Μπέλα Γκούτμαν: Η «κατάρα» του Ούγγρου στη Μπενφίκα για τα 100 χρόνια χωρίς ευρωπαϊκό τίτλο

Στο ποδόσφαιρο, η γραμμή ανάμεσα στον θρίαμβο και την καταστροφή είναι συχνά τόσο λεπτή όσο ένα δοκάρι ή μια αμφισβητούμενη απόφαση. Για την Μπενφίκα, όμως, αυτή η γραμμή έγινε μια αόρατη κατάρα που γεννήθηκε πριν από έξι δεκαετίες σε ένα γραφείο της Λισαβόνας. Μια κατάρα που αποδείχθηκε πιο ανθεκτική από κάθε τακτική, μεταγραφή ή προσευχή εκατομμυρίων οπαδών. Ο πρωταγωνιστής αυτής της ιστορίας δεν ήταν ποδοσφαιριστής, αλλά ένας άνθρωπος που θα μπορούσε να είχε ξεπηδήσει από τις σελίδες ενός κατασκοπευτικού μυθιστορήματος: ο Μπέλα Γκούτμαν.

Το ημερολόγιο δείχνει 2 Μαΐου 1962 και η Μπενφίκα επικρατεί της Ρεάλ Μαδρίτης με 5-3 στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών που διεξάγεται στο Άμστερνταμ. Αυτός είναι ο δεύτερος συνεχόμενος ευρωπαϊκός τίτλος για τους Πορτογάλους, με τον “αρχιτέκτονα” των επιτυχιών, Μπέλα Γκούτμαν να βάζει με χρυσά γράμματα την υπογραφή του. Οι φίλοι της Μπενφίκα πλέουν σε πελάγη ευτυχίας, η ομάδα τους κατέκτησε την κορυφή της Ευρώπης για ακόμα μία φορά, ωστόσο κανένας δεν ήταν σε θέση να προβλέψει τα όσα θα ακολουθούσαν τα επόμενα χρόνια.

Ποιος ήταν ο «περιπλανώμενος Ιουδαίος» του ποδοσφαίρου

Πριν φτάσουμε στην κατάρα, πρέπει να καταλάβουμε τον άνθρωπο. Ο Γκούτμαν δεν ήταν ένας τυπικός προπονητής της εποχής. Γεννήθηκε στη Βουδαπέστη το 1899, σε μία εβραϊκή οικογένεια. Αν και απέκτησε πτυχίο χορού, λόγω των γονιών του που ήταν καθηγητές χορού, ο ίδιος αποφάσισε να ακολουθήσει τον δρόμο του ποδοσφαίρου.

Ασχολήθηκε λοιπόν αρχικά ως παίκτης και στη συνέχεια ως προπονητής πριν καταλήξει σε στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας στη Βουδαπέστη και το Βατς. Λίγο πριν μεταφερθεί στο Άουσβιτς, κατάφερε να αποδράσει μαζί με πέντε ακόμα άτομα. Η εμπειρία αυτή έπαιξε καταλυτικό ρόλο στον χαρακτήρα του και του έδωσε μία πιο κυνική, σχεδόν αδίστακτη ματιά για τη ζωή.

Ως προπονητής, ήταν ένας κοσμοπολίτης “γυρολόγος”. Πέρασε από ομάδες σε Ιταλία, Αυστρία, Ουγγαρία, Βραζιλία πριν καταλήξει στην Πορτογαλία. Είχε μια ακλόνητη αρχή: «Ποτέ μην μένεις σε μια ομάδα πάνω από δύο χρόνια. Τον τρίτο χρόνο οι παίκτες σε βαριούνται και η διοίκηση σε υπονομεύει». Ήταν ο πρώτος που κατάλαβε ότι ο προπονητής είναι αναλώσιμος, και γι' αυτό φρόντιζε να είναι πάντα αυτός που θα άνοιγε πρώτος την πόρτα για να αποχωρήσει.

Το «χρυσό» 1962 και η σύγκρουση για το bonus

Το 1959, ο Γκούτμαν αναλαμβάνει τις τύχες της Μπενφίκα. Μέσα σε ελάχιστο χρόνο, μετατρέπει μια καλή ομάδα σε μια ασταμάτητη μηχανή. Ανακαλύπτει τον Εουσέμπιο στη Μοζαμβίκη και χτίζει μια ομάδα που παίζει επιθετικό ποδόσφαιρο, βασισμένο στην ταχύτητα. Το 1961, η Μπενφίκα κατακτά το πρώτο της Κύπελλο Πρωταθλητριών νικώντας την Μπαρτσελόνα με 3-2 στη Βέρνη. Αλλά το αποκορύφωμα έρχεται στις 2 Μαΐου 1962. Στο Άμστερνταμ, οι “Αετοί” αντιμετωπίζουν τη θρυλική Ρεάλ Μαδρίτης των Πούσκας και Ντι Στέφανο. Παρότι η Ρεάλ προηγήθηκε δύο φορές στο σκορ, η Μπενφίκα έκανε την επική ανατροπή και κέρδισε με 5-3. Ο Γκούτμαν ήταν ο βασιλιάς της Ευρώπης.

