Με ένα σύγχρονο και διαφορετικό πλατωνικό σπήλαιο η Ελλάδα στη φετινή Μπιενάλε της Βενετίας

Παρότι δεν επιτρέπεται να μας αποκαλύψει πολλά σε σχέση με το περίπτερο-ελληνική συμμετοχή στη φετινή, 61η Μπιενάλε της Βενετίας ο Ανδρέας Αγγελιδάκης ήταν πραγματικά καταιγιστικός και ακριβής στην επισκόπηση των κεντρικών αναφορών που διαμόρφωσαν το έργο του: γιατί το “Escape Room” ουσιαστικά συνοψίζει όλα όσα καθορίζουν τις κυρίαρχες ιστορίες μας και ταυτόχρονα αυτά από τα οποία θέλουμε να δραπετεύσουμε και μας στοιχειώνουν, τις εμμονές και τις συλλογικές αφηγήσεις μας-με τις οποίες ασχολείται ο ίδιος με το έργο του-όλες τις διαφορετικές τεχνολογίες του εαυτού, όπως θα έλεγε και ο Φουκώ.

Όλες αυτές οι πτυχές του έργου που συνιστά τη φετινή ελληνική συμμετοχή αποκαλύφθηκαν, στο βαθμό που ήταν δυνατόν, κατά τη συνέντευξη τύπου στο Onassis Ready, όπου καθισμένοι στις αλληγορικές αρχαιοελληνικές πουφοκολώνες ακούσαμε για τον τρόπο που στο ελληνικό περίπτερο φέτος επαναπροσεγγίζονται-ενδεχομένως και να ανατρέπονται- όλα τα πρότυπα: από τις εθνικές μας αφηγήσεις μέχρι τους συμβολισμούς που έχουν χαράξει το ασυνείδητό μας όπως τα χαρακτικά του Τάσου που αναπαριστούσαν τους 200 της Καισαριανής, στα οποία αναφέρθηκε o εικαστικός και αρχιτέκτονας εμπνεόμενος από την πρόσφατη αυτή ιστορία, στοιχείο της ανοιχτής ταυτότητας που συνιστά το έργο του. Πρόκειται για διαφορετικές και ενδεχομένως ετερόκλητες πτυχές που έχουν πραγματώσει ένα άλλο εικόνισμα της Ελληνικότητας. Στο ‘Escape Room” πάντως, που θα επανεργοποιηθεί ως ένα νέο οικιστικό περιβάλλον και μια εμβληματική πλατωνική αλληγορία-συναντάμε ένα φανταστικό αλλά ταυτόχρονα και άκρως ρεαλιστικό σπήλαιο, όπου κινητοποιούνται όλοι οι μηχανισμοί της γνωστικής πρόσληψης. Σημαντικό ότι ο αρχιτέκτων και εικαστικός εμπνεύστηκε από το ίδιο το κτίριο-το ελληνικό περίπτερο και την άκρως ενδιαφέρουσα ιστορία του στα Giardini της Βενετίας καθώς κατασκευάστηκε το 1934, τη χρονιά που, όπως μας είπε κέρδισε ο Μουσολίνι με ποσοστό 99, 85% -που εδώ θα επαναπροσδιοριστεί ως Έτος Μηδέν φτάνοντας στο σήμερα στην εποχή του MAGA και του Τραμπ. Είναι σαν το ίδιο το περίπτερο να προσπαθεί να ξεφύγει από τον εαυτό του.

Όπως επεσήμανε ο Ανδρέας Αγγελιδάκης: «Τα Εθνικά Περίπτερα των Giardini σχεδιάστηκαν για να επικοινωνήσουν τις πολιτικές πεποιθήσεις των κυβερνήσεων που τα ανήγειραν σε εκείνη την ιστορική συγκυρία. Σήμερα στέκουν ως Παγωμένα Φασιστικά και/ή Αποικιοκρατικά Σπήλαια, παγιδευμένα σε ένα περιβάλλον που έχει ταυτιστεί με τη διερεύνηση των πολιτικών επιλογών και των συνεπειών τους, καθώς και την ακόλουθη μετατροπή τους σε τέχνη. Κάθε Περίπτερο συνιστά έναν μηχανισμό αλήθειας – όπως ακριβώς και οι μηχανισμοί στην αλληγορία του πλατωνικού σπηλαίου – ο οποίος
σήμερα θυμίζει μια Φαντασμαγορία του Παγκόσμιου Τραμπισμού: εάν αντικαταστήσουμε το Σπήλαιο με την Οθόνη, αυτό που απομένει είναι η κάθε έκφανση του MAGA (Make America Great Again) ως μια σκηνοθεσία του
φασισμού εν έτει 2025».  Μάλιστα, είπε ότι δεν αντιλαμβάνεται να ζητάμε να αποκλείονται άλλοι καλλιτέχνες και περίπτερα από τη Μπιενάλε-με την ίδια λογική θα έπρεπε να ζητάμε να απουσιάζει αυτό της Αμερικής, όπως είπε χαρακτηριστικά.


