Γιάννης Ράζος

Στο πλαίσιο αυτό , αξίζει να σταθμίσουμε ψύχραιμα τα βασικά επιχειρήματα υπέρ και κατά, αλλά και τι σημαίνει αυτή η κίνηση για τη διεθνή τάξη. Υπέρ της επέμβασης, οι υποστηρικτές προτάσσουν την «ευθύνη προστασίας». Η Βενεζουέλα βρίσκεται σε παρατεταμένη ανθρωπιστική κρίση, με αποσύνθεση βασικών δομών, μαζική μετανάστευση και εκτεταμένες παραβιάσεις δικαιωμάτων. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ανατροπή ενός καθεστώτος που δεν προστατεύει τον πληθυσμό του παρουσιάζεται ως οδυνηρή, αλλά αναγκαία επιλογή. Η εμπλοκή τμημάτων της ελίτ με την ναρκο-οικονομία ενισχύει το επιχείρημα πως δεν πρόκειται για μια «κανονική» κυβέρνηση, αλλά για υβριδικό καθεστώς με εγκληματικά χαρακτηριστικά. Ένα δεύτερο επιχείρημα είναι η περιφερειακή σταθερότητα.

Μια χώρα σε μόνιμη κατάρρευση δεν είναι μόνο εσωτερικό πρόβλημα· εξάγει αστάθεια, πρόσφυγες, παράνομο εμπόριο. Η ανάληψη, έστω προσωρινά, του ελέγχου από μια δύναμη με πόρους και ικανότητα προβολής ισχύος αντιμετωπίζεται από ορισμένους ως αναγκαία «χειρουργική επέμβαση» για να αποφευχθεί γενικευμένος εκτροχιασμός σε όλη τη βόρεια Λατινική Αμερική. Τρίτον, υπάρχει η ενεργειακή διάσταση: η προοπτική αποκατάστασης της βενεζουελάνικης πετρελαϊκής βιομηχανίας, με συμμετοχή αμερικανικών εταιρειών, προβάλλεται ως ευκαιρία σταθεροποίησης των αγορών ενέργειας και δημιουργίας πόρων για ανοικοδόμηση.

Στους υποστηρικτές, αυτό συνδέεται με τη ρητορική μιας «win–win» μετάβασης: περισσότερη σταθερότητα διεθνώς, περισσότερη ευημερία τοπικά. Από την άλλη πλευρά, τα αντεπιχειρήματα είναι εξίσου σοβαρά. Στον πυρήνα βρίσκεται η παραβίαση της κυριαρχίας και του Χάρτη του ΟΗΕ. Η στρατιωτική είσοδος, η σύλληψη του προέδρου και η de facto ανάληψη διοίκησης χωρίς σαφή εντολή του Συμβουλίου Ασφαλείας υπονομεύουν τις βασικές αρχές της μεταπολεμικής τάξης. Αν αυτό γίνει ανεκτό, ποιος εμποδίζει αύριο μια άλλη μεγάλη δύναμη να επικαλεστεί «ασφάλεια» ή «ανθρωπισμό» για να ανατρέψει μια κυβέρνηση που της είναι πολιτικά δυσάρεστη; Επιπλέον, η ιστορία δείχνει ότι τέτοιου τύπου επιχειρήσεις σπάνια είναι σύντομες. Η περίπλοκη πολιτικο-στρατιωτική δομή της Βενεζουέλας, τα δίκτυα παρακρατικών και οι εξωτερικοί προστάτες δημιουργούν εύφορο έδαφος για παρατεταμένη αστάθεια. Η «μετάβαση» μπορεί εύκολα να παγιδεύσει τις ΗΠΑ σε μια ανοιχτή δέσμευση χωρίς σαφές τέλος, με αυξανόμενο κόστος και φθορά. Τέλος, το κίνητρο της επέμβασης δύσκολα αποσυνδέεται από τα πετρελαϊκά συμφέροντα. Ο συνδυασμός στρατιωτικής επιβολής και ενεργειακής εκμετάλλευσης τροφοδοτεί την κατηγορία περί «ενεργειακού ιμπεριαλισμού».

Αυτό δεν είναι απλώς ζήτημα εικόνας: όταν η ηθική επίκληση συγχέεται με ωμά οικονομικά συμφέροντα, διαβρώνεται η νομιμοποίηση κάθε μελλοντικής «ανθρωπιστικής» επέμβασης, ακόμη κι αν σε άλλες περιπτώσεις θα ήταν πράγματι αναγκαία. Σε επίπεδο διεθνών σχέσεων, η κίνηση αυτή βαθαίνει τη ρωγμή ανάμεσα στις ΗΠΑ και ανταγωνιστές όπως η Κίνα και η Ρωσία, ενισχύοντας τη λογική των μπλοκ εις βάρος των πολυμερών θεσμών. Ο ΟΗΕ εμφανίζεται για μία ακόμη φορά θεατής, κάτι που υπονομεύει μακροπρόθεσμα την ίδια την ιδέα μιας συλλογικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας.

Η τελική κρίση για την επέμβαση θα εξαρτηθεί λιγότερο από τις δηλώσεις προθέσεων και περισσότερο από τα αποτελέσματα: θα προκύψει μια σταθερή, πιο δημοκρατική Βενεζουέλα, ή ένα ακόμη παράδειγμα μακρόχρονης κατοχής και διάλυσης θεσμών; Στο ενδιάμεσο, όμως, η διεθνής τάξη έχει ήδη μετακινηθεί μερικά βήματα πιο κοντά σε έναν κόσμο όπου η ισχύς προηγείται, και ο νόμος ακολουθεί. Εάν και η Ιστορία διδάσκει ότι με ένα πλέον πιο κεκαλυμμένο τρόπο αυτό ίσχυε πάντα.

*Σύμβουλος Στρατηγικής Επικοινωνίας