Πάνος Λουκάκος

Δεν θα γίνει η συνάντηση αυτή κάτω από τις καλύτερες συνθήκες, και οι προσδοκίες για τα αποτελέσματά της δεν μπορεί παρά να είναι χαμηλές. Ηδη η Τουρκία έχει επανέλθει τους τελευταίους μήνες στην εποχή των εντάσεων στο Αιγαίο, με παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου και επιθετικές εμπλοκές σε θαλάσσιες περιοχές εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων. Και βεβαίως οι υπάρχουσες κρίσιμες διαφορές ανάμεσα στις δύο πλευρές είναι αδύνατον να γεφυρωθούν: Για την Αθήνα μοναδικό θέμα συζήτησης αποτελεί η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ στη βάση των αρχών του Διεθνούς Δικαίου. Για την Αγκυρα η συζήτηση πρέπει να αφορά μία μόνιμη συνολική λύση πακέτο για όλα τα προβλήματα που έχει μονομερώς θέσει, από την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών έως μία σειρά άλλων ζητημάτων, που άπτονται ευθέως της κατοχυρωμένης ελληνικής κυριαρχίας σε αέρα και θάλασσα στο Αιγαίο. Κυριαρχίας που αμφισβητεί η Τουρκία από το 1975, προσθέτοντας έκτοτε συνεχώς νέες διεκδικήσεις.

Ωστόσο, η συνάντηση Μητσοτάκη - Ερντογάν πραγματοποιείται τώρα κάτω από νέες συνθήκες. Και η κυριότερη από αυτές είναι ότι βρισκόμαστε σε μία εποχή παγκόσμιων γεωπολιτικών αναστατώσεων και ανακατατάξεων, που έχουν ως αφετηρία τις αλλοπρόσαλλες κινήσεις του απρόβλεπτου Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Ετσι, την ώρα αυτή το κεντρικό ζήτημα των ελληνοτουρκικών σχέσεων δεν είναι πλέον οι διμερείς διαφορές, όπως συνέβαινε στο παρελθόν, στην προ Τραμπ εποχή. Είναι τα νέα μεγάλα γεωπολιτικά και οικονομικά συμφέροντα που αναπτύσσονται στην περιοχή μας. Συμφέροντα τα οποία υπερβαίνουν στην πραγματικότητα και την Ελλάδα και την Τουρκία. Και αυτός είναι ο νέος αστάθμητος παράγων, η νέα αστάθμητη παράμετρος, η νέα αστάθμητη κατάσταση για το Αιγαίο και τη Νοτιοανατολική Μεσόγειο.

Ηδη οι ενεργειακές συμφωνίες, που υπογράφηκαν στις αρχές Νοεμβρίου στο Ζάππειο και οι έρευνες για ενεργειακά κοιτάσματα από μεγάλες αμερικανικές εταιρείες στην περιοχή μας, έχουν δημιουργήσει νέα εντελώς διαφορετικά δεδομένα στις διμερείς σχέσεις της Ελλάδας με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Τουρκία. Και καθιστούν τούτο εντελώς φανερό οι έντονες παρασκηνιακές αλλά και δημόσιες αμερικανικές πιέσεις για την άρση των ελληνοτουρκικών διαφορών, με συνοπτικές μάλιστα διαδικασίες, λόγω των ενεργειακών και των γεωπολιτικών συμφερόντων της Ουάσινγκτον αλλά και των εταιρειών - κολοσσών που ακολουθούν και χρηματοδοτούν τον Τραμπ. Γι’ αυτούς η ηρεμία στην περιοχή αποτελεί όρο για την εξασφάλιση των επενδύσεων και των άλλων φανερών ή αφανών συμφερόντων τους.

