Νίκος Φελέκης

Ο «Βυσσινόκηπος» αφηγείται την ιστορία ενός κόσμου που χάνεται ανεπιστρεπτί. Η ζωή αλλάζει, χωρίς να υπολογίζει τους ανθρώπους που βιώνουν την απώλεια. Κι εκείνοι, με τη σειρά τους, αρνούνται να αποδεχτούν την αλλαγή, ζουν με τις μνήμες του παρελθόντος, κλείνοντας τα μάτια στο μέλλον που έρχεται ταχύτατα καταπάνω τους. Καλύτερη περιγραφή από αυτήν του Μπρεχτ δεν νομίζω πως θα μπορούσε να βρει κάποιος για να περιγράψει την κατάσταση την οποία βιώνουν οι άνθρωποι της εγχώριας Κεντροαριστεράς.

Η εποχή και ο κόσμος αλλάζουν δραματικά, όμως τα κόμματα της λεγόμενης προοδευτικής αντιπολίτευσης ζουν με τις μνήμες του -κυβερνητικού και ηρωικού- παρελθόντος και αρνούνται να αποδεχθούν ακόμη και τα αυτονόητα, όπως είναι η αναγκαιότητα της υπέρβασης προκειμένου να δημιουργηθεί ένας νέος και σύγχρονος πολιτικός φορέας, ο οποίος θα καταφέρει να κινητοποιήσει το παραγωγικό δυναμικό της χώρας, τη νεολαία και τις δυνάμεις του Ελληνισμού που (λόγω των γεωστρατηγικών ανακατατάξεων, του τουρκικού αναθεωρητισμού και του Δημογραφικού) ασφυκτιούν προκειμένου η αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια να μετατραπεί σε πολιτική και κυβερνητική πλειοψηφία.

Ροζ «αχταρμάς»

Δεν είναι όμως μόνο η άρνηση να σερφάρουν στο μέλλον είναι και -ενδεχομένως αυτό είναι και το χειρότερο- ότι την ενότητα των δυνάμεων της Αριστεράς και της Κεντροαριστεράς τη βλέπουν μάλλον με τα μάτια του Γιάννη Μηλιώκα και της Αφροδίτης Μάνου όταν το μακρινό 1988 τραγουδούσαν: «Πόσο άλλαξες, πόσο άλλαξα/ τα όνειρά μου κόκκινα/ τα όνειρά μου άσπρα/ ρούχα μαζί που πλύθηκαν/ κι έχουνε γίνει ροζ». Γιατί αυτό συμβαίνει. Ιδέες, μνήμες, αγωνίες, σχέδια, όλα σε ένα πλυντήριο. Πλένονται και ξεπλένονται. Δεν είναι τυχαίο πως η λέξη «αχταρμάς» είναι αυτή που κατεξοχήν χαρακτηρίζει σήμερα την Προοδευτική Παράταξη.

Αντί για ιδεολογικοπολιτικές συνευρέσεις, έχουμε μεταγραφές, μετακινήσεις και αναμονές για μεταπήδηση σε άλλο στρατόπεδο, υφιστάμενο ή υπό δημιουργία. Αλλα πρεσβεύει ο Φάμελλος, άλλα ο Πολάκης, άλλες προτεραιότητες θέτει ο Χαρίτσης, άλλες ο Τσακαλώτος, άλλα θέλει ο Δούκας, άλλα ο Ανδρουλάκης, και πάει λέγοντας. Ολοι όμως συνεχίζουν να προαυλίζονται στον ίδιο χώρο προσμένοντας είτε το θαύμα είτε τον ερχομό του Μεσσία.

