Στέφανος Τζανάκης

Ακούγεται «τρελό» - αλλά μάλλον είναι απλώς ενδεικτικό των τουρκικών προθέσεων: η Άγκυρα κατηγορεί την Ελλάδα ότι παραβιάζει την συνθήκη της Λωζάνης, επειδή έχει στρατό σε αυτό. Και υποστηρίζει ότι αν αυτό δεν αλλάξει, τότε υπάρχει κυριαρχικό κενό!

Εννοείται ότι πουθενά στη συνθήκη της Λωζάνης δεν αναγράφεται ότι η ελληνική κυριαρχία εξαρτάται από την αποστρατικοποίηση των νησιών – αλλά αυτό καθόλου δεν απασχολεί το καθεστώς Ερντογάν. Ούτε βέβαια το γεγονός ότι η συνθήκη – που κλείνει 100 χρόνια ύπαρξης το 2023 – προβλέπει στρατιωτική παρουσία στα νησιά, αλλά με τους όρους εκείνης της εποχής: με τους αξιωματικούς να φέρουν... σπάθη και χωρίς έναν αποβατικό στόλο στις απέναντι ακτές.

Ας μην ξεχνάμε πως σε ό,τι αφορά την χώρα μας, η συνθήκη της Λωζάνης είχε να κάνει με την επικύρωση της στρατιωτικής ήττας στην μικρασιατική εκστρατεία. Ο Βενιζέλος ανάγκαστηκε να παραχωρήσει την Ίμβρο και την Τένεδο με ένα ειδικό καθεστώς το οποίο ουδέποτε σεβάστηκε η Άγκυρα, όπως και μία απόλυτα ανισοβαρή ανταλλαγή πληθυσμών για να διαφυλάξει τα κεκτημένα των βαλκανικών πολέμων που έφεραν τα ελληνικά σύνορα σχεδόν όπου υπήρχε ελληνισμός.

Ωστόσο, σε στρατιωτικό επίπεδο δεν υπήρχε η παραμικρή «παρεξήγηση» μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας σε όλη την περίοδο του μεσοπολέμου, αλλά και στη συνέχεια. Το ΄30 ο Βενιζέλος και ο Κεμάλ υπέγραψαν σύμφωνο φιλίας και στον Ψυχρό πόλεμο το Αιγαίο έγινε νατοϊκή λίμνη.Τα πάντα άλλαξαν από το ‘74 , με το χουντικό πραξικόπημα κατά του Μακαρίου, που έδωσε την ευκαιρία στους Τούρκους να εισβάλουν στην Κύπρο.

Έναν χρόνο αργότερα, η Τουρκία δημιούργησε την Στρατιά του Αιγαίου, με έναν μεγάλο αποβατικό στόλο και τις πλώρες να κοιτάζουν «απέναντι» - με την επεξήγηση ότι προορίζεται να προστατεύσει τα τουρκικά παράλια από την δική μας επιθετικότητα. Μπορούσε η Ελλάδα να αφήσει τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου και τα Δωδεκάνησα απροστάτευτα; Και ποιος μπορεί να υποστηρίξει ότι ο Τσαβούσογλου έχει δίκιο να θυμάται επιλεκτικά τη Λωζάνη, όταν η χώρα του επιδεικνύει μία τόσο ξεκάθαρη επιθετικότητα;

Βέβαια, σε αυτές τις περιπτώσεις, το ζήτημα είναι ποιος μπορεί να επιβάλει κάτι – και στο σημερινό πλαίσιο, η Τουρκία νιώθει ότι μπορεί: η κατάσταση στην Ουκρανία την καθιστά και πάλι πολύτιμο «νατοϊκό σύμμαχο» για τις ΗΠΑ, ο Ερντογάν ονειρεύεται ότι παίξει ρόλο μεσολαβητή μεταξύ Αμερικανών και Ρώσων πουλώντας παράλληλα εξοπλισμό στους Ουκρανούς.

Στην επιστολή προς τον ΟΗΕ – και αφού θέτει το ζήτημα της αποστρατικοποίησης συνδέοντάς το με την ελληνική κυριαρχία - η τουρκική πλευρά κάνει λόγο για «τελευταία προειδοποίηση» προς την χώρα μας.

Είναι απλώς άλλη μία κίνηση «εξαγωγής της εσωτερικής πολιτικής κρίσης» από την πλευρά του Ερντογάν; Ή μήπως πρόκειται για την διπλωματική προπαρασκευή μίας στρατιωτικής εμπλοκής με στόχο να αναγκασθεί μακροπρόθεσμα η Ελλάδα να αποδεχθεί την «φινλανδοποίησή» της, με την Τουρκία να παίζει τον ρόλο της πάλαι ποτέ Σοβιετικής Ένωσης;

Πιθανότατα, μπορεί να μιλάμε για κάτι μεσομακροπρόθεσμο – αν και ποτέ δεν μπορεί να ξέρει κανείς. Ας μην ξεχνάμε , ωστόσο, ότι η – εύλογη, αλλά και βολική για εμάς - θεωρία της «εξαγωγής της κρίσης» από την πλευρά της Τουρκίας έχει αρχίσει να παλιώνει. Μπορεί ο Ερντογάν να έχει προβλήματα στο εσωτερικό του, μπορεί να υπολείπεται στις δημοσκοπήσεις, μπορεί μεγάλο κομμάτι της τουρκικής κοινωνίας να στενάζει, οικονομικά και πολιτικά – αλλά το ίδιο δεν ίσχυε και την εποχή των Υμίων; Κι όμως, 26 χρόνια μετά, έχει πλέον αποδειχθεί ότι η πολιτική των «γκρίζων ζωνών» δεν ήταν κάτι ευκαιριακό…