Σε αυτή την άκρως πρωτότυπη γενεαλογία που διαμορφώνει αυτή τη φαντασμαγορία όλων αυτών των εννοιολογικών μηχανισμών αναφέρθηκε και ο επιμελητής του έργου, Γιώργος Μπεκιράκης ο οποίος μίλησε για ένα περίπτερο που μετατρέπεται σε κάψουλα, όπου “ιστορικές εκδοχές της ελληνικότητας τοποθετούνται δίπλα σε αστικές, βιωμένες εκφράσεις της, υπενθυμίζοντας την ένταση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τις πολιτισμικές καθηλώσεις.Η GRECIA μετασχηματίζεται σε ένα ψυχαναλυτικό υποκείμενο· μια μεταφορά που αντανακλά το φάσμα της ελληνικότητας και την αλληλεξάρτησή της με τον αυταρχισμό. Το “queer” σώμα της αφηγείται τα επίμονα αινίγματα ανάμεσα στο παρελθόν και τις σύγχρονες εκδοχές της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Τα γλυπτά του Αγγελιδάκη λειτουργούν ως θραυσματικά στοιχεία, ως ίχνη που υποδηλώνουν τις πολλαπλότητες που συγκροτούν μια εθνικότητα και τις ιστορίες που ποτέ δεν έγιναν επίσημη Iστορία» κατέληξε αναλύοντας όλες τις πτυχές της μετα-αλήθειας. Άλλωστε, σε μια εποχή όπου δεν ξέρει κανείς τι είναι αληθινό και τι ψεύτικο, ακόμα και ο Πλάτωνας μοιάζει να εισέρχεται σε μια συνθήκη μετα-γνώσης και ψηφιακής παραίσθησης καθώς οι σκιές που προβάλλονται στους τοίχους του σπηλαίου, εν προκειμένω μεταφέρονται στις οθόνες του υπολογιστή μας.

Γι αυτό και η προσέγγιση του Αγγελιδάκη λαμβάνει υπόψη τόσο την πτυχή Ιστορία με Ι κεφαλαίο όσο και όλες αυτές τις μετατοπίσεις και παραμορφώσεις από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα: ισχυρή είναι στο σημείο αυτό η μυθοπλασία, η αποδόμηση, ο συμβολισμός, ακόμα και οι δυναμικές του queering και η αποσταθεροποίηση των μηχανισμών που ορίζουν τις έννοιες της αλήθειας και της αυθεντικότητας.

Σε αυτή τη γενεαλογική ταυτότητα του ελληνικού περιπτέρου στα Giardini αναφέρθηκε και η Γενική Διευθύντρια του Μητροπολιτικού Οργανισμού Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης-MOMUS, Φανή Τσατσάια, μιλώντας γι αυτή τη μακρά και ιδιαίτερα σημαντική ιστορία του ελληνικού περιπτέρου στα Giardini με συνεχή παρουσία από τη δεκαετία του 1930 τονίζοντας πως “Για περισσότερες από εννέα δεκαετίες έχει φιλοξενήσει σημαντικές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής καλλιτεχνικής παραγωγής και σήμερα λειτουργεί ως χώρος παρουσίασης προτάσεων που συνομιλούν με τα διεθνή καλλιτεχνικά ρεύματα και τα σύγχρονα κοινωνικά, πολιτικά και πολιτισμικά ζητήματα. Για το 2026, η Ελλάδα εκπροσωπείται από τον καλλιτέχνη Ανδρέα Αγγελιδάκη με το έργο-εγκατάσταση «Escape Room», μια διαδραστική σκηνή εμπειρίας που θα παρουσιαστεί στον ειδικά διαμορφωμένο εσωτερικό χώρο του Eλληνικού Περιπτέρου, υπό την επιμέλεια του Γιώργου Μπεκιράκη. Το MOMUS υποστηρίζει ενεργά την προετοιμασία και την υλοποίηση της ελληνικής παρουσίας, ενισχύοντας τη διεθνή προβολή της σύγχρονης ελληνικής δημιουργίας».

Υπενθυμίζοντας την άμεση σύνδεση του Ιδρύματος Ωνάση με τον Ανδρέα Αγγελιδάκη, ο οποίος είχε ισχυρή παρουσία στα πρόσφατα Plasmata στο Πεδίο του Άρεως η Καλλιτεχνική Διευθύντρια και μέλος στο Δ.Σ. του Ιδρύματος Ωνάση, Αφροδίτη Παναγιωτάκου, αναφέρθηκε στη συμπόρευσή τους με τον καλλιτέχνη “έναν δημιουργό που μεταβολίζει την ελληνικότητα και παίζει με τα στερεότυπα, δημιουργώντας έναν κόσμο όπου απουσιάζει η σοβαροφάνεια και αναδύεται η ουσία. Με το συγκεκριμένο έργο, η εθνική συμμετοχή παίζει με τον ίδιο τον ορισμό της”. Το έργο «Escape Room» του Ανδρέα Αγγελιδάκη υλοποιείται και εκτίθεται στο Ελληνικό Περίπτερο στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης – La Biennale di Venezia με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Πολιτισμού. Εθνικός Επίτροπος είναι ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης-MOMUS. Στρατηγικός υποστηρικτής είναι το Onassis Culture.