Το επόμενο βήμα μετά τις start-ups είναι οι scale-ups

Από μια αγορά που πριν από δύο δεκαετίες μετά βίας υπήρχε, το ελληνικό οικοσύστημα νεοφυών επιχειρήσεων εξελίσσεται σήμερα σε μια οικονομία που αποτιμάται σε περισσότερα από 8 δισ. δολάρια. Τα επενδυτικά κεφάλαια αυξάνονται, οι ομάδες ωριμάζουν και, ίσως το σημαντικότερο, μια νέα γενιά επιχειρηματιών δείχνει αποφασισμένη να δοκιμάσει και να ξαναδοκιμάσει, αντί να αναζητήσει τη σιγουριά μιας θέσης στο Δημόσιο, όπως συνέβαινε μέχρι και πριν από 15 χρόνια.

Οι σπόροι αυτού του οικοσυστήματος είχαν φυτευτεί ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 από μια μικρή ομάδα ανθρώπων και επενδυτών που επιχείρησαν να εισαγάγουν στην Ελλάδα την έννοια του venture capital, ανάμεσά τους και ο σημερινός πρωθυπουργός, ο οποίος ήταν επικεφαλής σε ένα από τα πρώτα σχήματα στη χώρα, το NBG Venture Capital.

Για χρόνια, ωστόσο, η αγορά παρέμενε ρηχή, χωρίς επαρκή κεφάλαια και επιχειρηματικό pipeline. Η πραγματική αλλαγή ήρθε πολύ αργότερα. Μέσα από την κρίση, τη διασπορά ταλέντου στο εξωτερικό και την επιστροφή εμπειρίας και κεφαλαίων, αλλά και μέσα από τη σταδιακή δημιουργία επενδυτικών εργαλείων το οικοσύστημα άρχισε να αποκτά βάθος. Τα τελευταία χρόνια αυτή η συσσώρευση δυνάμεων μετατρέπεται σε ένα πιο ώριμο και πιο απαιτητικό περιβάλλον που φιλοδοξεί να περάσει από τις μεμονωμένες επιτυχίες σε μια πιο συστηματική παραγωγή εταιρειών με διεθνές αποτύπωμα.

Μια αγορά που απέκτησε δομή και αφήγημα

Τα τελευταία στοιχεία της ετήσιας έκθεσης του Found.ation μαρτυρούν μια αγορά που αρχίζει να αποκτά κρίσιμη μάζα και σαφή χαρακτηριστικά οικοσυστήματος. Ο αριθμός των εταιρειών που περνούν από το στάδιο της startup σε αυτό της scale-up έχει υπερτριπλασιαστεί από το 2018. Η δυναμική αυτή αποτυπώνεται και στους ρυθμούς χρηματοδότησης. Το 2025 καταγράφηκε νέο υψηλό, με συνολικές επενδύσεις που ξεπέρασαν τα 700 εκατ. ευρώ, επιβεβαιώνοντας την αύξηση της επενδυτικής δραστηριότητας.

Ενα σημαντικό μέρος των κεφαλαίων αυτών συνδέεται με μεγαλύτερες συναλλαγές, με τη δραστηριότητα να παραμένει συγκεντρωμένη σε περιορισμένο αριθμό εταιρειών. Μεταξύ των εταιρειών που προσέλκυσαν τα μεγαλύτερα κεφάλαια περιλαμβάνονται η Spotawheel, καθώς και εταιρείες όπως η Blueground και η Workable, που συνεχίζουν να αντλούν κεφάλαια για τη διεθνή τους ανάπτυξη. Η μετάβαση αυτή, ωστόσο, δεν προέκυψε γραμμικά. Οπως επισημαίνει η διευθύνουσα σύμβουλος της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΑΤΕ) Αντιγόνη Λυμπεροπούλου, πρόκειται για το αποτέλεσμα πολλών παραγόντων που συνέπεσαν στον χρόνο. «Τα κεφάλαια είναι σημαντικά, αλλά δεν είναι το πιο σημαντικό. Είναι ο συνδυασμός: ρυθμιστικό πλαίσιο, άνοιγμα αγορών και αλλαγή νοοτροπίας».

