Αγία Νάπα Κύπρου 1826: Έλληνες επαναστάτες κατατροπώνουν τους Τούρκους, στη μοναδική μάχη του Αγώνα που έγινε στη Μεγαλόνησο

Αναφερόμαστε, και εμείς αλλά και όλα τα Μ.Μ.Ε. σε διάφορα ιστορικά γεγονότα με τις λέξεις «άγνωστος, άγνωστη, άγνωστο», συχνά υπερβολικά. Θα ασχοληθούμε σήμερα με ένα πραγματικά ελάχιστα γνωστό γεγονός από την Επανάσταση του 1821, το οποίο έγινε το 1826 στην Κύπρο. Πρόκειται για τη μοναδική μάχη μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων στο νησί, που έγινε στις 17/29 Μαρτίου 1826, στην περιοχή όπου σήμερα βρίσκεται η Αγία Νάπα, το πασίγνωστο τουριστικό θέρετρο της Μεγαλονήσου.

Η μάχη αυτή παρέμενε άγνωστη ως το 1991, οπότε ο αείμνηστος ιστορικός και πανεπιστημιακός Βασίλης Σφυρόερας (1921-2015), σε διάλεξή του στη Λευκωσία, την οποία διοργάνωσε το πολιτιστικό ίδρυμα της Τράπεζας Κύπρου αποκάλυψε ότι βρήκε στοιχεία για τη μάχη αυτή, σε γραπτή έκθεση -ντοκουμέντο του Ολλανδού Μάρκο Αντόνιο Σαντ, πρόξενου της Ολλανδίας στη Λάρνακα τότε (1826). Η μάχη έγινε μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων. Στο πλευρό των Ελλήνων έσπευσαν κάποιοι Κύπριοι εθελοντές και οι Τούρκοι από τη φρουρά της Αμμοχώστου το έβαλαν στα πόδια αφήνοντας πίσω τους νεκρούς, αιχμαλώτους και λάφυρα.

Οι Έλληνες σταμάτησαν στην Κύπρο για ανεφοδιασμό και έφυγαν μετά τη μάχη, η οποία συνδέει τρία φαινομενικά τουλάχιστον, άσχετα μεταξύ τους ελληνικά μέρη: τα Σφακιά της Κρήτης, την Αγία Νάπα της Κύπρου και το… ακριτικό Πωγώνι του νομού Ιωαννίνων. Δεν φταίμε εμείς που κάνουμε γνωστό το Πωγώνι στο πανελλήνιο, αλλά όσοι «φρόντιζαν» με την αδιαφορία τους, να παραμένει άγνωστο μέχρι πριν λίγο καιρό. Συνδετικός κρίκος όλων είναι ο Χατζημιχάλης Νταλιάνης από το Δελβινάκι Πωγωνίου, ένας αδικημένος ήρωας του 1821. Ο λόγος της παρουσίας των Ελλήνων στην Κύπρο το 1826 ήταν η εκστρατεία του Λιβάνου στην οποία έχουμε αναφερθεί εκτενώς σε παλαιότερο άρθρο, αλλά θα περιγράψουμε με συντομία και σήμερα.

Η εκστρατεία του Λιβάνου: Ένα φιλόδοξο, απόκοτο σχέδιο

Τον Οκτώβριο του 1824 παρουσιάστηκε στο Βουλευτικό ο Χατζηστάθης Ρέζης(πιθανότατα καταγόταν από τη Μακεδονία και έμενε στον Λίβανο), που μετέφερε προτάσεις του εμίρη του Λιβάνου Μπεσίρ και των προυχόντων της χώρας, να γίνει μια συμμαχία Λιβάνου-Ελλάδας εναντίον της Οθωμανικής αυτοκρατορίας με σκοπό, εκτός από τα οφέλη για την Ελληνική Επανάσταση, να ελευθερωθούν ο Λίβανος και η Κύπρος.

