίροι του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού. Εφόσον η διαδικασία ολοκληρωθεί θετικά, θα γίνει ο πρώτος Έλληνας αστροναύτης.

Για χρόνια ο Γολέμης βρισκόταν δίπλα στους ανθρώπους που ετοιμάζονταν να εγκαταλείψουν τη Γη. Παρακολουθούσε την υγεία τους, γνώριζε τις αγωνίες τους, είχε εικόνα της προετοιμασίας και όλων εκείνων των διαδικασιών που προηγούνται μιας εκτόξευσης. Τώρα ετοιμάζεται να βιώσει ο ίδιος όσα μέχρι σήμερα παρακολουθούσε ως γιατρός.

Αν ακούσει κανείς τον ίδιο να αφηγείται τη διαδρομή του, αντιλαμβάνεται ότι τίποτα από όλα αυτά δεν έγινε απότομα. Δεν υπήρξε μια ημέρα κατά την οποία έγραψε σε μια λίστα ότι θέλει να γίνει αστροναύτης και άρχισε να κυνηγά έναν μοναδικό στόχο. Υπήρχαν μικρά και σταθερά βήματα, επιλογές, προσπάθειες, επιτυχίες αλλά και αποτυχίες.

«Δεν νομίζω ότι είχα ακριβώς bucket list, αλλά όνειρο ήταν» λέει ο ίδιος μιλώντας στο «ΘΕΜΑ».

Η σχέση του με το Διάστημα ξεκίνησε μέσα από την αστρονομία. Παράλληλα με τις σπουδές του στην Ιατρική άρχισε να έρχεται πιο κοντά στον συγκεκριμένο χώρο ως ερασιτέχνης, μέσα και από τους ελληνικούς ομίλους αστρονομίας.

«Αυτό με βοήθησε να έρθω λίγο πιο κοντά σαν ερασιτέχνης στο διάστημα και να τολμήσω μετά να κάνω το μεταπτυχιακό και σιγά-σιγά να κατευθυνθώ προς αυτόν τον κλάδο», λέει. Και περιγράφει τη φιλοσοφία με την οποία κινήθηκε όλα αυτά τα χρόνια με μία φράση: «Ήταν βηματάκι-βηματάκι, δεν ήταν bucket list. Υπήρχε σαν στόχος».

Το μάθημα της Ανταρκτικής

Ένα από αυτά τα βήματα τον οδήγησε σε ένα από τα πιο αφιλόξενα σημεία του πλανήτη, την Ανταρκτική. Εκεί έζησε για έναν χρόνο σε συνθήκες απομόνωσης, συμμετέχοντας σε ερευνητικές δραστηριότητες που συνδέονταν με τη μελέτη του ανθρώπου σε ακραία περιβάλλοντα.

«Ένα ωραίο πράγμα που έμαθα από αυτή τη διαδικασία είναι ότι καμιά φορά προσπαθείς και πετυχαίνεις. Αυτό εμένα μου έτυχε στην Ανταρκτική. Νόμιζα ότι είμαι πολύ μικρός για να με πάρουν για ένα χρόνο να δουλέψω στην Ανταρκτική, αλλά πέτυχε. Άλλες φορές προσπαθείς και αποτυγχάνεις, αλλά εν τέλει όσο συνεχίζεις βήμα-βήμα, κάποια στιγμή νομίζω φτάνεις περίπου εκεί που θες», λέει.

Χρόνια αργότερα, το «εκεί που θες» αποκτά για εκείνον εντελώς διαφορετική διάσταση. Μόνο που, παρά το ιστορικό βάρος που συνοδεύει τον τίτλο του πρώτου Έλληνα που πρόκειται να ταξιδέψει στο Διάστημα, ο ίδιος δεν φαίνεται να γοητεύεται ιδιαίτερα από την πρωτιά.

