Παντελής Καψής

Την βρήκα ωστόσο διαφωτιστική . Πρώτα η υποδοχή της φρεγάτας Κίμων. Ολίγον υπερβολική ίσως, την έκανε περισσότερο και ο εκφωνητής: τα πλοία του στόλου, έλεγε, αποδίδουν τιμές στη νέα φρεγάτα. Πρώτη φορά ακούω να αποδίδονται τιμές σε πλοίο το οποίο μάλιστα δεν γυρνά από κάποια ναυμαχία ή ένα ηρωικό κατόρθωμα αλλά είναι του κουτιού, μόλις βγήκε από το ναυπηγείο. Ας είναι. Η επόμενη είδηση ήταν η αναφορά του Τούρκου υπουργού των εξωτερικών στην προσεχή συνάντηση Μητσοτάκη Ερντογάν. Να μην αφήσουμε την ευκαιρία να πάει χαμένη, είπε, για μια μόνιμη λύση στο Αιγαίο.

Διπλωματία και εξοπλισμοί δύο συμπληρωματικές προσεγγίσεις για τις σχέσεις με την Τουρκία. Και οι δύο είναι απαραίτητες. Η πρώτη, η διπλωματία, είναι ο δύσκολος αλλά και μοναδικός δρόμος για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που μπορούν να μας βάλουν σε περιπέτειες. Οι εξοπλισμοί από την άλλη πλευρά είναι κάτι σαν ασφαλιστική πολιτική. Δεν φέρνουν αποτελέσματα αλλά πάλι ποιος τολμά να κυκλοφορεί ανασφάλιστος; Είναι η έσχατη καταφυγή αν όλα πάνε στραβά. Με έναν τέτοιο υπαρξιακό κίνδυνο δεν παίζεις. Αλλά να είμαστε καθαροί. Δεν οδηγούν πουθενά και κοστίζουν πανάκριβα.

Κοστίζουν κατ αρχήν σε χρήμα. Η Ελλάδα, μια από τις πιο υπερχρεωμένες χώρες στον πλανήτη, σχεδιάζει να «επενδύσει» 25 δισεκατομμύρια μέσα στα επόμενα 12 χρόνια για εξοπλισμούς. Επιπλέον δηλαδή όσων ξοδεύει κάθε χρόνο για τους μισθούς και τα λειτουργικά έξοδα των ενόπλων δυνάμεων. Ένας ποταμός δισεκατομμυρίων για όπλα τα οποία ελπίζουμε ότι δεν θα χρειαστεί ποτέ να χρησιμοποιήσουμε. Αν πάνε καλά τα πράγματα σε κάποια χρόνια θα αξίζουν μόνο ως παλιοσίδερα. Ένας επισκέπτης από τον πλανήτη Άρη που δεν γνωρίζει ιστορία θα το θεωρούσε και ορισμό της παραφροσύνης.

Το έμμεσο κόστος των εξοπλισμών ωστόσο είναι ίσως ακόμα μεγαλύτερο. Δημιουργούν την ψευδαίσθηση της ασφάλειας όταν είναι σαφές ότι η Ελλάδα ούτε το κόστος μια σύγκρουσης μπορεί να σηκώσει χωρίς μεγάλες θυσίες ούτε μπορεί να υπερασπιστεί αποτελεσματικά και το τελευταίο μικρό νησί. Παράλληλα οδηγούν σε ένα φαύλο κύκλο όλο και μεγαλύτερων δαπανών. Και βέβαια μέσα από έναν τέτοιο ανταγωνισμό συμβάλλουν στην καλλιέργεια ενός αδιάλλακτου εθνικισμού. Ο φοβικός τρόπος με τον οποίο αντέδρασαν κυβέρνηση και αντιπολίτευση στο άνοιγμα του Τούρκου υπουργού των εξωτερικών είναι απόλυτα ενδεικτικός.

Μέχρι σήμερα η τακτική της Άγκυρας ήταν να βάζει στο τραπέζι ζητήματα τα οποία καμία ελληνική κυβέρνηση δεν μπορούσε να συζητήσει. Η αμφισβήτηση της κυριαρχίας των νησιών σε σχέση με την απαίτηση για αποστρατιωτικοποίηση ήταν τα πιο χαρακτηριστικά. Μέσω αυτών μπορούσε να ανεβάζει την ένταση στις διμερείς σχέσεις όποτε το επιθυμούσε. Για πρώτη φορά όμως την προηγούμενη εβδομάδα ο Φιντάν ουσιαστικά πρότεινε να αντιμετωπιστεί το «μόνιμο πρόβλημα του Αιγαίου, θέματα όπως χωρικά ύδατα και η υφαλοκρηπίδα» χωρίς καμία αναφορά στα υπόλοιπα ζητήματα. Ήταν ένα σημαντικό άνοιγμα το οποίο αν πιστέψουμε τις ανταποκρίσεις από την Τουρκία ενδεχομένως να υποδηλώνει μια ουσιαστική αλλαγή στάσης της Άγκυρας.

Αντί να το δει θετικά ωστόσο η ελληνική πλευρά, τόσο ο κυβερνητικός εκπρόσωπος όσο και τα κόμματα της αντιπολίτευσης θεώρησαν αναγκαίο να βγάλουν ανακοινώσεις υποστηρίζοντας ότι ένα μόνο θέμα υπάρχει προς συζήτηση, η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός για να καταλάβει πως αυτό δεν ισχύει. Ακόμα και αν παραβλέψουμε την αναντιστοιχία χωρικών υδάτων εναέριου χώρου η οποία δεν συμβαδίζει με το διεθνές δίκαιο, παραμένει ανοιχτό το εύρος των χωρικών υδάτων. Χωρίς μια συμφωνία, αν θα παραμείνει στα 6 μίλια ή όχι, πώς θα οριοθετηθεί η υφαλοκρηπίδα;

Είναι φανερό ότι τα κόμματα προτάσσουν το πολιτικό κόστος. Κρύβουν την αλήθεια επειδή φοβούνται τις αντιδράσεις της κοινής γνώμης την οποία και τα ίδια έχουν φροντίσει να την βομβαρδίζουν με μια ρητορική αδιαλλαξίας. Μια κοινή γνώμη η οποία ακόμα και στην περίοδο των ήρεμων νερών παρακολουθεί καθημερινά από τα δελτία ειδήσεων και τα πρωινάδικα διθυραμβικές αναλύσεις για το υποτιθέμενο αμυντικό προβάδισμα το οποίο έχει αποκτήσει η χώρα. Αντί να κλαίμε τα λεφτά που οι συνθήκες μας υποχρεώνουν να ξοδεύουμε κλαίμε από εθνική υπερηφάνεια για ένα πλοίο. Λες και βρισκόμαστε στους Βαλκανικούς πολέμους και στην εποχή της Μεγάλης Ιδέας. Έτσι όμως οι εξοπλισμοί αντί να είναι συμπλήρωμα της διπλωματίας δημιουργώντας συνθήκες διαπραγματευτικής ισότητας, κινδυνεύουν να γίνουν τροχοπέδη.