Και Μεσσίας δεν είναι μόνο ο Τσίπρας, αλλά και αυτός που θα μπορούσε να αντικαταστήσει τον Ανδρουλάκη και να κουνήσει προς τα πάνω τη βελόνα του ΠΑΣΟΚ και ευρύτερα της Προοδευτικής Παράταξης. Κάποια στιγμή ακόμη και η Καρυστιανού ήταν επίλεκτο μέλος της σωτηριολογικής σχολής της κεντροαριστερής αντιπολίτευσης μέχρι που αποκαλύφθηκε ότι η «μάνα των Τεμπών» εμφορείται από υπερσυντηρητικές απόψεις (δηλώσεις για αμβλώσεις, εθνική προδοσία κ.ά.) και δίπλα της έχει στηθεί ένας χορός από ακροτιμωρούς - κατά τους ακροκεντρώους που στηρίζουν με πάθος τον Μητσοτάκη.

Ο ΣΥΡΙΖΑ, η Νέα Αριστερά, ο Βαρουφάκης, το υπό ίδρυση κόμμα Τσίπρα, το ΠΑΣΟΚ, αλλά και η Πλεύση Ελευθερίας της Ζωής Κωνσταντοπούλου μεταμορφώνονται ανάλογα με τη συγκυρία και ψάχνονται για να δουν αν και πώς μπορούν να διώξουν τον Μητσοτάκη, αλλά πρωτίστως επιδιώκουν να επικρατήσει ο ένας σε βάρος του άλλου. Αφαιρούν λίγο κόκκινο από τις ιδέες τους, προσθέτουν μια πινελιά πράσινου στο πρόγραμμά τους, ρίχνουν και λίγο κίτρινο στις συμμαχίες τους για να αποκτήσουν προβάδισμα έναντι των υπολοίπων.

Μόνη εξαίρεση το ΚΚΕ, το οποίο ζει στον δικό του κόσμο. Και, όπως αποφάσισαν οι σύντροφοι του Περισσού και στο συνέδριό τους, δεν θέλουν να έχουν καμία σχέση με τους «ρεβιζιονιστές, τους οπορτουνιστές και τα υποστυλώματα του συστήματος».

Αυτό που απουσιάζει από την προοδευτική και αντιδεξιά αντιπολίτευση είναι μια στιβαρή ηγεσία, η οποία (μέσω ενός νέου εθνεγερτικού αφηγήματος, ενός εναλλακτικού πολιτικού σχεδίου και ενός βιώσιμου εναλλακτικού κυβερνητικού προγράμματος) θα μπορέσει να εμπνεύσει τον λαό και να θέσει διαφορετικές προτεραιότητες για τη χώρα.

Διαγενομένου του χρόνου και όσο πλησιάζουμε προς τις εκλογές (οι οποίες βεβαίως αργούν ακόμη αφού οι κάλπες θα στηθούν σε 14 μήνες) η απουσία κυβερνητικής εναλλακτικής όχι μόνο θα γίνεται εναργέστερη, αλλά, φευ, το πιθανότερο είναι να οδηγήσει και σε περαιτέρω πολυδιάσπαση την αντιπολίτευση αφού οι ηγεσίες των υφιστάμενων κομμάτων, ενώ στα λόγια ομνύουν στην πολιτική αλλαγή, στην πράξη κάνουν τα πάντα προκειμένου να επικρατήσουν οι προσωπικές και κομματικές ιδιοτέλειες.

Παρά τα όσα διακηρύττουν, στόχος τους δεν είναι η πρώτη θέση, αλλά η δεύτερη, είτε στις δεύτερες ή και στις τρίτες -ναι, και στις τρίτες- εκλογές να ηγεμονεύσουν στον χώρο της αντιπολίτευσης.

Τι σκέφτεται

Ακόμη και ο Αλέξης Τσίπρας με το κόμμα του θα στοχεύσει στη δεύτερη θέση και θα είναι, λένε συνεργάτες του, ευχαριστημένος εάν καταφέρει να συγκεντρώσει ένα 17%-18%, όσο δηλαδή είχε λάβει στις εκλογές του 2023, ποσοστό που τον ανάγκασε να αποχωρήσει από την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ.