Επιστρέφοντας στη Λισαβόνα, ο Ούγγρος συναντήθηκε με τη διοίκηση και ζήτησε αύξηση και ένα bonus για την κατάκτηση του τροπαίου. Οι διοικούντες αρνήθηκαν κατηγορηματικά. Ο Γκούτμαν παραιτήθηκε επί τόπου. Φεύγοντας από το Ντα Λουζ, γύρισε και είπε στους ανθρώπους της ομάδας: «Ούτε σε εκατό χρόνια από τώρα η Μπενφίκα δεν θα ξανακερδίσει ευρωπαϊκό τίτλο!».

Οι χαμένοι τελικοί

Στην αρχή, κανείς δεν πήρε στα σοβαρά τα λόγια του Ούγγρου. Όμως η πραγματικότητα άρχισε σύντομα να γίνεται τρομακτική. Στα επόμενα έξι χρόνια, η Μπενφίκα κατάφερε να φτάσει σε τρεις ευρωπαϊκούς τελικούς γνωρίζοντας ισάριθμες ήττες κόντρα σε Μίλαν (1963, 2-1), Ίντερ (1965, 1-0) και Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ (1968,4-1).

Το 1981, ο Γκούτμαν πεθαίνει και οι φίλοι της Μπενφίκα πιστεύουν πως η κατάρα τελείωσε. Ωστόσο και μετά θάνατον η κατάρα των χαμένων τελικών συνεχίζεται. Το 1983 η Μπενφίκα χάνει στον τελικό του Κυπέλλου Κυπελλούχων από την Άντερλεχτ, ενώ το 1988 γνωρίζει την ήττα από την Αϊντχόφεν στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών.

Τα κλάματα του Εουσέμπιο στη Βιέννη

Το 1990 η Μπενφίκα καταφέρνει να προκριθεί και πάλι στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών, ο οποίος διεξάγεται στη Βιέννη, την πόλη όπου θάφτηκε ο Μπέλα Γκούτμαν. Ο Εουσέμπιο, η μεγάλη ποδοσφαιρική ανακάλυψη του Γκούτμαν, επισκέφτηκε το εβραϊκό νεκροταφείο, γονάτισε μπροστά στον τάφο του παλιού του δασκάλου και άρχισε να κλαίει, παρακαλώντας τον να λύσει τα μάγια.

Παρά τις προσευχές του Εουσέμπιο και των φιλάθλων της Μπενφίκα, η κατάρα δεν κατάφερε να σπάσει. Η μεγάλη Μίλαν του Αρίγκο Σάκι επικράτησε με 1-0 των “Αετών” με γκολ του Φρανκ Ράικαρντ.

Η κατάρα περνάει στον 21ο αιώνα

Δυστυχώς για την Μπενφίκα και τους εκατομμύρια φίλους της, ο χορός των χαμένων τελικών δεν λέει να τελειώσει με τίποτα, ακόμα και αν οι ονομασίες και τα φορμάτ των διοργανώσεων έχουν αλλάξει. Το 2013 στο Άμστερνταμ, η Μπενφίκα ηττάται για ακόμα μία φορά στον τελικό του Europa League από την Τσέλσι, ενώ την ήττα γνωρίζει και στον τελικό του 2014 από τη Σεβίλλη στη διαδικασία των πέναλτι. Συνολικά πλέον ο πορτογαλικός σύλλογος μετρά 8 συνεχόμενους χαμένους ευρωπαϊκούς τελικούς.

Το 2014 λίγο πριν τον χαμένο τελικό με την Σεβίλλη, η Μπενφίκα γιορτάζοντας 110 χρόνια ζωής και θέλοντας να τιμήσει (ή να ξορκίσει) τον Γκούτμαν και τα κατορθώματά του, έστησε ένα άγαλμα προς τιμήν του έξω από το Ντα Λουζ στο οποίο κρατάει τα δύο τελευταία ευρωπαϊκά κύπελλα του συλλόγου.

Ουσιαστικά βέβαια πρέπει να αναφερθεί, πως δεν υπάρχει κάποια αξιόπιστη απόδειξη για την κατάρα του Μπέλα Γκούτμαν. Ακόμα και ο ίδιος ο Εουσέμπιο σε μία συνέντευξή του είχε δηλώσει πως η ιστορία είναι ψεύτικη. Ωστόσο όσο η Μπενφίκα μένει μακριά από ευρωπαϊκούς τίτλους, η κατάρα παραμένει πέρα για πέρα αληθινή για τους φίλους της ομάδας.

Και για φέτος, τα όνειρα για ευρωπαϊκό τίτλο έσβησαν νωρίς. Θα καταφέρουν κάποια στιγμή ο Μουρίνιο και ο Παυλίδης να σπάσουν επιτέλους αυτή την κατάρα, ή θα πρέπει οι “Αετοί” να συνεχίσουν να κάνουν υπομονή μέχρι το 2062 που συμπληρώνονται τα 100 χρόνια;