Πάντειος - Columbia: Αντιπαράθεση για το κοινό μεταπτυχιακό, οι δεσμεύσεις του ιδρύματος και η συζήτηση για τα δίδακτρα

Με αφορμή την προωθούμενη συνεργασία του Παντείου Πανεπιστημίου με το Columbia University για την ίδρυση κοινού αγγλόφωνου μεταπτυχιακού προγράμματος, έχουν ξεσπάσει σοβαρές εσωτερικές αντιπαραθέσεις, κυρίως λόγω της επιβολής διδάκτρων.

Η Πρύτανις του Παντείου, Καθηγήτρια Χριστίνα Κουλούρη, μιλά στο protothema.gr σχετικά, αναδεικνύοντας την τεράστια σημασία της συνεργασίας με ένα εκ των κορυφαίων πανεπιστημίων διεθνώς, υπογραμμίζοντας ότι τα δύο Ιδρύματα συνεργάζονται ήδη από το 2020. Η ίδια, αποδίδει τις αντιδράσεις σε μειοψηφία και παραπέμπει στην απόφαση της Συγκλήτου επί του ζητήματος, δηλώνοντας μάλιστα πως σε περίπτωση που καταψηφιστεί η συνεργασία με το Κολούμπια, προτίθεται να παραιτηθεί από το αξίωμά της.

Το μεταπτυχιακό και η συνεργασία με το Columbia

Η επίμαχη συνεργασία αφορά το αγγλόφωνο μεταπτυχιακό πρόγραμμα Global China, το οποίο σχεδιάστηκε ως κοινό πρόγραμμα σπουδών μεταξύ του Παντείου και του Columbia. Η πρόταση εντάχθηκε στην πρόσκληση για τη «Διεθνοποίηση των εκπαιδευτικών υπηρεσιών των ΑΕΙ», στο πλαίσιο του Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, και κατατέθηκε από τα Τμήματα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας και Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών.

Στην αρχική φάση είχαν υποβληθεί δύο προτάσεις κοινών μεταπτυχιακών, εκ των οποίων εγκρίθηκε τελικά μόνο η μία από το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού. Έκτοτε, σύμφωνα με τη διοίκηση, έχουν υπογραφεί οι συμφωνίες συνεργασίας, έχουν γίνει κοινές ακαδημαϊκές επεξεργασίες του προγράμματος σπουδών, έχουν πραγματοποιηθεί ανταλλαγές επισκέψεων μεταξύ των δύο ιδρυμάτων και έχουν δρομολογηθεί τεχνικές παρεμβάσεις στις εγκαταστάσεις του Παντείου για τη δημιουργία νέων αιθουσών διδασκαλίας. Σύμφωνα με την Πρύτανι, «Η συνεργασία του Παντείου με το Κολούμπια αποτελεί μία τεράστια επιτυχία και αναγνώριση της αξίας και του κύρους ενός ελληνικού δημοσίου πανεπιστημίου διεθνώς. Να σημειωθεί, ότι οι αντιδράσεις, που υπάρχουν στο πανεπιστήμιο είναι περιθωριακές και αδικούν το σημαντικό επιστημονικό και εκπαιδευτικό έργο, που συντελείται στο πανεπιστήμιο».

Τι χρηματοδότησε πραγματικά το υπουργείο

Κομβικό στοιχείο της συζήτησης αποτελεί το καθεστώς της χρηματοδότησης. Παρότι σε δημόσιες παρεμβάσεις γίνεται συχνά λόγος για «χρηματοδότηση του μεταπτυχιακού» από το Υπουργείο Παιδείας, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Η κρατική ενίσχυση δεν αφορούσε τη συνολική λειτουργία του ίδιου του προγράμματος, ούτε κάλυπτε το εκπαιδευτικό του κόστος σε βάθος χρόνου. Αντίθετα, χρηματοδοτήθηκε η προπαρασκευαστική φάση: η σύνταξη του φακέλου υποψηφιότητας, οι διοικητικές και νομικές διαδικασίες, οι διαβουλεύσεις με το συνεργαζόμενο πανεπιστήμιο, η οργάνωση του διεθνούς σχήματος και οι τεχνικές προσαρμογές που απαιτούνταν για την έναρξη.

Με άλλα λόγια, το κράτος επιδότησε τη δημιουργία της συνεργασίας και όχι τη δωρεάν φοίτηση ή τη μόνιμη λειτουργία του προγράμματος. Αυτό σημαίνει ότι μετά την έναρξη, η βασική οικονομική βιωσιμότητα του μεταπτυχιακού στηρίζεται στα δίδακτρα των συμμετεχόντων.

Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς τροφοδοτεί και τις αντιδράσεις: όσοι αντιτίθενται στο πρόγραμμα υποστηρίζουν ότι η επίκληση της χρηματοδότησης μπορεί να δημιουργεί την εντύπωση ότι πρόκειται για πλήρως δημόσια επιχορηγούμενο μεταπτυχιακό, ενώ στην πράξη τα δημόσια κονδύλια αφορούσαν κυρίως την έναρξη και όχι την εκπαιδευτική του λειτουργία. «Η χρηματοδότηση του προέρχεται από το πρόγραμμα διεθνοποίησης του Ταμείου Ανάκαμψης και αντιστοιχεί στην προετοιμασία του φακέλου – όχι στην κάλυψη του κόστους των διδάκτρων», τονίζει η κ. Κουλούρη.

Όσο για το πως προέκυψε η ιδέα ενός κοινού μεταπτυχιακού με το συγκεκριμένο καταξιωμένο Ίδρυμα, η κ.Κουλούρη αναφέρει: «Στηριχθήκαμε σε μία προϋπάρχουσα συνεργασία με το Κολούμπια, έχουμε MOU (Μνημόνιο Συνεργασίας) από το 2020, επομένως το κλίμα της μεταξύ μας συνεργασίας είναι εδραιωμένο ενώ αξίζει να λεχθεί ότι είμαστε από τα ελάχιστα πανεπιστήμια, που υπέβαλαν προτάσεις έχοντας προϋπάρχουσες συνεργασίες. Για το λόγο αυτό, θα μπορούσε να έχει προχωρήσει και η έγκριση του δεύτερου μεταπτυχιακού, απορίας άξιον πως δεν ευδοκίμησε κάτι τέτοιο … Επίσης, από την εμπειρία μας, γνωρίζουμε καλά πως η συνεργασία με ένα αμερικάνικο πανεπιστήμιο είναι ιδιαίτερα πολύπλοκη καθώς έχουν ένα σύστημα βαριάς γραφειοκρατίας».

Σε ποια φάση βρίσκεται τώρα η διαδικασία; «Προχωράμε κανονικά - έχουν υπογραφεί οι συμφωνίες, έχει ολοκληρωθεί ο φάκελος, θα συζητηθεί στη Σύγκλητο την Πέμπτη 21 Μαϊου και ακολούθως – εφόσον όλα πάνε καλά - θα σταλεί στην Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ) για πιστοποίηση».

Όπως δηλώνει η Πρύτανις του Παντείου στο protothema.gr, εάν η συζήτηση στη Σύγκλητο οδηγηθεί σε αδιέξοδο, η απόφασή της είναι ‘μονόδρομος’: «Σε περίπτωση που δεν εγκριθεί από την Σύγκλητο, εγώ θα παραιτηθώ. Αυτό είναι ξεκάθαρο. Είμαι απόλυτα αποφασισμένη. Και δεν έχω ξαναπεί ποτέ κάτι τέτοιο. Ωστόσο, σταθμίζω όλες τις συνέπειες και δεν είμαι διατεθειμένη να αναλάβω το κόστος μίας απόφασης, για την οποία δεν είμαι υπεύθυνη. Η βλάβη του Πανεπιστημίου θα είναι τεράστια».

Τα δίδακτρα και το επιχείρημα της διοίκησης

Το νέο πρόγραμμα προβλέπει δίδακτρα 5.000 ευρώ για τους φοιτητές που θα εισάγονται μέσω του Παντείου και περίπου 80.000 δολάρια για τους συμμετέχοντες από το Columbia. Για το ελληνικό ίδρυμα προβλέπονται 30 θέσεις, με δυνατότητα χορήγησης υποτροφιών σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία.

Η πρυτανική αρχή υπερασπίζεται τη συγκεκριμένη επιλογή, υποστηρίζοντας ότι το κόστος για τους Έλληνες φοιτητές είναι εξαιρετικά χαμηλότερο από εκείνο που θα κατέβαλλαν στις Ηνωμένες Πολιτείες για αντίστοιχο τίτλο και ότι παρέχεται πρόσβαση σε ένα πτυχίο διεθνούς ακαδημαϊκού κύρους – «το ύψος των διδάκτρων για το μεταπτυχιακό του Κολούμπια είναι 5.000 ευρώ για τους δικούς μας φοιτητές όταν στην Αμερική πληρώνουν 80.000. Κι όμως, διαμαρτύρονται!», θα πει.