Βέβαια, με αυτό έρχεται σίγουρα δεύτερος καθώς το μεν ΠΑΣΟΚ όχι μόνο δεν δείχνει να μπορεί να ξεπεράσει το «ταβάνι» του 14%, αλλά οι τελευταίες μετρήσεις (MRB) το φέρνουν στην τρίτη θέση, πίσω από την Πλεύση Ελευθερίας, χωρίς να έχουν ακόμη εμφανιστεί τα κόμματα της Καρυστιανού και του Τσίπρα, τα οποία αναμένεται να ψαλιδίσουν κι άλλο τα ποσοστά της Χαριλάου Τρικούπη.

Πάντως, οι δημοσκοπήσεις, τουλάχιστον προσώρας, δεν συνηγορούν υπέρ της αισιοδοξίας των συνεργατών του Τσίπρα. Η δυνητική ψήφος στο υπό ίδρυση κόμμα του πρώην πρωθυπουργού έχει υποχωρήσει από το 29,1% (Μάιος 2025) στο 20,4% (Ιανουάριος 2026). Η απώλεια, σύμφωνα με την MRB, του 30% της δυνητικής ψήφου σε οκτώ μήνες είναι λογικό να προβληματίζει τον Αλέξη και τους επιτελείς του, όμως σε καμία περίπτωση δεν τον οδηγεί σε δεύτερες σκέψεις για την επιστροφή του στην κεντρική πολιτική σκηνή. Εχουν λάθος όσοι αμφισβητούν την πρόθεση του Τσίπρα να φτιάξει κόμμα. Θα το φτιάξει. «Η απόφασή του είναι ειλημμένη και οριστική. Η μόνη εκκρεμότητα είναι ο χρόνος των ανακοινώσεων για το όνομα, τη διακήρυξη και τη δομή του κόμματος Τσίπρα», μας λέει συχνός συνομιλητής του Αλέξη. Και προσθέτει: «Είναι δύσκολο να γίνει πριν το Πάσχα, αλλά δεν μπορεί να ανακοινωθεί και πέραν του Σεπτεμβρίου».

Συνεργάτες και συνομιλητές του Τσίπρα συμφωνούν ότι πρέπει μετά τα Γιάννενα (7/2) να ολοκληρωθεί (με άλλες τρεις-τέσσερις εκδηλώσεις σε μεγάλες πόλεις, όπως η Λάρισα, το Ηράκλειο και ενδεχομένως η Ξάνθη, όπου στις εκλογές του 2023 είχε λάβει μεγάλο ποσοστό, χωρίς να αποκλείεται η Καλαμάτα ή κάποια άλλη πόλη όπου ήδη έχει δημιουργηθεί πυρήνας φίλων του Τσίπρα) ο κύκλος των παρουσιάσεων του βιβλίου του.

Εκτός από τις εκδηλώσεις για την «Ιθάκη» του, ο Αλέξης θα πρέπει να περιμένει αφενός να δει πού θα κατασταλάξει το «κόμμα Καρυστιανού» και αφετέρου τι θα γίνει στο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ. Και φυσικά τι θα κάνει ο πρωθυπουργός με τη Συνταγματική Αναθεώρηση και πώς θα αντιδράσει αν υπάρξουν -όπως φημολογείται- κι άλλες παραγγελίες για άλλα σκάνδαλα από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Ολα αυτά οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οι πρωτοβουλίες Τσίπρα, προκειμένου ν’ αρχίσει να παίρνει σάρκα και οστά το κόμμα του, θα εντατικοποιηθούν μετά το Πάσχα.

Συγκεκριμένη πρόταση

Ωστόσο, επειδή οι πολίτες δεν μπορούν να περιμένουν τον Τσίπρα για να ακούσουν μια διαφορετική λύση στα προβλήματά τους, ο πρώην πρωθυπουργός αναμένεται εφεξής να είναι πιο συγκεκριμένος στις δημόσιες παρεμβάσεις του. Για παράδειγμα, λέει ότι είναι με τους φτωχούς και τους αδύναμους και ενάντια στις ελίτ. Ποιοι είναι; Οταν το 97% των Ελλήνων δηλώνει ότι το εισόδημά του είναι κάτω από 50.000 ευρώ, θα πρέπει ο Αλέξης να ορίσει ποιους από το 97% εκπροσωπεί αφού δεν μπορεί να είναι με όλους. Εξυπακούεται ότι δεν μπορεί να συμφωνήσει με τη Φωτίου, η οποία έλεγε: «Είμαστε με αυτούς που το εισόδημά τους είναι κάτω από 20.000».

