Ζωή Στραβοπόδη

Η άποψη μου είναι ότι η περίπτωση της Μαρίας Καρυστιανού δεν μπορεί να ιδωθεί ως ένα μεμονωμένο πολιτικό επεισόδιο.
Η απόφασή της να πολιτευτεί ανέδειξε ένα φαινόμενο που πλέον δεν περνάει απαρατήρητο: το γεγονός ότι στην Ελλάδα της μετά-Τσίπρα εποχής κανένα πολιτικό πρόσωπο δεν αντέχει να συγκροτήσει ένα κόμμα δυνατής αντιπολίτευσης.

Το ίδιο μοτίβο το έχουμε δει ξανά. Με τον Στέφανο Κασελάκη, με το ΠΑΣΟΚ, με μικρότερα κόμματα και νέες κινήσεις - όλοι σήμερα αντιμετωπίζονται με μια διάθεση αποδόμησης, άλλοι απαξιώνονται ως ανεπαρκείς, άλλοι ως επικίνδυνοι, άλλοι ως γελοίοι, άλλοι ως «λίγοι». Το αποτέλεσμα είναι γνώριμο: πολλά κόμματα, καμία ουσιαστική αντιπολίτευση. Καμία ενιαία κατεύθυνση, καμία αίσθηση ότι υπάρχει ένα «απέναντι» που μπορεί να σταθεί, να αντέξει, να συνδιαμορφώσει. Κάθε νέα προσπάθεια διασπά ακόμα περισσότερο έναν ήδη κατακερματισμένο χώρο. Τα κόμματα αυτά λειτουργούν σαν τον εκφραστή του απωθημένου θυμού μιας οικογένειας. Φωνάζουν, καταγγέλλουν, αλλά δεν δομούν - απλά χρησιμοποιούνται για εκτόνωση, όπως ακριβώς κάνουν και τα αντιδραστικά μέλη μιας οικογένειας.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης καταλήγει να κυβερνά ουσιαστικά μόνος χωρίς έναν συγκροτημένο και ισότιμο αντίλογο απέναντί του. Έχει πάρει ένα ρόλο υπερ-λειτουργικό, φέροντας το βάρος του να οργανώνει, να αποφασίζει και να ελέγχει τα πάντα μέσα σε ένα πλαίσιο έντονης αντιδραστικότητας που όμως δεν προτείνει καμία ουσιαστική εναλλακτική.
Δυστυχώς όμως για όλους μας, χωρίς εναλλακτικές, η πολιτική είναι καταδικασμένη να μοιάζει με διεκπεραίωση καθώς και να είναι ευάλωτη σε καταχρηστικές πρακτικές.

Ο Μητσοτάκης όσο και να προσπαθεί να σταθεί ως ώριμος ηγέτης, λειτουργεί μέσα σε ένα σύστημα που δεν διαθέτει έναν δεύτερο ενήλικο μέσα στο δωμάτιο και αυτό συχνά τον αφήνει εκτεθειμένο.

Γιατί όμως συμβαίνει αυτό;

Κάθε φορά που ανοίγει η συζήτηση για το γιατί δεν υπάρχει σήμερα δυνατή αντιπολίτευση στην Ελλάδα, η κουβέντα γλιστρά εύκολα σε πρόσωπα, προσωπικές ανεπάρκειες, στρατηγικές, επικοινωνία. Σαν να ψάχνουμε «ποιος φταίει». Αν όμως δούμε το φαινόμενο αυτό με μια πιο συνθετική ματιά, το ερώτημα αλλάζει: Είναι άραγε δυνατόν σε μια χώρα τόσων εκατομμυρίων, με τόσους ικανούς ανθρώπους να μην μπορεί να υπάρξει μια εναλλακτική πρόταση στην πολιτική μας σκηνή; Ποιο σύστημα και ποιες ανάγκες παράγουν αυτή την πραγματικότητα; Και γιατί άραγε τη χρειαζόμαστε;

Την απάντηση κατά τη γνώμη μου θα τη βρούμε αν κοιτάξουμε λίγο στο πρόσφατο παρελθόν μας. Ως κοινωνία κουβαλάμε ένα τραύμα που δεν έχουμε επεξεργαστεί ακόμα αρκούντως: την πρόσφατη οικονομική μας χρεοκοπία και την εποχή των μνημονίων. Μια κατάσταση που τη βιώσαμε ως μια συλλογική αποτυχία. Μια κατάσταση που μας ντρόπιασε, μας θύμωσε και μας έκανε να ντρεπόμαστε που πιστέψαμε σε σωτήρες. Μια εποχή που ένα κόμμα της τότε αντιπολίτευσης προσπάθησε να πάρει ηγετικό ρόλο αλλά απέτυχε τραυματικά κάνοντάς μας να κουβαλάμε ντροπή και ενοχή.

Η αλήθεια όμως είναι ότι μετά από ένα τραύμα μια κοινωνία βρίσκεται σε φάση επιβίωσης και όχι πραγματικής ανάπτυξης. Σε τέτοιες φάσεις η αλλαγή βιώνεται ως απειλή οπότε μια «αναιμική αντιπολίτευση» μειώνει το άγχος της αλλαγής, μας προστατεύει από την επιστροφή στο χάος και εν τέλει λειτουργεί καθησυχαστικά.

Μέσα στο πλαίσιο αυτό επίσης, η όποια αντιπολίτευση «αντιδραστικού τύπου» ενεργοποιεί ξανά αυτό μας το τραύμα. Και όταν υπάρχει ανεπεξέργαστο τραύμα υπάρχει και φόβος. Όταν φοβόμαστε προτιμάμε τη σταθερότητα ακόμα και αν δεν μας εμπνέει απόλυτα. Και έτσι κάθε τι καινούριο αντιμετωπίζεται με καχυποψία και μετά με αποδόμηση.

Το δύσκολο ερώτημα λοιπόν δεν είναι γιατί δεν μας βρίσκεται μια καλή αντιπολίτευση αλλά το πότε θα είμαστε έτοιμοι να αντέξουμε την πιθανότητα μιας αλλαγής. Και τότε μπορεί να αντέξουμε να έχουμε δύο ενήλικες στο ίδιο δωμάτιο. Δηλαδή μια αντιπολίτευση που δεν θα λειτουργεί μόνο σαν βαλβίδα εκτόνωσης αλλά θα μας ζητά να πάρουμε θέση. Να συμμετέχουμε. Να αναλαμβάνουμε ευθύνες συλλογικά. ‘Ίσως τότε η αντιπολίτευση να πάψει να είναι απλώς μια σειρά από διαμαρτυρίες και να γίνει κάτι που σήμερα μας λείπει πραγματικά: μια σοβαρή ώριμη εναλλακτική.