Παράλληλα, η διοίκηση τονίζει ότι μέρος των εσόδων από τα δίδακτρα θα κατευθυνθεί στον Ειδικό Λογαριασμό Κονδυλίων Έρευνας, ώστε να στηριχθούν διοικητικά τα δωρεάν μεταπτυχιακά του Παντείου, αρκετά από τα οποία αντιμετωπίζουν προβλήματα λειτουργίας λόγω υποστελέχωσης.

Το Πάντειο και η παράδοση των δωρεάν μεταπτυχιακών

Το Πάντειο έχει ιδιαίτερη θέση στον ελληνικό ακαδημαϊκό χάρτη, καθώς αποτελεί το μοναδικό δημόσιο ΑΕΙ που διατηρεί έως σήμερα καθολικά δωρεάν μεταπτυχιακά προγράμματα για Έλληνες φοιτητές. Η παράδοση αυτή θεωρείται από μεγάλο μέρος της ακαδημαϊκής κοινότητας βασικό στοιχείο της φυσιογνωμίας του ιδρύματος.

Η ίδια η Πρύτανις έχει επανειλημμένα ταχθεί υπέρ της διατήρησης των δωρεάν προγραμμάτων, επισημαίνοντας ότι το Πάντειο οφείλει να συνεχίσει να αντιστέκεται στην ευρύτερη τάση εμπορευματοποίησης της μεταπτυχιακής εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Ωστόσο, υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη συνεργασία συνιστά ειδική περίπτωση διεθνούς στρατηγικής σημασίας και δεν συνιστά αλλαγή αυτής της πολιτικής.

Οι αντιδράσεις των μελών ΔΕΠ

Στον αντίποδα, ο Σύλλογος Μελών ΔΕΠ Παντείου υποστηρίζει ότι το πρόγραμμα ανοίγει επικίνδυνο προηγούμενο. Σε ανακοίνωσή του κάνει λόγο για μία ακόμη προσπάθεια επιβολής διδάκτρων στο ίδρυμα και προειδοποιεί ότι, εφόσον εγκριθεί, θα οδηγήσει αναπόφευκτα στη σταδιακή γενίκευση των διδάκτρων και σε άλλα μεταπτυχιακά.
Όπως σημειώνουν από το σύλλογο, η μεταπτυχιακή εκπαίδευση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με όρους αγοράς ενώ η επιβολή διδάκτρων αποκλείει κοινωνικές ομάδες με χαμηλότερα εισοδήματα και εισάγει εμπορευματικά κριτήρια στην επιστημονική διαδικασία. Παράλληλα, αμφισβητείται το επιχείρημα της αμετάκλητης δέσμευσης, τονίζοντας ότι ακόμη και αποφάσεις που έχουν ληφθεί θεσμικά μπορούν να αναθεωρηθούν, εφόσον κριθεί ότι είναι αντίθετες προς το δημόσιο συμφέρον.

Η συζήτηση από την πλευρά της συγκεκριμένης ομάδας ακαδημαϊκών έχει αποκτήσει και πολιτικές διαστάσεις, καθώς ορισμένοι κύκλοι εντός του πανεπιστημίου επισημαίνουν ότι το πρόγραμμα εγκρίθηκε μέσω του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, όπου διδάσκουν πρόσωπα με κυβερνητική παρουσία, όπως ο Άγγελος Συρίγος και ο Δημήτρης Καιρίδης.

Η κρίσιμη συνεδρίαση της Πέμπτης

Η Σύγκλητος του Παντείου αναμένεται να συνεδριάσει εκ νέου την Πέμπτη 21 Μαϊου, πριν από την ολοκλήρωση των σχετικών χρονοδιαγραμμάτων του Ταμείου Ανάκαμψης στο τέλος του τρέχοντος. Η συνεδρίαση θεωρείται κρίσιμη, καθώς εκεί θα φανεί εάν το πανεπιστήμιο θα συνεχίσει απρόσκοπτα την υλοποίηση του προγράμματος ή αν οι αντιδράσεις θα οδηγήσουν σε αναστολή ή αναθεώρηση αυτού, ‘σαμποτάροντας’ στην ουσία την προοπτική διεθνούς εξωστρέφειας και στρατηγικών συνεργειών τέτοιου βεληνεκούς και αφήνοντας να υπερισχύσει μία ‘κοντόφθαλμη’ προσέγγιση σχετικά με τη διατήρηση της δωρεάν πρόσβασης στη μεταπτυχιακή εκπαίδευση, αφού αυτή έτσι κι αλλιώς δεν απειλείται.