Ο Ρέζης, όταν του ζητήθηκαν τα έγγραφα του Εμίρη, είπε ότι τα έχασε στη διάρκεια του ταξιδιού. Το Βουλευτικό δέχτηκε την πρόταση και όρισε ως αντιπροσώπους του για τις διαπραγματεύσεις τον Ρέζη, τον Αντώνιο Τζούνη, που αργότερα αντικαταστάθηκε από τον επίσκοπο Ευδοκιάδας( περιοχή της Καππαδοκίας) Γρηγόριο, και τον Κύπριο αγωνιστή Χαράλαμπο Μάλη.

Τελικά, μόλις στις 13 Ιουλίου του 1825, το Βουλευτικό εφοδίασε τον Ρέζη και τους άλλους απεσταλμένους με τα απαραίτητα έγγραφα για συνεννόηση με τον Μπεσίρ, τους προκρίτους, τους ιερωμένους και τους φυλάρχους του Λιβάνου. Υπεύθυνος από πλευράς Βουλευτικού ανέλαβε ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος (με ό,τι αυτό συνεπαγόταν…), που χρονοτριβούσε ζητώντας βοήθεια από τον Πατριάρχη Αντιοχείας Μεθόδιο τον Νάξιο και Κύπριους ιεράρχες.

Ο Ρέζης επιστρέφοντας είπε ότι ο Μπεσίρ ζητά 20 πλοία και 3.000 άντρες, με τρόφιμα και πολεμοφόδια για τρεις μήνες, 12 κανόνια, 500 αξίνες, 500 φτυάρια και 500 λοστούς. Υποσχέθηκε δε, ότι μετά την απελευθέρωση του Λιβάνου θα έστελνε στη χώρα μας 200.000 άντρες και ιππικό( άγνωστο πώς και πού θα τους έβρισκε και πώς θα έφταναν στην Ελλάδα). Και φυσικά τόνιζε ότι θα ελευθερωνόταν και η Κύπρος. Μερικές πρόσθετες πληροφορίες για τον Γρηγόριο και τους αποδέκτες των ελληνικών επιστολών:

α) Ο Γρηγόριος καταγόταν από την Ιθάκη χειροτονήθηκε δε τιτουλάριος Επίσκοπος στην Κωνσταντινούπολη. Όταν ήρθε στην Πελοπόννησο, μετά την έκρηξη της Επανάστασης, πρόσφερε πολύτιμες υπηρεσίες στον Αγώνα. Συνεργάστηκε με τους Μαυροκορδάτο, Νέγρη και Γ. Κουντουριώτη. Μετά την αποστολή στον Λίβανο, ο Γρηγόριος βρέθηκε στο Ναύπλιο. Αργότερα, άγνωστο με ποιο τρόπο βρέθηκε στο Χαλέπι της Συρίας όπου και αιχμαλωτίστηκε. Μεταφέρθηκε στην Αίγυπτο, όπου εργάστηκε στα κτήματα του Μεχμέτ Αλή, ως το 1828, οπότε και απελευθερώθηκε. Επέστρεψε στην Ελλάδα και διορίστηκε Επίσκοπος Αιγιαλείας, ως τον θάνατό του (1850).

β) Η αποστολή στον Λίβανο είχε έγγραφα για τον Μπασίρ, τους «Αφέντες α’ και β’ τάξεως» (Μιρ), προς το ιερατείο και προς τους άρχοντες και προεστούς (Σεχ). Ο Μπεσίρ είχε τον τίτλο «Μιρ – Μπεζιρί». Είναι χαρακτηριστικό ότι στάλθηκε επιστολή και «προς την περίβλεπτον κοινότητα (έμσεχ εχίλ – Τζεμέκ) του Λιβανίου (έτσι ονομαζόταν τότε ο Λίβανος).

γ) Οι Αρχιερείς του Λιβάνου, στους οποίους στάλθηκε η επιστολή ήταν ο Μητροπολίτης Αρκαδίας Ζαχαρίας, ο Βηρυτού Βενιαμίν, ο Τριπόλεως Θεοδόσιος, ο Επιφανείας Ιωαννίκιος, ο Εμέσης Σωφρόνιος, ο Σελευκείας Ιγνάτιος, ο Χαλεπίου Σεραφείμ, ο Λαοδικείας, ο Πτολεμαΐδος κ.ά.