Στην ίδια κατεύθυνση, καθοριστικό ρόλο έπαιξε η εμπειρία της κρίσης, αλλά και η επαφή με το εξωτερικό. «Η κρίση μάς μάζεψε και μας έκανε πιο ανθεκτικούς», αναφέρει, ενώ για τη συμβολή της διασποράς προσθέτει: «Τα παιδιά που έφυγαν στο εξωτερικό γύρισαν με εμπειρίες και έγινε ένα μπόλιασμα στο οικοσύστημα». Η δυναμική αυτή αντανακλάται και στη διεθνή κατάταξη της χώρας. Το 2025 η Ελλάδα ανέβηκε στην 47η θέση παγκοσμίως στον δείκτη StartupBlink καταγράφοντας ανάπτυξη 12% και κατατάχθηκε μεταξύ των 20 ισχυρότερων startup οικοσυστημάτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Παράλληλα, το οικοσύστημα αποκτά πιο συγκροτημένη δομή. Πανεπιστήμια, incubators, accelerators και οργανισμοί καινοτομίας αρχίζουν να διασυνδέονται πιο ουσιαστικά, δημιουργώντας μια αλυσίδα που ξεκινά από την έρευνα και καταλήγει στην επιχειρηματική αξιοποίηση.

Από τα πρώτα success stories στη νέα γενιά scale-ups

Μέσα σε αυτό το πιο ώριμο και διασυνδεδεμένο περιβάλλον, πολλές εταιρείες κατάφεραν να κάνουν το επόμενο βήμα, επιβεβαιώνοντας στην πράξη ότι το ελληνικό οικοσύστημα μπορεί να παράγει επιχειρήσεις με διεθνή εμβέλεια. Η πρώτη γενιά success stories λειτούργησε ως σημείο αναφοράς. Η Viva Wallet εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους παρόχους ψηφιακών πληρωμών στην Ευρώπη, η PeopleCert ξεπέρασε το φράγμα της αποτίμησης του 1 δισ. δολαρίων στον τομέα των πιστοποιήσεων, ενώ εταιρείες όπως η Workable ανέπτυξαν δραστηριότητα σε δεκάδες αγορές, εδραιώνοντας από νωρίς επιχειρηματικά μοντέλα με διεθνή προσανατολισμό.

Δίπλα σε αυτές, η Skroutz ακολουθεί μια διαφορετική διαδρομή, χτίζοντας πάνω στην εγχώρια αγορά ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα ηλεκτρονικού εμπορίου, με επενδύσεις σε logistics, τεχνολογία και υπηρεσίες που της επιτρέπουν να επεκτείνει σταδιακά το αποτύπωμά της. Κοινός παρονομαστής τους ήταν η ικανότητα κλιμάκωσης. Είτε μέσω διεθνούς επέκτασης είτε μέσω εμβάθυνσης στην εγχώρια αγορά, οι εταιρείες αυτές απέδειξαν ότι μπορούν να δημιουργήσουν βιώσιμα και ανταγωνιστικά επιχειρηματικά μοντέλα με ελληνική αφετηρία. Η σημασία τους, ωστόσο, ξεπερνά τις ίδιες. Λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές για το οικοσύστημα: ιδρυτές και στελέχη επανεπενδύουν, δημιουργούν νέα εγχειρήματα ή στηρίζουν την επόμενη γενιά, συμβάλλοντας στη δημιουργία μιας πιο ώριμης επιχειρηματικής αλυσίδας.

Ο καταλύτης της χρηματοδότησης

Η ανάδειξη αυτών των εταιρειών δεν προέκυψε σε κενό. Για χρόνια η βασική αδυναμία της ελληνικής αγοράς ήταν η έλλειψη κεφαλαίων και μηχανισμών χρηματοδότησης που θα μπορούσαν να στηρίξουν την ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων. Σήμερα έχει διαμορφωθεί ένα πολυεπίπεδο επενδυτικό οικοσύστημα που καλύπτει όλα τα στάδια της αγοράς, από τα πρώτα βήματα έως τη φάση της ανάπτυξης. Στον πυρήνα του βρίσκονται funds όπως το Big Pi Ventures (250 εκατ. ευρώ), το Phaistos Investment Fund (101,06 εκατ. ευρώ), το Venture Friends (100 εκατ. ευρώ) και το Marathon Venture Capital (75 εκατ. ευρώ).