«Δεν θα έλεγα ότι το “πρώτος” με κεντρίζει τόσο πολύ», απαντά. Για τον ίδιο η ουσία βρίσκεται αλλού. Στο γεγονός ότι η Ελλάδα αποκτά τη δυνατότητα να εκπροσωπηθεί σε μια επανδρωμένη διαστημική αποστολή και κυρίως στο επιστημονικό αποτύπωμα που μπορεί να αφήσει πίσω της.

«Είναι τιμή που φέρνουμε τη χώρα μας να εκπροσωπηθεί σε αυτόν τον χώρο. Και η εκπροσώπηση έχει να κάνει και με την έρευνα. Δηλαδή εμένα πραγματικά με κάνει ευτυχή ότι για πρώτη φορά θα πάμε ελληνικά πειράματα στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό», εξηγεί.

Η συγκεκριμένη παράμετρος αποτελεί ίσως και τη σημαντικότερη πλευρά της αποστολής για τον ίδιο. Η Ελλάδα έχει ήδη παρουσία στον διαστημικό τομέα, με δορυφόρους και επιστήμονες που δραστηριοποιούνται εντός και εκτός χώρας. Τώρα, όπως λέει, ανοίγει ένα ακόμη κεφάλαιο.

«Άρα δεν είναι τόσο πολύ το “πρώτος”. Είναι ότι εγώ θα κάνω το όνειρό μου πραγματικότητα, αν όλα πάνε καλά, και στο ιδανικό σενάριο θα κάνουμε κάτι που θα αφήσει και κάτι θετικό στη χώρα μας».

Τα ελληνικά πειράματα

Όταν ο Γολέμης μιλά για ελληνικά πειράματα στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό δεν αναφέρεται σε κάτι συμβολικό. Ελληνικά πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και εταιρείες μπορούν να συνεισφέρουν με πειράματα ή με τεχνολογικές επιδείξεις που θα πραγματοποιηθούν στο περιβάλλον μικροβαρύτητας. Ο ίδιος εξηγεί ότι η συμμετοχή μιας χώρας μέσα από το πλαίσιο της ESA έχει και μια ανταποδοτική επιστημονική διάσταση. Έτσι, ένα μέρος της έρευνας μπορεί να προέρχεται από ελληνικά πανεπιστήμια, ερευνητικούς φορείς ή επιχειρήσεις που αναπτύσσουν καινοτόμες τεχνολογίες.

Οι δυνατότητες είναι πολλές. Σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας αλλάζει η συμπεριφορά του ανθρώπινου σώματος, των υλικών και πολλών φυσικών και χημικών διεργασιών. Η Ιατρική, η Φυσική, η Χημεία, η επιστήμη των υλικών, ακόμη και η έρευνα γύρω από τα φάρμακα μπορούν να αξιοποιήσουν τις ιδιαίτερες συνθήκες του ISS.

«Θέλουμε για πρώτη φορά είτε εταιρείες που έχουν κάποια καινοτόμα τεχνολογία και πανεπιστήμια να μπορέσουν να το κάνουν αυτό», λέει, εξηγώντας ότι το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος αξιολογούν προτάσεις που θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος της ελληνικής επιστημονικής συμμετοχής.

Αυτός είναι και ο λόγος που ο ρόλος του Γκολέμη στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό δεν θα είναι εκείνος ενός απλού επιβάτη. Το επιστημονικό σκέλος της αποστολής θα αποτελεί βασικό μέρος της δουλειάς του.

Από γιατρός του Thomas Pesquet, συνταξιδιώτης του

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες συμπτώσεις στη διαδρομή του Αδριανού Γκολέμη συνδέεται με τον άνθρωπο που έχει οριστεί επικεφαλής της αποστολής. Πρόκειται για τον Γάλλο αστροναύτη της ESA Thomas Pesquet, για τον οποίο η συγκεκριμένη θα είναι η τρίτη αποστολή στο Διάστημα. Ο Γολέμης και ο Pesquet δεν γνωρίστηκαν ως συνάδελφοι αστροναύτες. Στην προηγούμενη αποστολή του Γάλλου, ο Έλληνας γιατρός ήταν εκείνος που παρακολουθούσε την υγεία του.

