Ο πρώτος επαναπατρισμός πολιτιστικών αγαθών από την Πολωνία, στη χώρα προέλευσής τους αποτελεί πλέον γεγονός. Η ιστορική συλλογή με τα 91 ελληνικά εβραϊκά θρησκευτικά κειμήλια, παραδόθηκε σήμερα, σε ελληνικά χέρια και βρίσκεται πλέον στο δρόμο της επιστροφής.
Τη συλλογή, η οποία περιέχει μεταξύ άλλων 46 λειτουργικά υφάσματα, 17 ζεύγη rimonim (επιστέψεις των κυλίνδρων της Τορά), εννέα μεμονωμένα rimonim ή θραύσματά τους και ένα ζεύγος κρεμαστών διακοσμητικών, παρέλαβε σήμερα στη Βαρσοβία, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, η οποία έκλεισε πριν λίγους μήνες τη συμφωνία επαναπατρισμού των κειμηλίων με την πολωνική κυβέρνηση, σε κλίμα βαθιάς ικανοποίησης και συγκίνησης.
Τα 91 πολύτιμα ελληνοεβραϊκά θρησκευτικά κειμήλια είχαν κλαπεί από συναγωγές και από οικογένειες Ελλήνων Εβραίων κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και τη ναζιστική κατοχή, από την οργάνωση Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg, η οποία συστηματικά λεηλάτησε πολιτιστικά αγαθά, έργα τέχνης, βιβλιοθήκες και αρχεία, σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη. Με τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι πολωνικές αρχές εντόπισαν μέρος της λείας της γερμανικής οργάνωσης, αποθηκευμένα σε κάστρα στην Κάτω Σιλεσία.
Η Ελλάδα, σε συνεργασία με το Εβραϊκό Μουσείο της Ελλάδος (ΕΜΕ), διεκδικούσε, από το 2001, τον επαναπατρισμό των συγκεκριμένων κειμηλίων. Το επίσημο αίτημα προς την Κυβέρνηση της Πολωνίας υπεβλήθη από το Υπουργείο Πολιτισμού, τον Δεκέμβριο του 2024 και έναν χρόνο αργότερα η συστηματική αυτή προσπάθεια έφερε το επιθυμητό αποτέλεσμα.
Κλείσιμο
«Τα κειμήλια αυτά δεν έχουν μόνον ιστορική ή καλλιτεχνική αξία αλλά αποτελούν μέρος της ζώσας μνήμης της χώρας μας και των Εβραίων Ελλήνων. Είναι συνυφασμένα με αφηγήσεις που μεταδόθηκαν από γονείς και παππούδες. Συνδέθηκαν με τη μνήμη συγγενών που δεν επέστρεψαν ποτέ από τα στρατόπεδα, θύματα του Ολοκαυτώματος» δήλωσε με νόημα η Λίνα Μενδώνη και πρόσθεσε: «Το συναισθηματικό τους βάρος είναι μεγάλο και η επιθυμία όλων μας για την επιστροφή τους υπήρξε ιδιαίτερα έντονη. Η διεκδίκησή τους υπαγορεύθηκε -πέραν των νομικών και διοικητικών ζητημάτων- από ένα έντονο αίσθημα καθήκοντος να τιμήσουμε τους Έλληνες Εβραίους, που εξοντώθηκαν στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Όπως τεκμαίρει η ιστορία των συγκεκριμένων κειμηλίων, η δίωξη εναντίον του εβραϊκού πληθυσμού -και στην Ελλάδα- δεν στράφηκε μόνον κατά των ανθρώπων. Έπληξε καίρια την πολιτιστική και τη θρησκευτική τους κληρονομιά…» υπογράμμισε με νόημα η ίδια.