Οταν ο Ανδρέας Παπανδρέου έλεγε για «μη προνομιούχους», η κοινωνική διαστρωμάτωση ήταν διαφορετική, άρα ο Τσίπρας πρέπει να πει συγκεκριμένα ποιες κοινωνικές ομάδες και ποια συμφέροντα θέλει να εκφράσει. Η εποχή των γενικοτήτων δεν έχει απλώς περάσει, αλλά ανάλογα με την κοινωνική συμμαχία αλλάζουν και οι πολιτικές προτεραιότητες. Δεν μπορεί στο αφήγημα -και εκλογικό δίλημμα- του Μητσοτάκη για «σταθερότητα και ευημερία» η αντιπρόταση (και το εκλογικό δίλημμα) του Τσίπρα να είναι «τα πλούτη τους και η πατρίδα μας».

Ο πρώην πρωθυπουργός το καταλαβαίνει και η εντολή που έχει δώσει στα στελέχη του Ινστιτούτου του είναι να αρχίσουν να του παραδίδουν συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες εναλλακτικές προτάσεις -που θα κυκλοφορήσουν και σε έντυπη μορφή- για τη φορολογία, την ακρίβεια, την ποιότητα ζωής, τα ενοίκια, την ενέργεια, την υγεία, την εκπαίδευση και τα μεγάλα προτάγματα της διακυβέρνησης. Τα αφηγήματα τα οποία θα συνοδεύουν εφεξής τις δημόσιες παρεμβάσεις Τσίπρα θα είναι πάνω σε συγκεκριμένα λαϊκά προβλήματα, αλλά και τις κόκκινες γραμμές στα λεγόμενα εθνικά θέματα. Το ίδιο θα κάνει και στα θέματα των συμμαχιών στην πληθυντική Κεντροαριστερά και την αναδιοργάνωση της Προοδευτικής Παράταξης.

Οπως διατείνονται συνεργάτες και καθημερινοί συνομιλητές του Αλέξη, ο πρώην πρωθυπουργός δεν πρόκειται να βιαστεί, παρότι πολλοί τον πιέζουν, να ανακοινώσει το κόμμα του επειδή θέλει να χτίσει μεθοδικά και με ασφάλεια το αφήγημά του. «Πετραδάκι πετραδάκι και υπομονή», είναι, λένε, το μότο της στρατηγικής του. Μάλιστα, περιγράφουν αυτή τη στρατηγική ως τρίαινα. Η μία αιχμή είναι να βρεθεί ένας νέος τόπος συνάντησης των δυνάμεων της πολιτικής οικολογίας, της αριστερής σοσιαλδημοκρατίας και της ριζοσπαστικής και δημοκρατικής Αριστεράς. Η δεύτερη μεταφράζεται σε συζήτηση από μηδενική βάση. Ο νέος φορέας δεν μπορεί να έχει ιδεοληψίες και εμμονές για το παρελθόν και τις ρίζες της Αριστεράς, αλλά θα πρέπει να έχει τα μάτια ανοιχτά στα σήματα που έρχονται από το μέλλον. Θα πρέπει να αρνηθεί τις διαιρέσεις του προηγούμενου αιώνα και να ορίσει εκ νέου την Αριστερά και τις προτεραιότητες που αυτή θα πρέπει να έχει στον ακανόνιστο Καινούριο Κόσμο, που με μαιευτήρες την Τεχνητή Νοημοσύνη, την κρυπτοοικονομία, τις μεταναστευτικές ροές, αλλά κυρίως τον Τραμπ και βοηθούς τον Πούτιν και τον Σι γεννιέται.