«Πρώτα απ' όλα είναι μία φοβερή σύμπτωση ότι ο επικεφαλής της αποστολής μας, ο Γάλλος αστροναύτης Thomas Pesquet, είναι η τρίτη του αποστολή στο διάστημα και έτυχε στην προηγούμενη αποστολή του να είμαι ο γιατρός του», λέει ο Γολέμης. Και προσθέτει: «Δεν φανταζόμουν ποτέ ότι θα πετάξω στο διάστημα και πόσο μάλλον μαζί του πριν από λίγα χρόνια».

Η εμπειρία του ως γιατρού των αστροναυτών αποτελεί σήμερα ένα σημαντικό πλεονέκτημα. Είχε την ευκαιρία να δει από κοντά εκτοξεύσεις, να γνωρίσει την ιατρική προετοιμασία που προηγείται και να βιώσει ήδη τμήματα της εκπαίδευσης από μια διαφορετική θέση.

«Είναι μία συνέχεια όλο αυτό. Εγώ θεωρώ εαυτόν τυχερό. Δηλαδή έχω ζήσει κομμάτια της αποστολής, έχω βρεθεί στην εκτόξευση, έχω δει την προετοιμασία που κάνουμε ιατρικά», εξηγεί.

Ακόμη και τμήματα της εκπαίδευσης τού ήταν ήδη γνώριμα προτού περάσει στο σώμα των αστροναυτών. Αυτό, όπως εκτιμά, του επιτρέπει να γνωρίζει καλύτερα πού χρειάζεται βελτίωση αλλά και πότε το άγχος μπορεί να είναι υπερβολικό.

Η εκπαίδευση σε τρεις ηπείρους

Η πιο απαιτητική φάση αρχίζει τώρα. Η ESA αναφέρει ότι μετά την αρχική εκπαίδευση ο Γολέμης περνά πλέον στην προετοιμασία που αφορά ειδικά τη συγκεκριμένη αποστολή. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται εκπαίδευση στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες, προετοιμασία πάνω στο Dragon και στον Falcon 9, ασκήσεις για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, χρήση της διαστημικής στολής, είσοδος και έξοδος από το διαστημόπλοιο, αλλά και μερικές και πλήρεις προσομοιώσεις της αποστολής. Ο ίδιος έχει ήδη ολοκληρώσει την εισαγωγική φάση. Έχει διδαχθεί στοιχεία για τη λειτουργία του σταθμού και τη συμπεριφορά του ανθρώπου σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας, ενώ έχει πραγματοποιήσει και πρακτικές ασκήσεις, όπως καταδύσεις, ώστε να προσομοιώνεται σε έναν βαθμό η κίνηση χωρίς βαρύτητα. Τώρα όμως το πλαίσιο είναι διαφορετικό.

«Τώρα μπαίνουμε σε ένα στάδιο προετοιμασίας πιο στοχευμένο. Δηλαδή τώρα έχουμε μια συγκεκριμένη αποστολή, δεν είμαστε στο γενικό», λέει.

Από αυτό το σημείο τα μέλη του πληρώματος δεν εκπαιδεύονται απλώς ως μεμονωμένοι αστροναύτες. Πρέπει να μάθουν να λειτουργούν ως ομάδα. Να γνωρίζουν τις διαδικασίες ασφαλείας, την καθημερινότητα στον σταθμό, τα επιστημονικά καθήκοντα αλλά και το πώς θα αντιδράσουν όταν κάτι δεν εξελιχθεί σύμφωνα με το προβλεπόμενο σενάριο.

Η διάρκεια της ελληνικής συμμετοχής θα είναι σχετικά σύντομη και αυτό σημαίνει πως κάθε διαθέσιμη ώρα στον ISS αποκτά μεγάλη αξία. Ο στόχος είναι να πραγματοποιηθεί όσο το δυνατόν περισσότερη επιστημονική εργασία στον χρόνο που θα έχει το πλήρωμα στη διάθεσή του.

