Παντελής Καψής

Ακατανόητη ήταν η αντίδραση του εκπροσώπου τύπου του ΠΑΣΟΚ Κώστα Τσουκαλά. Αυτή η τοποθέτηση, ισχυρίστηκε, δεν βοηθά το ΠΑΣΟΚ. Θολώνει το «μήνυμα». Άρα, υπονόησε, η διαγραφή του ήταν δικαιολογημένη! Με άλλα λόγια όταν βλέπεις κάποιον να πηγαίνει με φόρα να πέσει σε τοίχο και τον προειδοποιείς, όταν προσπαθείς να βάλεις μια δόση ρεαλισμού στις μεγαλοστομίες ότι θα είσαι πρώτο κόμμα, δεν βοηθάς αλλά κάνεις κακό.

Κακό του κεφαλιού σας θα μπορούσε να του απαντήσει ο Κωνσταντινόπουλος. Ο οποίος τους τα βρόντηξε. Μετά τη διαγραφή επέστρεψε και την έδρα. Υποπτεύομαι ότι τους βαρέθηκε. Βαρέθηκε τις ίντριγκες, την κομματική καμαρίλα και τη μικροπολιτική.

Δεν είναι παράλογο. Είναι πολύ ψυχοφθόρο να έχεις απέναντι σου μια κυβέρνηση η οποία βαρύνεται από σκάνδαλα και την αναπόφευκτη φθορά 7 χρόνων στην εξουσία και παρόλα αυτά να βλέπεις τη βελόνα πεισματικά κολλημένη. Ιδίως μάλιστα αν αναλογιστείς ότι σε αυτό το διάστημα το ΠΑΣΟΚ, μετά την αυτανάφλεξη του Σύριζα, απαλλάχθηκε από τον βασικό ανταγωνιστή του και εντελώς απροσδόκητα πήρε τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Εντάξει υπάρχουν τα προφανή τα οποία εξηγούν αυτή την κατάσταση. Τα λάθη της ηγεσίας, η σύμπλευση με την παλαβή αντιπολίτευση, η ακραία ρητορική και φυσικά, πάνω από όλα ίσως, η ανεπάρκεια των κορυφαίων στελεχών με εξαιρέσεις που μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού. Μήπως όμως υπάρχει και κάτι βαθύτερο; Μια δομική αδυναμία στο πολιτικό σύστημα η οποία καθηλώνει το ΠΑΣΟΚ και συνολικά την «συστημική» αντιπολίτευση σε χαμηλά ποσοστά.

Τα τελευταία δέκα χρόνια είχαμε δύο κύματα ριζοσπαστικοποίησης και στη συνέχεια αποστασιοποίησης μεγάλης μερίδας του εκλογικού σώματος από τα κόμματα εξουσίας. Το πρώτο κύμα ήταν την περίοδο της οικονομικής κρίσης και οδήγησε στην ανατροπή του 2015. Το δεύτερο ήταν χωρίς αμφιβολία το 2023 με το δυστύχημα στα Τέμπη. Δεν έχει καμία σημασία για το τελικό αποτέλεσμα ότι το πρώτο στηρίχθηκε στο ψέμα του ενός νόμου με ένα άρθρο για την κατάργηση των μνημονίων και το δεύτερο στο ψέμα του ξυλολίου. Αυτό που μετράει είναι το αποτέλεσμα, η συνθήκη του ενάμιση κόμματος η οποία έχει διαμορφωθεί. Το ότι δηλαδή τα αποκαλούμενα κόμματα εξουσίας , η ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ, έχουν ένα ταβάνι ως προς το εκλογικό κοινό στο οποίο μπορούν να απευθυνθούν. Μια κοινή δεξαμενή η οποία δεν μεγαλώνει. Ο πειρασμός είναι να επιστρέψει κανείς στο δημοψήφισμα του 2015 το οποίο σε χοντρικές γραμμές θα μπορούσε να δώσει μια εικόνα των συσχετισμών. Αυτό το 40%, το οποίο στις βουλευτικές εκλογές αυξάνεται ως ποσοστό επειδή μεγάλο μέρος των «αντισυστημικών» ψηφοφόρων έχει οδηγηθεί στην αποχή, αποτελεί την βάση της κοινής δεξαμενής. Το άλλο κοινό για την ώρα και για το προσεχές μέλλον, έχει κλείσει τα αυτιά του. Ότι και να κάνει το ΠΑΣΟΚ, όσο ακραίες θέσεις και αν πάρει, όσο αντιδεξιό και αν εμφανίζεται, δεν μπορεί να το προσεγγίσει. Πόσο θα διαρκέσει αυτή η συνθήκη δεν το γνωρίζουμε. Μπορεί αύριο να υπάρξει ένας νέος ηγέτης με το εκτόπισμα και τις επικοινωνιακές ικανότητες να γεφυρώσει το χάσμα. Ως τότε όμως, ως ότου βρει έναν νέο Ανδρέα, τα πράγματα δύσκολα θα αλλάξουν.