Στάλθηκαν επιστολές επίσης στον Μακαριότατο Αρχιεπίσκοπο Κύπρου Δαμασκηνό και τους Μητροπολίτες Πάφου Παΐσιο, Κιτίου Λεόντιο και Κυρήνης (έτσι αναφέρεται η Κυρήνεια στα έγγραφα) Χαράλαμπο. Τελικά το Βουλευτικό, μετά την επιστροφή του Ρέζη δεν προχώρησε στην εκστρατεία. Το φιλόδοξο σχέδιο όμως είχε διαρρεύσει και κάποιοι αποφάσισαν να το υλοποιήσουν.

Ο Βρετανός Πρόξενος στο Χαλέπι, Τζον Μπάρκερ, γεννημένος στη Σμύρνη, κατέγραψε το γεγονός σε υπόμνημα προς τον Πρέσβη Στράτφορντ Κάνινγκ στην Κωνσταντινούπολη. Ο Μπάρκερ χαρακτήρισε την απόβαση περισσότερο σαν πειρατεία παρά σαν μια προσπάθεια απελευθέρωσης, σημειώνοντας τη φήμη των Ελλήνων πειρατών για τέτοιες μεσογειακές επιδρομές. Ανέφερε ότι οι ελληνικές δυνάμεις «σκαρφάλωσαν σε μέρος των αμυντικών τειχών ενώ τα πλοία κανονιοβολούσαν την πόλη».

Οι άμυνες της Βηρυτού ήταν θλιβερά απροετοίμαστες: χωρίς τακτική στρατιωτική παρουσία και περιορισμένα πυροβόλα όπλα και πυρομαχικά, το φρούριο που είχε σκοπό να προστατεύσει την πόλη από θαλάσσιες επιθέσεις ήταν εξίσου ευάλωτο με τους κατοίκους του. Παρά τον αρχικό αιφνιδιασμό, εμφανίστηκε αντίσταση υπό την ηγεσία ενός τοπικού μουφτή, ο οποίος συσπείρωσε και ενέπνευσε τους κατοίκους της πόλης να υπερασπιστούν τη Βηρυτό.

Η μάχη που ακολούθησε είχε ως αποτέλεσμα απώλειες και από τις δύο πλευρές: οι Έλληνες είχαν περίπου 40 θύματα, ενώ οι υπερασπιστές είχαν 14 νεκρούς και 20 τραυματίες. Η πόλη υπέστη σημαντικές ζημιές, με 500 βλήματα κανονιών να πλήττουν κτίρια, συμπεριλαμβανομένων δύο που χτύπησαν το γαλλικό προξενείο και τριών που χτύπησαν την κατοικία του Αυστριακού προξένου.

Χατζημιχάλης Νταλιάνης: Ο χρηματοδότης της εκστρατείας στον Λίβανο

Εκτός από τους σημαντικούς ήρωες του 1821, καιρός είναι να αρχίσει στα σχολεία η αναφορά και σε κάποιους άλλους, γενικά άγνωστους, με τεράστια προσφορά στον Αγώνα. Κάποιοι όχι απλά πολέμησαν, αλλά ξόδεψαν τεράστιες περιουσίες για την πατρίδα. Μερικοί μάλιστα έδωσαν και τη ζωή τους για αυτή. Εξέχουσα θέση στους τελευταίους κατέχει ο Χατζημιχάλης Νταλιάνης.

Γεννήθηκε στο Δελβινάκι Πωγωνίου, Ηπείρου, το 1775. Σε πολύ νεαρή ηλικία πήγε στην Ιταλία για σπουδές. Έπειτα εγκαταστάθηκε στην Τεργέστη όπου απέκτησε τεράστια περιουσία από το εμπόριο καπνικών προϊόντων. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και έγινε «απόστολός» της στη Βουλγαρία και άλλες τουρκοκρατούμενες περιοχές. Με το ξέσπασμα της Επανάστασης, αγόρασε με δικά του χρήματα ολόκληρο φορτίο πολεμοφοδίων και ήρθε με αυτό στην Ελλάδα. Παράλληλα συγκρότησε πάλι με δικά του έξοδα ένα μικρό σώμα από ιππείς (1825) και με αυτό συμμετείχε σε μάχες εναντίον του Ιμπραήμ στον Μοριά.