«Σαν χώρα στοχεύουμε σε μια σχετικά σύντομη αποστολή, να κάνουμε όσο το δυνατόν περισσότερη έρευνα μπορούμε. Άρα σίγουρα πρέπει εγώ και οι συνάδελφοί μου να βάλουμε τα δυνατά μας στην εκπαίδευση, να μάθουμε άριστα τις διεργασίες και σε δύσκολες συνθήκες χωρίς βαρύτητα να τα εκτελέσουμε αυτά τα πειράματα», τονίζει.

Το πρόγραμμα που αρχίζει θα είναι ιδιαίτερα πιεστικό και, σύμφωνα με τον ίδιο, θα περιλαμβάνει μετακινήσεις για εκπαίδευση σε τουλάχιστον τρεις ηπείρους.

Ο ρόλος του μέσα στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό

Το πλήρωμα της PAM-6 θα αποτελείται από τέσσερα άτομα. Επικεφαλής έχει οριστεί ο Thomas Pesquet, ενώ πιλότος ο Τσέχος Aleš Svoboda. Ο Γολέμης και το τέταρτο μέλος, η ταυτότητα του οποίου δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί, θα επικεντρωθούν περισσότερο στο επιστημονικό και ερευνητικό σκέλος.

Ο συγκεκριμένος ρόλος φαίνεται να ταιριάζει απόλυτα με όσα έχει ήδη ζήσει ο Έλληνας γιατρός.

«Αυτό εμένα μ' αρέσει και γιατί ελπίζουμε ότι θα έχουμε περισσότερο χρόνο για εκτέλεση πειραμάτων και επειδή το συνδέω λίγο με την Ανταρκτική», λέει. «Είχα ζήσει ένα χρόνο εκεί σε απομόνωση για τη NASA, κάνοντας πειράματα σε ένα παρόμοιο περιβάλλον και είναι περίπου ο ίδιος ρόλος. Στην ουσία είσαι το εκτελεστικό κομμάτι των Ευρωπαίων και Ελλήνων βεβαίως για το διάστημα, ερευνητών».

Η σύνδεση έχει ενδιαφέρον. Στη μία περίπτωση βρισκόταν για μήνες απομονωμένος σε ένα από τα πιο αφιλόξενα περιβάλλοντα της Γης. Στην άλλη θα βρίσκεται εκατοντάδες χιλιόμετρα πάνω από τον πλανήτη. Και στις δύο περιπτώσεις, όμως, ο κοινός παρονομαστής είναι ο ίδιος: η έρευνα.

Η στιγμή που θα αντικρίσει την Ελλάδα από ψηλά

Όσο ολοκληρωμένη κι αν είναι η εκπαίδευση, υπάρχει μία εμπειρία που δύσκολα μπορεί να αναπαραχθεί στη Γη. Είναι η στιγμή κατά την οποία ένας αστροναύτης κοιτάζει τον πλανήτη από ψηλά.

Ο Γολέμης γνωρίζει ήδη τις περιγραφές ανθρώπων που έχουν βιώσει αυτό που έχει επικρατήσει να αποκαλείται «overview effect» δηλαδή τη βαθιά αλλαγή στην οπτική με την οποία αρκετοί αστροναύτες βλέπουν τον κόσμο όταν αντικρίζουν τη Γη ολόκληρη, χωρίς τα σύνορα και τις διαχωριστικές γραμμές της καθημερινότητας. Όταν τον ρωτάμε πώς φαντάζεται τη στιγμή που θα κοιτάξει από ψηλά και θα εντοπίσει την Ελλάδα, μιλά για «ένα συναίσθημα βαθιάς χαράς».

«Αυτό που περιγράφουν οι αστροναύτες είναι το overview effect, δηλαδή ότι αποσυνδέεσαι από οτιδήποτε σε κάνει διαφορετικό από τους υπόλοιπους, είτε είναι εθνικότητα είτε θρησκεία είτε ποια ομάδα υποστηρίζω», λέει.

