Νίκος Φλώρος: Σμιλεύοντας τη ματαιοδοξία στην καρδιά της Λισαβόνας

Ο Νίκος Φλώρος, ως δημιουργός της εικαστικής εγκατάστασης «Η λατρεία της εξουσίας», που εκτίθεται αυτό το διάστημα σε πολυσύχναστα σημεία της Λισαβόνας, δεν κατακρίνει, αλλά ανατέμνει ποιητικά την ανάγκη του ανθρώπου να κυριαρχεί. Το έργο του αυτό είναι μια κραυγή κι ένας ψίθυρος μαζί, ένας αντικατοπτρισμός της ανθρώπινης ματαιοδοξίας.

Σμίλευσε το εφήμερο χαρίζοντάς μας έναν καθρέφτη της ίδιας μας της ψυχής. Στην εκ βαθέων εξομολόγησή του στο «Gala» μιλά, μεταξύ άλλων, για την υπαρξιακή αγωνία της θνητότητας, αλλά και τον τρόπο που η τέχνη προσφέρει μια θέση στην αιωνιότητα.

Gala: Το νέο έργο σου «Η λατρεία της εξουσίας», μετά τον ιστορικό Ιερό Ναό της Βασιλικής των Μαρτύρων, τώρα εκτίθεται στον δημόσιο Κήπο Βάσκο Ντε Γκάμα στη Λισαβόνα. Πώς εμπνεύστηκες τη δημιουργία του;
Νίκος Φλώρος: Το συγκεκριμένο σουρεαλιστικό έργο συμβολίζει τις εξουσίες του σύγχρονου κόσμου. Με ανοιχτούς πολέμους στην ευρύτερη γειτονιά μας, αποτελεί έναν καθρέφτη της φρίκης αυτής. Κάθε καλλιτέχνης οφείλει να εκφράζει την εποχή του. Προσωπικά ήθελα να φέρω στο φως την ανθρώπινη ανάγκη για κυριαρχία, τη μετατροπή της εξουσίας σε αντικείμενο λατρείας, τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες υποτάσσονται σε σύμβολα ισχύος. Δεν περίμενα όμως ότι θα παρουσιάζονταν σε δύο τοπόσημα της Λισαβόνας με χιλιάδες επισκέπτες καθημερινά. Ευχαριστώ από καρδιάς την πρέσβη της Ελλάδος στην Πορτογαλία Κωνσταντίνα Καμίτση για τη ζεστή συνδρομή της.

G.: Για ποιον λόγο οι άνθρωποι υποτάσσονται στον υλιστικό τρόπο ζωής;
Ν.ΦΛ.: Από φόβο, από υπαρξιακή αγωνία. Ο άνθρωπος είναι το μοναδικό ον στον πλανήτη που γνωρίζει ότι θα πεθάνει. Εχει δοθεί μέσα στο DNA του η συνείδηση του θανάτου. Οταν από τη στιγμή που γεννιέται ξέρει ότι θα φύγει, νιώθει ένα υπαρξιακό κενό μέσα του, το οποίο προσπαθεί να καλύψει μέσω της ύλης.

G.: Να θεωρήσω πως αντιμετωπίζεις την αγωνία της θνητότητας μέσα από την τέχνη;
Ν.ΦΛ.: Ναι. Eχω βρει έναν τρόπο να κοροϊδεύω τον χρόνο, γιατί ουσιαστικά η τέχνη σού δίνει την αίσθηση της αιωνιότητας. Βλέπουμε έργα καλλιτεχνών δύο, τριών χιλιάδων ετών να καταφέρνουν να περνούν ακόμα τα μηνύματά τους.

G.: Εχεις έρθει αντιμέτωπος με τον θάνατο;
Ν.ΦΛ.: Πολλές φορές. Εχω χάσει τον Γιώργο Κωστάκο, τον πιο αγαπημένο μου φίλο και συνεργάτη στη Νέα Υόρκη από καρκίνο του εγκεφάλου σε ηλικία 41 χρόνων, μέσα σε έναν μήνα. Δεν θα ξεχάσω τις ημέρες νοσηλείας του στη Γερμανία. Στο νοσοκομείο είδα όλα τα πρόσωπα του θανάτου, ακόμη και μικρά παιδιά να αντιμετωπίζουν αυτό το θεριό με τεράστια ωριμότητα. Αναθεώρησα πολλά πράγματα. Μέχρι τότε δεν είχα βιώσει το πώς είναι να «φεύγει» ένας άνθρωπος δίπλα σου χωρίς να μπορείς να κάνεις κάτι. Μπροστά στον θάνατο είμαστε όλοι ίδιοι. Εκείνον τον μήνα καταρρίφθηκαν στα μάτια μου όλες οι εγκόσμιες εξουσίες. Μόνο στον Θεό μπορούσες να στραφείς, ήταν το μοναδικό απάγκιο. Μέσα σε εκείνο το νοσοκομείο έρχονταν ασθενείς από όλο τον κόσμο. Οταν έφυγε από τη ζωή ο Γιώργος, βγήκα συντετριμμένος από το δωμάτιο, έκλαιγα με λυγμούς. Στο σαλονάκι του ορόφου βρίσκονταν πέντε γυναίκες από μουσουλμανική χώρα, φαίνονταν μόνο τα μάτια τους. Σηκώθηκαν και με αγκάλιασαν. Εκλαιγαν μαζί μου. Εκεί αντιλήφθηκα πως ο ανθρώπινος πόνος είναι οικουμενικός, δεν έχει σχέση με καμία θρησκεία.