Όταν ο Νταλιάνης έμαθε για την εκστρατεία του Λιβάνου, αποφάσισε να την οργανώσει ο ίδιος πληρώνοντας όλα τα απαιτούμενα έξοδα. Ο Μάλης έμαθε για τις προθέσεις του Νταλιάνη και τον κατήγγειλε στο Βουλευτικό. Η κυβέρνηση ζήτησε από τους πρόκριτους Ύδρας, Σπετσών και Ψαρών να μην διαθέσουν τα πλοία τους και από τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη να μιλήσει στο Χατζημιχάλη, για να μην γίνει εκστρατεία.

Εκείνος απάντησε ότι η κυβέρνηση αρχικά ενέκρινε την επιχείρηση και ο σκοπός της ήταν ο Λίβανος, όχι η Μικρά Ασία ή η Κύπρος και ανακοίνωσε ότι αναλαμβάνει ο ίδιος τα έξοδα της εκστρατείας.Τόπος συγκέντρωσης των στρατευμάτων ορίστηκε η Κέα. Εκεί, από τον Δεκέμβριο του 1825 ως τον Φεβρουάριο του 1826 συγκεντρώθηκαν περίπου 2.000 ένοπλοι. Επικεφαλής τους ήταν οι Χατζημιχάλης Νταλιάνης, Νικόλαος Κριεζώτης, Βάσος Μαυροβουνιώτης, Σταύρος Λιακόπουλος και Χατζηστεφανής Βούλγαρης και ανάμεσα στους συμμετέχοντες και ο Κυπριανός Βικέντιος, φλογερός Κύπριος πατριώτης.

Στα τέλη Φεβρουαρίου 1826, το εκστρατευτικό αυτό σώμα αναχώρησε με 14 καράβια και στις αρχές Μαρτίου, έφτασε έξω απ’ τη Βηρυτό. Όταν αποβιβάστηκαν στην ξηρά, οι άνδρες του σώματος κατέλαβαν έναν παραθαλάσσιο πύργο και μερικά σπίτια και άρχισαν τη δράση τους, που δεν είναι βέβαιο ότι επρόκειτο για "λεηλασίες", όπως αναφέρουν παλαιότερες πηγές.

Ο Μπεσίρ, ήρθε σε επαφή με τους επικεφαλής των Ελλήνων και ζήτησε τις πληρεξούσιες επιστολές από την Κυβέρνηση, τις οποίες εκείνοι δεν διέθεταν. Ο Λιβανέζος Εμίρης απαίτησε άμεση αποχώρηση των Ελλήνων, κάτι που έγινε. Έτσι, οι Έλληνες αναχώρησαν στα μέσα Μαρτίου 1826 για την Κύπρο, προκειμένου να προμηθευτούν νερό και εφόδια.

Ως τις αρχές της δεκαετίας του 1990 υπήρχε η άποψη ότι οι Έλληνες φεύγοντας από τον Λίβανο πήγαν στην Κύπρο, όπου άρχισαν τις λεηλασίες και την πειρατεία, κάτι που σπίλωνε τη μνήμη όλων αυτών των σπουδαίων οπλαρχηγών. Τότε, το 1991, ο αείμνηστος Ιστορικός και Πανεπιστημιακός Βασίλειος Σφυρόερας έκανε τη σημαντική αποκάλυψη.Το 1826, δέκα ή περισσότερα καράβια με πληρώματα Έλληνες επαναστάτες έπλευσαν στα νοτιοανατολικά παράλια της Κύπρου. Στα μέρη που βρίσκεται σήμερα η Αγία Νάπα.

Σύμφωνα με γραπτές και προφορικές μαρτυρίες, πάνω στα πλοία ήταν περίπου 200 Έλληνες . Ο ελληνικός στόλος των πλοίων άραξε στα νοτιοανατολικά παράλια της Κύπρου, για να παραλάβει νερό και πολεμοφόδια, για τους άντρες του, από Κύπριους επαναστάτες. Η απροσδόκητη, παράτολμη ενέργεια των Ελλήνων επαναστατών, σάστισε την τουρκική φρουρά της Αμμοχώστου, η οποία έστειλε πάνω από 200 άντρες, πολλαπλάσιους από τους Έλληνες επαναστάτες που πάτησαν στο νησί, για να τους αντιμετωπίσει.