Δίπλα τους, σχήματα όπως τα Uni.Fund και iGrow Venture Capital διαχειρίζονται από 50 εκατ. ευρώ, ενώ το Sporos Platform φτάνει στα 48 εκατ. ευρώ. Το οικοσύστημα συμπληρώνεται από funds όπως τα L-Stone Capital (30 εκατ. ευρώ), Apeiron Ventures και Forth Tech (από 25 εκατ. ευρώ), Velocity.Partners (24 εκατ. ευρώ), Corallia Ventures (22,5 εκατ. ευρώ), Metavallon (22,2 εκατ. ευρώ) και Genesis Ventures (20 εκατ. ευρώ), καθώς και από μικρότερα αλλά ενεργά σχήματα όπως τα TECS Capital, Evercurious VC και Loggerhead Ventures. Η ύπαρξη αυτού του εύρους κεφαλαίων δημιουργεί για πρώτη φορά συνέχεια στη χρηματοδότηση, επιτρέποντας σε μια startup να περάσει διαδοχικούς γύρους χωρίς να στραφεί εξαρχής στο εξωτερικό.

Ο ρόλος της ΕΑΤΕ

Καθοριστικός σε αυτή τη μετάβαση υπήρξε ο ρόλος της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας Επενδύσεων, η οποία λειτούργησε ως θεσμικός πυλώνας για τη δημιουργία της αγοράς. Σήμερα συμμετέχει σε 42 επενδυτικά funds, τα οποία διαχειρίζονται συνολικά περίπου 2,8 δισ. ευρώ. «Σε αυτό το μέγεθος, αγορά venture capital χωρίς θεσμική παρέμβαση δεν θα μπορούσε να υπάρξει», τονίζει η διευθύνουσα σύμβουλος της ΕΑΤΕ Αντιγόνη Λυμπεροπούλου. Η παρέμβαση αυτή δεν περιορίζεται στη χρηματοδότηση, αλλά λειτουργεί και ως μηχανισμός ενεργοποίησης ιδιωτικών κεφαλαίων.

«Το σημαντικό είναι να κάνεις crowd in ιδιωτικά κεφάλαια, όχι crowd out», σημειώνει. Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνεται και στη σύνθεση των επενδυτών. Ιδιώτες, τράπεζες και διεθνή κεφάλαια συμμετέχουν πλέον ενεργά, ενώ το επόμενο βήμα είναι η ευρύτερη ενεργοποίηση θεσμικών επενδυτών. Σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία διαδραματίζουν οι ίδιοι οι διαχειριστές των επενδυτικών κεφαλαίων. «Οι διαχειριστές είναι ο πιο κρίσιμος κρίκος της αλυσίδας. Αυτοί συγκεντρώνουν τα κεφάλαια, βρίσκουν τις εταιρείες και τις βοηθούν να αναπτυχθούν», επισημαίνει η κυρία Λυμπεροπούλου.

Το δύσκολο επόμενο βήμα

Το επόμενο στάδιο είναι η κλιμάκωση. Και εκεί εντοπίζεται η βασική πρόκληση όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά και για την Ευρώπη συνολικά. Παρά την αύξηση των επενδύσεων, οι εταιρείες που φτάνουν σε μεγαλύτερη κλίμακα συναντούν περιορισμούς στην πρόσβαση σε μεγάλα κεφάλαια και σε ενιαίες αγορές. «Στα scale-ups υπάρχει πρόβλημα συνολικά στην Ευρώπη. Οι εταιρείες αναπτύσσονται και μετά φεύγουν για χρηματοδότηση στις ΗΠΑ ή στην Ασία», επισημαίνει η διευθύνουσα σύμβουλος της ΕΑΤΕ. Το ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο ποσοτικό, αλλά και βαθιά δομικό. «Υπάρχει ένα οξύμωρο: τα ευρωπαϊκά συνταξιοδοτικά ταμεία επενδύουν σε αμερικανικά funds, αντί να στηρίζουν ευρωπαϊκές εταιρείες», σημειώνει.

Οπως εξηγεί, τα κεφάλαια αυτά προέρχονται από τις εισφορές των Ευρωπαίων εργαζομένων, ωστόσο κατευθύνονται εκτός Ευρώπης, χρηματοδοτώντας την ανάπτυξη οικοσυστημάτων σε άλλες αγορές, αντί να επενδύουν στην επόμενη γενιά της Ευρώπης. «Στην ουσία, χρησιμοποιούμε τα χρήματα των Ευρωπαίων για να χρηματοδοτούμε την καινοτομία αλλού. Είναι σαν να πυροβολούμε τα πόδια μας», τονίζει, περιγράφοντας με σαφήνεια το παράδοξο της ευρωπαϊκής αγοράς.