Η τρίτη αιχμή είναι η τομή με το παρελθόν της εγχώριας Αριστεράς και τη συνέχειά της. Δεν μπορεί, λένε, το κόμμα Τσίπρα να είναι κόμμα συνιστωσών και κομματικών παρασήμων. Θα είναι ένα υβριδικό κόμμα, με μίνιμουμ οργανωτική δομή, με πλατφόρμα για τον ψηφιακό κόσμο και στις εκλογές θα κατέβει ως λίστα Τσίπρα ακόμη κι αν έχει κάποιο όνομα, που όμως δεν θα είναι ούτε η Ιθάκη ούτε η Πυξίδα. Μπορεί στις τάξεις του να είναι οι περισσότεροι από τους νέους βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ ή ακόμη και ο Χαρίτσης, η Αχτσιόγλου, ο Ηλιόπουλος εφόσον το επιθυμούν, αλλά δεν θα είναι η συνένωση του ΣΥΡΙΖΑ, της Νέας Αριστεράς, του Κόσμου, του Πράττω ή άλλων οργανώσεων.

Σε κάθε περίπτωση, όμως, το κόμμα Τσίπρα θα κινείται στον άξονα Αριστερά-Κεντροαριστερά και δεν θα είναι προσωποπαγές κόμμα. Θα έχει σίγουρα τη σφραγίδα του πρώην πρωθυπουργού και στην αρχή μια έστω χαλαρή οργανωτική δομή, η φιλοδοξία όμως είναι να μετεξελιχθεί σε Κίνημα που θα διεκδικήσει με αξιώσεις να κυβερνήσει τη χώρα στις μεθεπόμενες εκλογές, οι οποίες πιθανολογείται πως δεν θα βραδύνουν ακόμη και αν η Ν.Δ. σχηματίσει -με τμήμα του ΠΑΣΟΚ και βουλευτές από άλλα κόμματα- κυβέρνηση.

Ο αντισυστημισμός

Αυτή τη στιγμή, όπως σχεδόν όλοι κατανοούν, με πρώτο και καλύτερο τον Τσίπρα, και η Αριστερά και η Κεντροαριστερά είναι αδύναμες. Μάλιστα, στον χώρο της αντιπολίτευσης κυριαρχεί ο αντισυστημισμός χωρίς πολιτικό πρόσημο («ούτε δεξιά ούτε αριστερά»), στον οποίο ξεχωρίζουν η Ζωή Κωνσταντοπούλου και η Μαρία Καρυστιανού, ενώ από κοντά βρίσκεται και το κόμμα του Βελόπουλου. Ο αντισυστημισμός είναι περιορισμένος στον ΣΥΡΙΖΑ και σχεδόν ανύπαρκτος στο ΠΑΣΟΚ. Αυτά τα ευρήματα είναι που αναλύουν ο Τσίπρας και οι συνεργάτες του με τη βοήθεια επιστημόνων και αναλυτών προκειμένου να δουν πώς μπορεί να αρχίσει να χτίζεται μεθοδικά ένα πολιτικό κίνημα που μπορεί να μην κερδίσει τις επόμενες εκλογές, αλλά θα βρεθεί σε πλεονεκτική θέση έναντι του ΠΑΣΟΚ ή και της Καρυστιανού, ώστε να είναι αυτός που θα ηγεμονεύσει και θα καθορίσει τις εξελίξεις στην Κεντροαριστερά. Βέβαια, αυτή είναι και η αχίλλειος πτέρνα της επιστροφής Τσίπρα. Εφόσον δεν υπάρχει ορατή προοπτική για νέα κυβέρνηση της Αριστεράς (μαζί με την Κεντροαριστερά τώρα και όχι με τον Καμμένο), είναι δύσκολο να διεκδικήσει μεγάλο ποσοστό το κόμμα Τσίπρα. Θα πρέπει να καταφύγει σε «άλλα κόλπα». Αυτά όμως προσεχώς και υπό την προϋπόθεση ότι θα γίνουν προτεραιότητες και του Αλέξη...