Αν αυτή η συλλογιστική είναι σωστή-κι είναι πραγματικό το αν- τότε προκύπτουν δύο ακόμα συμπεράσματα. Το πρώτο είναι ότι όσο η ΝΔ διατηρεί το πλεονέκτημα της κυβερνησιμότητας, ότι είναι το κόμμα δηλαδή το οποίο διασφαλίζει τη σταθερότητα και μπορεί να διαχειριστεί καλύτερα τα προβλήματα της χώρας, τόσο το ΠΑΣΟΚ θα παραμένει εγκλωβισμένο σε δεύτερο ρόλο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης το καταλαβαίνει πολύ καλά, το έχει κάνει ακρογωνιαίο λίθο της στρατηγικής του και το αξιοποιεί με τον καλύτερο τρόπο σε κάθε ευκαιρία. Ο πόλεμος στο Ιράν και η κινητοποίηση που έγινε με τις φρεγάτες και τα F-16, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Έδειξε μια κυβέρνηση με αντανακλαστικά και με την ικανότητα να παίρνει πρωτοβουλίες με ευρωπαϊκό αντίκτυπο.

Το δεύτερο συμπέρασμα είναι πως το ΠΑΣΟΚ αναζητεί τη διεύρυνση της επιρροής του σε λάθος χώρους. Το αν θα κινηθεί προς τα δεξιά ή τα αριστερά, το ερώτημα το οποίο διχάζει τα στελέχη του, στην πραγματικότητα είναι ψευτοδίλημμα. Γιατί ο μόνος τρόπος να αυξήσει τη δύναμη του είναι να απευθυνθεί στην κοινή δεξαμενή και να διεκδικήσει ευθέως ψηφοφόρους από τη ΝΔ.

Να κινηθεί προς τον κεντρώο χώρο, να βάλει σε πρώτη προτεραιότητα την αξιοπιστία του και να εγκαταλείψει τα αριστερά ανοίγματα στις «προοδευτικές» δυνάμεις τα οποία παραπέμπουν σε λαϊκά μέτωπα και στην επιστροφή του Σύριζα από το παράθυρο.

Μια τέτοια στρατηγική λοιδορείται για το ότι συνεπάγεται συνεργασία με τη ΝΔ. Στην πραγματικότητα ωστόσο και μια «αριστερή» πολιτική θα είχε να αντιμετωπίσει το ίδιο ακριβώς δίλημμα. Με βάση τον εκλογικό νόμο και τους σημερινούς πάνω κάτω συσχετισμούς, αν δεν υπάρξει αυτοδυναμία η συμμετοχή της ΝΔ στην επόμενη κυβέρνηση θα είναι λίγο πολύ υποχρεωτική. Είναι εύκολο να ψηφίζεις στα συνέδρια ότι δεν θα υπάρξει καμία συνεργασία με τη δεξιά. Όταν όμως πηγαίνουν οι αρχηγοί στο προεδρικό μέγαρο και το ερώτημα είναι συνεργασία ή ακυβερνησία, τότε η πραγματικότητα σε εκδικείται.