G.: Τι σε δίδαξε εκείνο το διάστημα;
Ν.ΦΛ.: Οτι τα πάντα είναι εφήμερα. Δεν έχουμε καθόλου χρόνο! Ολα είναι μια ψευδαίσθηση. Νομίζουμε ότι κάτι έχουμε, ενώ δεν έχουμε τίποτα. Με δίδαξε πως κάθε στιγμή, κάθε λεπτό που αναπνέω είναι μοναδικά.

G.: Αφιέρωσες κάποιο έργο σου στον Γιώργο;
Ν.ΦΛ.: Δημιουργήσαμε μαζί με τον αδελφό του και τη φίλη μας Δώρα Ζιόγκα ένα ίδρυμα για τον καρκίνο του εγκεφάλου. Κάναμε αρκετές εκδηλώσεις προσφέροντας χρήματα για την έρευνά του. Προσπαθήσαμε να διατηρήσουμε ζωντανό το έργο του Γιώργου, ο οποίος υπήρξε ένας εκπληκτικός ηθοποιός του Μπρόντγουεϊ, αλλά και να παράσχουμε στο κομμάτι της έρευνας ένα λιθαράκι. Του έχω αφιερώσει αρκετές εκθέσεις μου και σκοπεύω να δημιουργήσω ένα αποκλειστικό έργο για εκείνον και τους ανθρώπους που «έφυγαν» νέοι από αυτή την ασθένεια μη μπορώντας να ζήσουν όσα ονειρεύτηκαν.

G.: Κλίντον, Μακρόν, Γουίνφρεϊ, πρίγκιπας Αλβέρτος… Στη διαδρομή σου στην τέχνη έχεις συναντηθεί με ογκόλιθους της εξουσίας. Πώς θα τους περιέγραφες;
Ν.ΦΛ.: Επειδή στην Ελλάδα ακούγεται ιδιαίτερο το να γνωρίζεις τέτοιες προσωπικότητες, θα ήθελα να σου πω πως όταν ζεις στη Νέα Υόρκη είναι πολύ απλό να συμβεί κάτι τέτοιο. Για παράδειγμα, έχω γνωρίσει τον Μπαράκ και τη Μισέλ Ομπάμα σε εκδήλωση στον Λευκό Οίκο. Ηταν πολύ ευγενείς. Η Χίλαρι Κλίντον για μένα είναι μια εξαιρετική προσωπικότητα. Με εντυπωσίασε ως άνθρωπος. Γνώρισα επίσης τον Τραμπ.

G.: Ο οποίος αποτελεί μία αρκετά ιδιαίτερη προσωπικότητα…
Ν.ΦΛ.: Είναι αρκετά φιλέλληνας γιατί έχει μεγαλώσει στο Κουίνς, όπου ζουν πολλοί Ελληνες. Είχαμε πολλούς κοινούς γνωστούς, όπως τον αείμνηστο Κώστα Κονδύλη, που ως αρχιτέκτονας δημιούργησε όλους τους ουρανοξύστες στο Μανχάταν. Ο Τραμπ είναι όντως ιδιαίτερη προσωπικότητα. Θα έλεγα επίσης πως είναι ειλικρινής. Δεν παριστάνει κάποιον άλλον, δεν παίζει ρόλους, είναι αυτό που βλέπεις. Αν σε συμπαθεί, το δείχνει, εάν όχι, επίσης. Δεν υπάρχει μέση οδός.

G.: Πώς θα χαρακτήριζες το ζεύγος Μακρόν;
Ν.ΦΛ.: Είναι εξαιρετικοί άνθρωποι και επίσης φιλέλληνες. Αγαπούν τον ελληνικό πολιτισμό. Ερχονται πολύ συχνά ινκόγκνιτο στη χώρα μας, σε έναν φίλο τους που ζει στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας. Η Μπριζίτ Μακρόν υπήρξε επιστήθια φίλη της Μαριάννας Βαρδινογιάννη. Μου εξομολογήθηκε πως μιλούσαν στο τηλέφωνο λίγες ημέρες προτού φύγει από τη ζωή. Αναφέρθηκε με θλίψη στην απώλειά της. Ηταν επίσης εξαιρετικά καλοί φίλοι με τον Ανδρέα Μαυρομμάτη, τον Ελληνα σεφ που μεγαλούργησε στο Παρίσι. Ξέρεις, αυτό που μένει από τις προσωπικότητες που συναντάς δεν είναι οι τίτλοι, αλλά η ενέργεια που έχει μία επαφή.