Στις 17/29 Μαρτίου 1826, στον μόλο της σημερινής Αγίας Νάπας, έλαβε χώρα η μοναδική μάχη της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 σε κυπριακό έδαφος. Μετά από λίγες ώρες που κράτησε η σφοδρή μάχη, οι Τούρκοι τράπηκαν σε φυγή αφήνοντας πίσω τους τουλάχιστον 15 νεκρούς και πολλούς τραυματίες. Οι Έλληνες μαζί με αδελφούς εθελοντές Κυπρίους επαναστάτες, κυνήγησαν τους Τούρκους και κατάφεραν να συλλάβουν και αιχμαλώτους, ενώ τους άρπαξαν και πολλά πολεμοφόδια.

Μετά την επιτυχή καταδρομική επιχείρηση ο ελληνικός στόλος των πλοίων και των 200 ενόπλων επαναστατών αναχώρησε από τα νοτιοανατολικά παράλια, κουβαλώντας εκτός από τα λάφυρα που απέσπασε από την τουρκική φρουρά της Αμμοχώστου, πολεμοφόδια και άλλα, νερό και προμήθειες για τις ανάγκες του. Σημειώνεται ότι στη μάχη συμμετείχαν και πολλοί Κύπριοι επαναστάτες, οι οποίοι αφού είχαν ήδη ειδοποιηθεί ετοίμασαν πολεμοφόδια και με τον εξοπλισμό τους θα αναχωρούσαν για Ελλάδα.

Μεταξύ αυτών ο καπετάν Θεοχάρης Τρίψιμος από τη Σωτήρα, επιβεβαιώνει και ο καθηγητής ιστορίας Δρ. Γιώργος Γεωργής ο οποίος αναφέρει ότι ο Θεοχάρης Τρίψιμος ήταν φτωχός, αγράμματος και ξυλουργός στο επάγγελμα και έλαβε μέρος στην ελληνική επανάσταση. Όπως αναφέρει, ήταν ψηλός και ξανθός και απέκτησε πέντε παιδιά, ενώ διέμενε με τη σύζυγό του Αθηνά στη Σωτήρα και αργότερα μετανάστευσε στην Αλεξάνδρεια.

Η απροσδόκητη αυτή επιδρομή έθεσε τους Τούρκους σε συναγερμό. Η μανία τους για αντίποινα εναντίον του πληθυσμού θα ήταν δυνατό να οδηγήσει σε θλιβερά γεγονότα, αν η σωφροσύνη και η ορθή αντιμετώπιση της κατάστασης από τον διοικητή του Αιγυπτιακού στρατού που βρισκόταν στο νησί δεν κατόρθωνε να διατηρήσει την τάξη και την ηρεμία στον πληθυσμό. Τις ίδιες μέρες, ένας Έλληνας κουρσάρος, με ρωσική σημαία στο πλοίο του, πλησίασε τις ακτές της Λάρνακας και απαίτησε προμήθειες από τα ελλιμενισμένα γαλλικά και αυστριακά πλοία.

Επίλογος

Οι Δήμοι Αγίας Νάπας Κύπρου, Σφακίων και Πωγωνίου έχουν αδελφοποιηθεί. Τι συνδέει όλους αυτούς τους Δήμους; Ο μεγάλος πατριώτης, αγωνιστής του 1821 Χατζημιχάλης Νταλιάνης (Χατζημιχάλη Ταηλάνο τον αναφέρει ο Εμμανουήλ Γ. Πρωτοψάλτης) ο οποίος το 1828 άφησε την τελευταία του πνοή στο Φραγκοκάστελλο των Σφακίων και θεωρείται ότι αυτός και οι στρατιώτες του είναι οι περίφημοι «Δροσουλίτες» που εμφανίζονται κάθε χρόνο στην περιοχή.

