Λε Κορμπιζιέ: Ο παθιασμένος εραστής του Παρθενώνα, που «έχτισε» πάνω στα αρχαία θεμέλια τον ελληνικό μοντερνισμό

Πρώτη δεκαετία του 2ου αι. ο 20χρονος άνδρας ανηφορίζει για πολλοστή φορά στην Ακρόπολη. Κάθε μέρα, για τρεις εβδομάδες ακολουθεί τα ίδια βήματα σαν τελετουργικό μίας αταυτοποίητης λατρείας.

Φτάνει στην κορυφή του βράχου, περικυκλώνει αργά τον Παρθενώνα, κοντοστέκεται, σχεδιάζει λεπτομέρειες και καταγράφει προβληματισμούς σ΄ ένα μικρό σημειωματάριο, (... παραμένω ανίκανος να καταλάβω το μεγαλείο αυτού του πράγματος... Ένας άγριος και απελπισμένος αγώνας...), πέφτει μπρούμυτα στο έδαφος και από εκεί κάτω σηκώνει τα μάτια «χαϊδεύοντας» προοδευτικά τις αρχαίες κολώνες.

Με δέος. Σαν να φοβάται μην εξαφανιστούν από μπρος του. Ύστερα καθηλώνεται στην είσοδο του ναού, στην ανατολική πλευρά, και τον παρατηρεί για ώρες...

Πολλές δεκαετίες μετά, σε συνέντευξή του θα εξηγήσει: «οι αρχαίοι Έλληνες έκαναν κάτι συναρπαστικά παράδοξο. Σμίλεψαν σαν ζάχαρη ένα μάρμαρο, ένα φανταστικό κατασκεύασμα, του οποίου τα τρίγλυφα και όλες αυτές οι λεπτομέρειες έγιναν με τόση τέχνη που το μόνο που μπορείς να κάνεις μπροστά του είναι να βγάλεις του καπέλο σου. Θεωρητικά ο Παρθενώνας δεν είναι λειτουργικός, αλλά η παρουσία του δείχνει πόσο περιοριστική είναι η έννοια του λειτουργικού. Ο ναός είναι απλή, καθαρή αρχιτεκτονική και είναι λειτουργικός γιατί μας συγκινεί. Ο Παρθενώνας είναι σίγουρα ένα από τα μεγαλύτερα έργα της ανθρωπότητας κι αν με ρωτάτε πώς πρέπει να ανηφορίζει κανείς την Ακρόπολη για να τον δει, πεζή ή με αυτοκίνητο, εγώ σας απαντώ: με τα γόνατα!».

Για τον μέγα εραστή της Ακροπόλεως και των μνημείων της, τον θεμελιωτή της μοντέρνας αρχιτεκτονικής, πολεοδόμο και θεωρητικό Σαρλ-Εντουάρ Ζανρέ-Γκρι (Charles-Édouard Jeanneret-Gris) ή απλώς Λε Κορμπιζιέ, που γεννήθηκε σαν σήμερα πριν από 139 χρόνια, τα μνημεία του βράχου δεν είναι από τα συνήθη σπαράγματα του παρελθόντος.

Είναι ανοικτός δρόμος προς το μέλλον. Για δε τον Παρθενώνα, υπογράφει με το αίμα του -όπως λέει- πως πρόκειται για το απόλυτο πρότυπο. Σελίδες επί σελίδων τού αφιερώνει στα βιβλία του. Εξηγεί πως το φως και το φυσικό τοπίο αναδεικνύουν την πλαστικότητα του ναού με έναν απαράμιλλο συνδυασμό διαχρονικής αλήθειας και έμπνευσης.

«Για 21 μέρες εργάστηκα αδιάκοπα στην Ακρόπολη τρεφόμενος από το θαυμάσιο θέαμα. Αναρωτιέμαι, τι μπόρεσα να κάνω σ΄ αυτές τις 21 μέρες. Αυτό που ξέρω είναι πως πήρα μία ιδέα της αδιαφιλονίκητης αλήθειας. Έφυγα συντριμμένος από μία αλήθεια που δεν είναι γελαστή, που δεν είναι ανάλαφρη, μα γερή, μοναδική, αδυσώπητη. Δεν είχα ακόμα αντρωθεί και στη ζωή που ανοιγόταν μπροστά μου μού έμενε να γίνω ένας χαρακτήρας. Προσπάθησα να δράσω και να δημιουργήσω ένα έργο αρμονικό και ανθρώπινο. Έκανα ό,τι έκανα με αυτή την Ακρόπολη στο βάθος του εαυτού μου...» θα τονίσει το 1933, σε διάλεξή του στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, αναγνωρισμένος πια διεθνώς στα 46 του χρόνια.

Από το πρώτο μισό του 20ου αι. ο Λε Κορμπιζιέ γίνεται πυξίδα για τους Έλληνες αρχιτέκτονες. Στα κείμενα και τα μανιφέστα του αναφέρεται διαρκώς σε ιδέες, αξίες και χώρους του ελληνικού πνεύματος. Ακουμπά με σεβασμό την αλήθεια του κλασικού, τη διυλίζει και την ανασυνθέτει με σύγχρονα υλικά. Δεν αναπαράγει την παράδοση, δεν την αντιγράφει. Βγάζει από τη ρίζα της το φρέσκο, το μοντέρνο.

«Η Ακαδημία (σσ: ο ακαδημαϊσμός, η αυστηρή προσήλωση στην παράδοση) κολακεύει την ανθρώπινη τεμπελιά. Εγώ στα ταξίδια μου, στην Ακρόπολή μου, έμαθα να σκέφτομαι, να κοιτάζω, να πηγαίνω στο βάθος του προβλήματος» λέει.

Είναι αυτός που επηρεάζει καταλυτικά τη διαμόρφωση και τη συγκρότηση του Μοντερνισμού στην Ελλάδα του 20ου αι. Ακόμα και το ψευδώνυμο Le Corbusier, που επιλέγει, δηλώνει τη δια παντός ρήξη του με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική και την αναβάπτισή του. Είναι πλέον ταγός του μοντερνισμού, ένας διαφωτιστής των ερχόμενων γενεών. Είναι αυτός που σκιαγραφούσε ο Ρουσσώ τον 18ο αιώνα: ένας αθλητής που του αρέσει να μάχεται γυμνός, υπερασπιζόμενος την ενότητα του λόγου και του έργου, της ηθικής αρετής με την κοινωνική επαφή, της δομής με τη μορφή, της ιδέας με την ύλη.