G.: Μιλώντας για τον φιλελληνισμό, θα έλεγα πως και ο Αλβέρτος του Μονακό, με τον οποίο συνεργάστηκες, έχει αποδείξει έμπρακτα την αγάπη του για τη χώρα.
Ν.ΦΛ.: Συνεργάστηκα μαζί του το 2012 σε μια έκθεση αφιερωμένη στη μητέρα του, την πριγκίπισσα Γκρέις Κέλι, με αφορμή την επέτειο των 30 χρόνων από τον θάνατό της. Η έκθεση ξεκίνησε από την Ουάσινγκτον. Με πρότεινε ο πρέσβης των ΗΠΑ στέλνοντας τον κατάλογό μου στον Καρλ Λάγκερφελντ, που ήταν υπεύθυνος του project. Με επέλεξε έχοντας δει δουλειές καλλιτεχνών από όλο τον κόσμο. Του χρωστώ ένα μεγάλο ευχαριστώ. Μετά την Αμερική, η έκθεση παρουσιάστηκε στο Μονακό. Πολλές φορές μού φαίνονται σαν παραμύθι όσα έζησα. Παρακολουθώ όμως πάντα το παρελθόν από απόσταση. Δεν με αγγίζει. Ισορροπώ στη φύση, στον πλάτανο του χωριού μου στην Αρκαδία.

G.: Εχεις συναντηθεί με μερικές από τις πιο επιδραστικές προσωπικότητες στην υφήλιο, τα έργα σου έχουν φιλοξενηθεί στα μεγαλύτερα μουσεία παγκοσμίως κι εσύ ζεις σε ένα χωριό της Τρίπολης…
Ν.ΦΛ.: Αν την ψωνίσεις, αν πιστέψεις ότι είσαι κάτι ιδιαίτερο, έχεις χάσει αυτό το θείο δώρο της έμπνευσης και της δημιουργίας. Μετατρέπεσαι σε έναν εγωκεντρικό τύπο που νομίζει ότι όλα περιστρέφονται γύρω του. Και θεωρώ ισάξιους τον βοσκό της Αρκαδίας με τον πρωθυπουργό της Γαλλίας. Μπορώ να καθίσω στο ίδιο τραπέζι και με τους δύο και να ανταλλάξω ιδέες με τον ίδιο ενθουσιασμό.

G.: Επειδή μιλάμε για τον φόβο της θνητότητας, μήπως η βάση σου σε ένα χωριουδάκι της Αρκαδίας δείχνει και την ανάγκη να μην αποκοπείς από τη ρίζα σου;
Ν.ΦΛ.: Η βάση μου είναι η Νέα Υόρκη. Από εκεί έχω ξεκινήσει και διατηρώ ολοκληρωτικά τις επαφές μου. Από την άλλη, σε οποιοδήποτε σημείο της υφηλίου κι αν βρεθώ, για εμένα είναι το ίδιο. Η ζωή είναι μία. Διαβαίνω αυτή τη διαδρομή με όλο το θάρρος της ψυχής μου. Κάνω όσα πραγματικά θέλω!

G.: Τι σου έδωσε πίστη ότι θα τα καταφέρεις;
Ν.ΦΛ.: Η άγνοια κινδύνου. Δεν υπολόγισα ποτέ καμία δυσκολία. Η οικογένειά μου δεν μπορούσε να συνδράμει οικονομικά ούτε στις σπουδές μου ούτε στη μετέπειτα ζωή μου στην Αμερική. Βρέθηκα στη Νέα Υόρκη με 500 δολάρια στην τσέπη μου και επιβίωσα. Πιστεύω πως για κάθε άνθρωπο υπάρχει ένα θεϊκό σχέδιο από τη στιγμή που γεννιέται. Υπήρξαν πράγματα «εύκολα» για τους περισσότερους ανθρώπους όπου εγώ έβρισκα ατέρμονες δυσκολίες, ενώ τα «άπιαστα» ήρθαν μπροστά μου έτσι απλά.

G.: Εάν είχες τη δυνατότητα να επιλέξεις τη μοίρα σου, πού θα ήθελες να σε οδηγήσει;
Ν.ΦΛ.: Δεν θα γινόμουν καλλιτέχνης. Θα επέλεγα μια πολύ απλή ζωή. Δεν είμαι εταιρεία, δεν έχω την υποστήριξη κάποιου φορέα. Αναζητώ τρόπους να αντεπεξέλθω στις οικονομικές υποχρεώσεις. Ξέρεις πόσοι δημιουργοί φεύγουν άποροι από τη ζωή; Οπως έλεγε ο Γιάννης Τσαρούχης, «η τέχνη δεν είναι για τους υγιείς». Ο κυριότερος σκοπός της ζωής μου είναι η ουσία που κρύβεται κάτω από την επιφάνεια. Δεν έχω τη φιλοδοξία να φτάσω κάπου. Το έργο μου, όμως, θα ήθελα να περάσει στις επόμενες γενιές. Να υπάρχει όταν «φύγω». Δεν με ενδιαφέρει αν είναι χαραγμένο πάνω το όνομά μου ή σβήσει με τον χρόνο. Το ίδιο το έργο ως πληροφορία, ως κομμάτι της δικής μου ενέργειας θέλω να παραμείνει ◆