Αποκαλυπτικός για τις νέες συνθήκες που θα επικρατήσουν στην περιοχή υπήρξε ο έμπιστος του Τραμπ Αμερικανός πρέσβης στην Τουρκία Τομ Μπάρακ. Οι σχετικές δηλώσεις του είναι ανατριχιαστικές:

■ Στόχος της κυβέρνησης των ΗΠΑ είναι Ελλάδα και Τουρκία να έρθουν κοντά βήμα-βήμα, καθώς είναι αναγκαία μία νέα περιφερειακή τάξη πραγμάτων και ένας νέος τρόπος συνεργασίας, με την Αμερική να αποτελεί τη γέφυρα ανάμεσα στις δύο χώρες. Ηρθε η ώρα και πρέπει να γίνει.

■ Η Κύπρος είναι ένα απόστημα που θα πρέπει να θεραπευτεί και η ελπίδα της αμερικανικής πλευράς είναι ότι θα συμπεριληφθεί στη λύση.

Με δεδομένες τις αλλοπρόσαλλες απόψεις του Τραμπ και των στενών συνεργατών του, την πλήρη περιφρόνησή τους στις αρχές του Διεθνούς Δικαίου, την απόλυτη προτεραιότητα που δίνουν στην πολιτική της ισχύος και την έφεσή τους να επιλύουν τις πάσης φύσεως διαφορές με λογική Φαρ Ουέστ και όχι τις παραδεδεγμένες έως σήμερα πολιτικοδιπλωματικές μεθόδους, γίνεται φανερό ότι αργά ή γρήγορα θα βρεθούμε αντιμέτωποι με σοβαρά ζητήματα. Πολύ σοβαρότερα από κάποια τουρκικά ψαροκάικα που μπήκαν να αλιεύσουν σε ελληνικά χωρικά ύδατα. Και βέβαια είναι ακόμη φανερότερο ότι ο Ερντογάν βρίσκεται πολύ πλησιέστερα στις νέες αμερικανικές θεωρίες και πρακτικές του Τραμπ από οποιονδήποτε Ευρωπαίο ηγέτη και αντιστρόφως.

Η Ελλάδα κινήθηκε όλα αυτά τα χρόνια στη λογική του Διεθνούς Δικαίου και του ευρωπαϊκού πολιτικοδιπλωματικού κεκτημένου. Και από τις θέσεις αυτές αντιμετώπισε τις παράλογες τουρκικές διεκδικήσεις, ακολουθώντας παράλληλα μία πολιτική ουσιαστικής ακινησίας στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Σήμερα τίποτε από τις προηγηθείσες θέσεις δεν φαίνεται να ισχύει και είναι επίσης πιθανό να αποδειχτεί πως εκλείπει η πολυτέλεια της έως σήμερα ακολουθούμενης πολιτικής της ουσιαστικής ακινησίας, καθώς δεν αποτελεί πλέον την ενδεδειγμένη λύση, την ώρα που όλα κινούνται και όλα αλλάζουν.

Σημαίνουν αυτά πως έχει έρθει η ώρα να γίνει μία συνολική και ολοκληρωμένη στρατηγική αποτίμηση των νέων δεδομένων και των νέων κινδύνων και αναλόγως να χαραχτούν νέες στρατηγικές και νέες πολιτικές.

Σημαίνουν επίσης ότι πρέπει να εγκαταλειφθούν οι μύθοι περί της αναβάθμισης της διεθνοπολιτικής θέσης της Ελλάδας λόγω της μετατροπής της σε ενεργειακό κόμβο της Αμερικής στην περιοχή και της ταυτόχρονης υποβάθμισης και απομόνωσης της Τουρκίας από το νέο πλέγμα σχέσεων που δημιουργεί η Αμερική του Τραμπ στην ευρύτερη περιοχή μας. Σημαίνουν τέλος ότι πρέπει να γίνουν νέες αναγνώσεις στις ισορροπίες που πρέπει να τηρηθούν ανάμεσα στις συνεργασίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες του Τραμπ και τη συμμετοχή της Ελλάδας στις ευρωπαϊκές πολιτικές και δομές, καθώς είναι φανερό ότι συγκρούονται την ώρα αυτή αγρίως οι αμερικανικές με τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες. Γιατί συχνά, όταν τσακώνονται στις όχθες της λίμνης τα βουβάλια, την πληρώνουν τα βατράχια.