Είναι αδιανόητο, ότι σύγχρονοι Έλληνες ιστορικοί αγνοούν την μάχη της Αγίας Νάπας και, όσοι γνωρίζουν την εκστρατεία του Λιβάνου παρουσιάζουν τον Χατζημιχάλη Νταλιάνη και τους υπόλοιπους σαν κλεφτοκοτάδες… Ένας άνθρωπος που έδωσε την τεράστια περιουσία του για τον Αγώνα και έπειτα και την ίδια του τη ζωή είναι δυνατόν να κάνει μικροκλοπές και ρεσάλτα στην Κύπρο;

Φέτος στην Αγία Νάπα έγιναν τα αποκαλυπτήρια προτομής του Χατζημιχάλη Νταλιάνη. Χορευτικά συγκροτήματα από τα Σφακιά και το Πωγώνι, με παραδοσιακές στολές εντυπωσίασαν τους παρευρισκομένους. Οι δεσμοί που ενώνουν Κρήτη και Ήπειρο είναι πολύ σημαντικοί, αλλά άγνωστοι…

Σε σχετική του ανάρτηση, ο Δήμος Πωγωνίου αναφέρει τα εξής: «Η προτομή του μεγάλου Δελβινακιώτη οπλαρχηγού Χατζημιχάλη Νταλιάνη κοσμεί πλέον το γραφικό λιμανάκι της Αγίας Νάπας στην Κύπρο.Ο Δήμος Πωγωνίου αισθάνεται απέραντη υπερηφάνεια. Ένας δικός μας άνθρωπος, ένας γιος της ηπειρώτικης γης, τιμάται σε έναν τόπο ιερό, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, αποδεικνύοντας ότι η δόξα και η θυσία δεν γνωρίζουν σύνορα.

Η τοποθέτηση της προτομής δεν είναι απλώς ένα μνημείο. Είναι η συμβολική επιστροφή του ήρωα στον τόπο όπου ηγήθηκε, το 1826, στη μοναδική μάχη της Ελληνικής Επανάστασης επί κυπριακού εδάφους. Ο Χατζημιχάλης Νταλιάνης, με το σπαθί του και την πίστη του, έγραψε ιστορία εδώ, σφραγίζοντας με το αίμα του τους ακατάλυτους δεσμούς Ελλάδας και Κύπρου. Ευχαριστούμε θερμά τον αδελφό Δήμο Αγίας Νάπας και προσωπικά τον Δήμαρχο κ. Χρίστο Ζαννέττου για αυτή την πρωτοβουλία τιμής. Η προτομή αυτή θα στέκει εκεί, αιώνιος φάρος μνήμης, θυμίζοντας στις επόμενες γενιές τη θυσία των προγόνων μας για την ελευθερία».

Ελπίζουμε, οι σπουδαίοι ιστορικοί της χώρας μας να αποκαταστήσουν την πραγματικότητα στα συγγράμματά τους, κάτι που βέβαια έπρεπε να είχε γίνει νωρίτερα… Από το 1991 ως το 2026 μεσολάβησαν 35 χρόνια. Το protothema.gr κάνει πρώτο για μία ακόμα φορά αυτό που πρέπει. Σειρά έχουν τώρα οι υπόλοιποι...

Πηγές: Olympia.gr, «17 Μαρτίου 1826: Η μάχη της Αγίας Νάπας Κύπρου», 13 Ιουνίου 2021
Επίσημη σελίδα του Δήμου Πωγωνίου στο facebook, όπου υπάρχει πλήθος αναρτήσεων για το θέμα.
«ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ», τ. ΙΒ’, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ
ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ,
«ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ», ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΝΕΑ ΣΥΝΟΡΑ Α.Α. ΛΙΒΑΝΗ, 1993.
Οι άγνωστες πληροφορίες για την εκστρατεία στον Λίβανο, υπάρχουν στο βιβλίο του Εμμ. Γ. Πρωτοψάλτη, «Η ΚΥΠΡΟΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΤΟΥ 1821», ΑΘΗΝΑΙ 1971, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΝΩΣΕΩΣ ΚΥΠΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ.

ΥΓ. απόκοτος=παράτολμος, ριψοκίνδυνος