Για τον ίδιο, πάντως, το ουσιαστικό κομμάτι του overview effect βρίσκεται ακριβώς στην αίσθηση ότι όσα χωρίζουν τους ανθρώπους χάνουν τη σημασία τους όταν ολόκληρος ο πλανήτης βρίσκεται μέσα στο ίδιο οπτικό πεδίο. «Όλοι έχουμε προτιμήσεις, αλλά έχουμε και πολλά κοινά. Αυτό νομίζω ότι θα βιώσω. Το περιμένω. Πιστεύω θα είναι κάτι πολύ μοναδικό».

Τι θα πάρει μαζί του

Όπως συμβαίνει σε όλες τις διαστημικές αποστολές, το βάρος και ο διαθέσιμος χώρος αποτελούν δύο από τους μεγαλύτερους περιορισμούς. Η μερίδα του λέοντος, εξηγεί, θα διατεθεί στον επιστημονικό εξοπλισμό που απαιτείται για τα πειράματα.

Ένα μικρό περιθώριο προβλέπεται και για προσωπικά αντικείμενα, με την προϋπόθεση ότι πληρούν τα αυστηρά πρωτόκολλα του σταθμού και δεν μπορούν να δημιουργήσουν πρόβλημα ακόμη και σε μια έκτακτη κατάσταση.

Ο ίδιος έχει ήδη κάποιες σκέψεις, αλλά δεν θέλει ακόμη να τις αποκαλύψει.

«Θα τα επεξεργαστώ όλα αυτά τον επόμενο καιρό και πιστεύω ότι θα βρούμε κάτι όμορφο. Μπορεί να είναι προσωπικό, μπορεί να είναι και συμβολικό για την κουλτούρα της χώρας μας», λέει.

Όταν επιμένουμε να μάθουμε εάν υπάρχει ήδη κάτι συγκεκριμένο στο μυαλό του, χαμογελά και απαντά πως υπάρχουν ιδέες, αλλά δεν έχει νόημα να τις ανακοινώσει πριν διαπιστωθεί ότι μπορούν πράγματι να ταξιδέψουν μαζί του.

Από εδώ και πέρα πάντως η καθημερινότητά του θα αλλάξει σημαντικά. Το πρόγραμμα της αποστολής θα καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το πρόγραμμά του. Ταξίδια, εκπαιδεύσεις, προσομοιώσεις και συνεχείς αλλαγές τοποθεσίας. Όταν, όμως, η συζήτηση φτάνει στις θυσίες που απαιτούνται, σπεύδει να βάλει τη λέξη σε διαφορετικό πλαίσιο.

«Δεν μ' αρέσει πολύ η λέξη θυσία. Εν μέρει είναι αλήθεια, αλλά νομίζω ότι όλοι μας κάνουμε θυσίες, και εσείς και εγώ και όλοι μας, όταν έχουμε ένα στόχο», λέει.

Η μεγαλύτερη πρόκληση, εξηγεί, θα είναι η διαχείριση του χρόνου.

«Ξεκινάμε τώρα ένα πολύ απαιτητικό πρόγραμμα που θα μας φέρει τουλάχιστον σε τρεις ηπείρους για την εκπαίδευση, με αρκετά συχνές αλλαγές. Έτσι πρέπει, δεν μπορούμε να το αποφύγουμε, για να κάνουμε σωστά την αποστολή μας».

Μέσα σε αυτή την εξίσωση υπάρχει ασφαλώς και η προσωπική ζωή. Η ανάγκη να μη χαθεί εντελώς η επαφή με τους ανθρώπους που βρίσκονται κοντά του, τους συγγενείς και τους φίλους του.

Οι δύο στιγμές που περιμένει περισσότερο

Υπάρχουν δύο πράγματα που ο Αδριανός Γολέμης περιμένει να βιώσει περισσότερο από όλα.

Το πρώτο είναι η έλλειψη βαρύτητας.