Η υπουργός Πολιτισμού αναφέρθηκε και στη μακρά και απαιτητική διαδικασία που απαιτήθηκε για τον επαναπατρισμό των εβραϊκών κειμηλίων: «Η Πολωνία χρειάστηκε να χαράξει έναν νέο δρόμο, καθώς δεν διέθετε θεσμικό προηγούμενο ή νομικό πλαίσιο επιστροφής. Γι’ αυτό, η σημερινή τελετή αποτελεί ιστορικό ορόσημο. Είναι η πρώτη φορά που η Πολωνία προχωρεί στον επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών, παρανόμως εξαχθέντων από μια χώρα και τα οποία βρίσκονταν υπό την δική της επιμέλεια. Θέλω να ευχαριστήσω θερμά εκ μέρους της Ελληνικής Κυβέρνησης, την Πολωνική Κυβέρνηση, την Υπουργό Πολιτισμού Μάρτα Τσιενκόφσκα, καθώς και την προκάτοχό της Χάνα Βρουμπλέφσκα, και τις αρμόδιες αρχές, για την αποφασιστικότητά τους να υπερβούν νομικές και διοικητικές δυσκολίες, προκειμένου να φέρουν εις πέρας αυτή τη διαδικασία. Χωρίς την ισχυρή πολιτική βούληση και των δύο πλευρών, ο σημερινός επαναπατρισμός δεν θα είχε επιτευχθεί».
Η Λίνα Μενδώνη δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στο πάγιο ελληνικό αίτημα για τον επαναπατρισμό των Γλυπτών του Παρθενώνα από το Βρετανικό Μουσείο: «Η Ελλάδα διεκδικεί την επιστροφή πολιτιστικών θησαυρών που αφαιρέθηκαν από το έδαφος ή τα μουσεία της —με πλέον εμβληματική περίπτωση αυτή των Γλυπτών του Παρθενώνα. Παράλληλα, δεν διστάζουμε να προχωρήσουμε στην επιστροφή πολιτιστικών αγαθών, που εντοπίστηκαν στη χώρα μας ως προϊόντα παράνομης διακίνησης. Μέσω της σύναψης και της εφαρμογής διμερών και πολυμερών συμφωνιών, για την παρεμπόδιση της παράνομης διακίνησης των πολιτιστικών αγαθών, καθώς και με την ενεργή συμμετοχή μας στο πλαίσιο της UNESCO, επιδιώκουμε τη διαμόρφωση ενός ισχυρού διεθνούς νομικού πλαισίου που θα καταπολεμά την παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών και να διευκολύνει την επιστροφή των παρανόμως διακινηθέντων θησαυρών στις χώρες προέλευσης τους» τόνισε χαρακτηριστικά.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη με την Πολωνή ομόλογό της Μάρτα Τσιενκόφσκα
«Περιμέναμε αυτή τη στιγμή εδώ και πολλά χρόνια και η αλήθεια είναι ότι χάρη στην κυρία υπουργό, το ζήτημα αυτό άρχισε να αντιμετωπίζεται ως προτεραιότητα στην Πολωνία, μόλις στις αρχές του 2024» δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού της Πολωνίας Μάρτα Τσιενκόφσκα και συμπλήρωσε: «Πρόκειται πράγματι για μια εξαιρετική περίπτωση, στην οποία ένα άλλο κράτος κάνει χρήση μιας ειδικής διαδικασίας που προβλέπεται στον πολωνικό νόμο, για την επιστροφή εθνικής πολιτιστικής κληρονομιάς, επιτρέποντας την επιστροφή αντικειμένων που έχουν αφαιρεθεί παράνομα από το έδαφος ξένων κρατών και βρίσκονται στην Πολωνία. Σήμερα, ζούμε μια ιστορική στιγμή. Χάρη στη στενή και αποφασιστική συνεργασία των δύο Υπουργείων μας, στη συστηματική ενασχόληση των εμπειρογνωμόνων και ερευνητών, σε λιγότερο από δύο χρόνια, μπορούμε να παραδώσουμε σήμερα αυτό το αξιοσημείωτο κομμάτι της ιστορίας».