Η στρέβλωση αυτή περιορίζει τη δυνατότητα δημιουργίας μεγάλων επενδυτικών κεφαλαίων στην Ευρώπη και εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί πολλές εταιρείες, ακόμη και όταν αναπτύσσονται επιτυχώς, αναγκάζονται να στραφούν σε άλλες αγορές για να συνεχίσουν την πορεία τους. Στο ίδιο πλαίσιο, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, βρίσκονται σε εξέλιξη πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση του κενού χρηματοδότησης με τη δημιουργία νέων επενδυτικών εργαλείων που στοχεύουν στη στήριξη των scale-ups και τη συγκράτηση των εταιρειών εντός της ευρωπαϊκής αγοράς.

Οι αδυναμίες

Πάντως σε ό,τι αφορά το ελληνικό startup οικοσύστημα, παρά την πρόοδο των τελευταίων ετών, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει μια σειρά από δομικές αδυναμίες που περιορίζουν την ταχύτητα και το εύρος της ανάπτυξής του. Ενα από τα βασικά ζητήματα αφορά τη σύνδεση της έρευνας με την επιχειρηματικότητα. Η μεταφορά τεχνολογίας από τα πανεπιστήμια προς την αγορά παραμένει περιορισμένη, με αποτέλεσμα σημαντικές ιδέες να μην αξιοποιούνται επιχειρηματικά. Την ίδια στιγμή, ζητούμενο παραμένει και η ενίσχυση της συνεργασίας εντός του ίδιου του οικοσυστήματος.

Παρά την ύπαρξη περισσότερων φορέων και εργαλείων, η διασύνδεση μεταξύ τους δεν είναι πάντα δεδομένη, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται αποσπασματικές πρωτοβουλίες και περιορισμένες συνέργειες. Στα ζητήματα αυτά προστίθεται και η ανάγκη για περαιτέρω ωρίμανση της αγοράς, τόσο σε επίπεδο επιχειρηματικών ομάδων όσο και σε επίπεδο αξιοποίησης των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων, ιδιαίτερα εκείνων που προέρχονται από ευρωπαϊκά προγράμματα. Η εικόνα αυτή δεν αναιρεί τη δυναμική του οικοσυστήματος, αλλά αναδεικνύει τα σημεία στα οποία απαιτείται μεγαλύτερη εστίαση προκειμένου η ανάπτυξη να αποκτήσει μεγαλύτερο βάθος και διάρκεια.

Το μεγάλο στοίχημα

Σε αυτό το περιβάλλον, το ερώτημα που τίθεται είναι αν το οικοσύστημα μπορεί να εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς πυλώνες της ελληνικής οικονομίας τα επόμενα χρόνια; Η εκτίμηση που διατυπώνεται είναι θετική, υπό την προϋπόθεση ότι θα διατηρηθεί η δυναμική που έχει αναπτυχθεί και θα ενισχυθούν οι κρίσιμοι παράγοντες που στηρίζουν την ανάπτυξη.

Η δημιουργία περισσότερων εταιρειών με διεθνή παρουσία, η ενίσχυση της διασύνδεσης με την έρευνα και η προσέλκυση μεγαλύτερων επενδυτικών κεφαλαίων αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για το επόμενο στάδιο. Σε αυτό το πλαίσιο, η καινοτομία αποκτά πιο στρατηγικό ρόλο. «Η καινοτομία είναι συντελεστής μόχλευσης. Μπορεί να οδηγήσει σε εκθετική ανάπτυξη», σημειώνει η κυρία Λυμπεροπούλου. Το επόμενο βήμα αφορά τη διαμόρφωση ενός οικοσυστήματος που θα μπορεί να λειτουργεί με μεγαλύτερη αυτονομία, προσελκύοντας ιδιωτικά κεφάλαια και ανακυκλώνοντας την αξία που παράγεται.

«Η επιτυχία είναι να υπάρχει συνεχής ροή επενδύσεων και αποεπενδύσεων, ώστε το σύστημα να λειτουργεί μόνο του», επισημαίνει. Σε τελική ανάλυση, η εξέλιξη του οικοσυστήματος δεν θα κριθεί μόνο από τα μεγέθη ή τις αποτιμήσεις, αλλά και από την ικανότητα των ανθρώπων που το συγκροτούν να συνεργαστούν και να δημιουργήσουν αξία με διάρκεια.