Δεν θα είναι μια εντελώς άγνωστη αίσθηση. Έχει ήδη συμμετάσχει σε παραβολικές πτήσεις, στις οποίες ένα αεροσκάφος ακολουθεί ειδική τροχιά και για λίγα δευτερόλεπτα οι επιβαίνοντες μπορούν να βιώσουν συνθήκες μικροβαρύτητας.

Αυτό όμως διαρκεί περίπου μισό λεπτό. Η ζωή στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. «Αυτό, λοιπόν, όταν το ζεις συνεχόμενα, δηλαδή όχι για τριάντα δευτερόλεπτα, αλλά όλη τη μέρα, είναι δύσκολο. Είναι δύσκολο να κοιμηθείς χωρίς να έχεις κρεβάτι και η βαρύτητα σε τραβάει. Αλλά έχω ακούσει ότι είναι και πολύ ευχάριστο», λέει.

Η δεύτερη εμπειρία είναι η θέα της Γης. Και μαζί με αυτήν μία συνειδητοποίηση που για έναν Έλληνα δεν έχει προηγούμενο.

«Το δεύτερο κομμάτι είναι η θέα της Γης από ψηλά και βεβαίως το να βιώσει κανείς ότι για πρώτη φορά η χώρα μας, η γλώσσα μας και τα λοιπά θα βρεθούν εκτός του πλανήτη. Αυτά νομίζω κυρίως θα μας συγκινήσουν», λέει.

Το βάρος της ευθύνης

Όσο η στιγμή της αποστολής πλησιάζει, ο ενθουσιασμός συνοδεύεται αναπόφευκτα και από το αίσθημα της ευθύνης. Ο Γολέμης δεν χρησιμοποιεί τη λέξη φόβος. Μιλά περισσότερο για μια «θετική ανησυχία». Άλλωστε, έχοντας περάσει χρόνια δίπλα σε άλλους αστροναύτες, γνωρίζει ότι οι διαστημικές αποστολές δεν είναι διαδικασίες στις οποίες όλα εξελίσσονται πάντοτε ακριβώς όπως έχουν σχεδιαστεί. Τα απρόοπτα είναι μέρος της πραγματικότητας και η εκπαίδευση υπάρχει ακριβώς για να μπορεί το πλήρωμα να αντιδρά όταν αυτά εμφανιστούν.

«Υπάρχει σίγουρα μία θετική ανησυχία για να πάνε όλα καλά, γιατί είναι σημαντικό να δώσουμε τον καλύτερό μας εαυτό, παρά τα όποια απρόοπτα προκύψουν, και πάντα προκύπτουν, να αντεπεξέλθουμε όσο καλύτερα μπορούμε», εξηγεί.

Σε αυτό τον βοηθά και η προηγούμενη ζωή του μέσα στο περιβάλλον των ευρωπαϊκών διαστημικών αποστολών. Έχει δει από κοντά πώς λειτουργούν άλλοι αστροναύτες, έχει ζήσει μέρος της καθημερινότητάς τους και γνωρίζει ότι πίσω από την εικόνα της τεχνολογικής τελειότητας υπάρχει πάντοτε ο ανθρώπινος παράγοντας.

Για να το εξηγήσει χρησιμοποιεί το παράδειγμα του αθλητισμού. Ένας αθλητής προπονείται για να πετύχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, χωρίς ποτέ να γνωρίζει εκ των προτέρων αν θα καταρρίψει ένα ρεκόρ. «Άλλες φορές πετυχαίνουν ρεκόρ, άλλες φορές ίσως κάτι λιγότερο, αλλά αυτό που εκτιμούμε εν τέλει είναι η προσπάθεια και το αποτέλεσμα. Ακόμα και αν δεν είναι άριστο, το να κάνει κανείς μια τεράστια προσπάθεια και να προσφέρει πάντα αφήνει κάτι θετικό».

Και καταλήγει με μια φράση που συνοψίζει ίσως καλύτερα από όλες την ψυχολογία του αυτή την περίοδο: «Άγχος μεν, αλλά ελεγχόμενο δε».