Φώφη Γιωτάκη

Γιατί είναι τόσο χαμηλές οι εκλογικές προσδοκίες; Κάποιοι – αρκετοί - θα πουν ότι η ευθύνη της ηγεσίας είναι απόλυτη και οφθαλμοφανής: δεν υπάρχει προηγούμενο κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης που ο αρχηγός του να μην μπορεί να συσπειρώσει το 100% του δημοσκοπικού ποσοστού και κάτι παραπάνω στο ερώτημα της καταλληλότητας για την πρωθυπουργία. Στο ΠΑΣΟΚ όμως, ο Νίκος Ανδρουλάκης λαμβάνει σε αυτό το ερώτημα απλώς το ποσοστό που πήρε στον πρώτο γύρο των… εσωκομματικών εκλογών του 2024!

Ανεξαρτήτως του τι μπορεί να υποδηλώνει – και υποδηλώνει πολλά - αυτή η επίδοση για τις πολιτικές κινήσεις που έχει κάνει ως τώρα ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, δείχνει και κάτι άλλο, ότι στο κόμμα αυτό έχει αναπτυχθεί ένα «αραβικό σύνδρομο», τηρουμένων των αναλογιών: όπως κάποια αραβικά κράτη δεν αποδέχονται το δικαίωμα ύπαρξης του Ισραήλ, έτσι και κάποιοι μέσα στο ΠΑΣΟΚ δεν αποδέχονται καμία άλλη ηγεσία πέραν εκείνης που οι ίδιοι υποστηρίζουν.

Αυτή η συνθήκη δεν είναι πρωτοφανής: ο Ανδρέας Παπανδρέου έστησε το ΠΑΣΟΚ μέσα από διαγραφές στα πρώτα οκτώ χρόνια από το 1974. Ήδη από την εποχή του Κώστα Σημίτη το κόμμα ήταν επισήμως «δύο σε ένα» - και μόνον η κυβερνητική εξουσία είχε απομείνει ως συγκολλητική ουσία, σε ένα ΠΑΣΟΚ μέσα στο οποίο διαγκωνίζονταν απόψεις λίγο ως πολύ εκσυγχρονιστικές και λίγο ως πολύ λαϊκίστικες.

Η οικονομική κρίση που έφτασε στη χώρα μας το 2009 λειτούργησε καταλυτικά. Η προσφυγή στα Μνημόνια, όπως έγινε - και στη συνέχεια η αναγκαστική συγκυβέρνηση με τη ΝΔ καταρράκωσε το 44% που είχε ψηφίσει το ΠΑΣΟΚ του Γιώργου Παπανδρέου και η συνέχεια ήταν μάλλον η αναμενόμενη. Η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ υπό τον Αλέξη Τσίπρα γοήτευσε πολλά στελέχη του κόμματος, που είδαν την κρίση ως ευκαιρία και μετά το 2016 και την εκλογή Μητσοτάκη στη ΝΔ έφευγαν τόσο προς τα δεξιά, όσο και προς τα αριστερά, μιας και η κυβερνησιμότητα είχε περάσει πλέον στο DNA τους. Όχι μόνον των στελεχών, αλλά και των ψηφοφόρων – και αυτό έχει τη σημασία του.

Σήμερα, 11 χρόνια και κάτι από τις εκλογές του Ιανουαρίου του 2015, όταν το ΠΑΣΟΚ έλαβε 4,68%, το χαμηλότερο ποσοστό στην ιστορία του, είναι και πάλι στη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Η μόνη πραγματική δημόσια συζήτηση που γίνεται γι’ αυτό, δεν έχει να κάνει με τις θέσεις και τις προτάσεις του – αλλά με τις μελλοντικές κυβερνητικές συνεργασίες. Η εσωκομματική αντιπολίτευση θέλει να ξορκίσει κάθε ενδεχόμενο συγκυβέρνησης με τη ΝΔ – τα στελέχη της μάλιστα δείχνουν να πιστεύουν απολύτως ότι αν ξεκαθαριστεί κάτι τέτοιο στο συνέδριο, τότε θα αρχίσουν υψηλές δημοσκοπικές πτήσεις για το κόμμα. Το ερώτημα όμως που πρέπει σε αυτό το σημείο να απαντηθεί είναι, αν με αυτές τις σκέψεις το ΠΑΣΟΚ σπεύδει να βάλει τον εαυτό του αυτοβούλως στον χώρο της αντιπολίτευσης. Και ένα δεύτερο ερώτημα που επίσης πρέπει να απαντηθεί είναι τι πιστεύει για το «αποτύπωμα» των κυβερνήσεων συνασπισμού στην Ευρώπη, που είναι αυτήν την στιγμή κανόνας.

Επιπλέον αυτό που πρέπει να συνυπολογίσει εκ των προτέρων είναι ότι στις πιθανές δεύτερες εκλογές, το ΠΑΣΟΚ θα πιεστεί αφόρητα από το ερώτημα γα το πως θα κυβερνηθεί η χώρα- θα πιεστεί και από τα δεξιά του για άλλη μια φορά και ενδεχομένως και από τα αριστερά του, αναλόγως της απήχησης που θα έχει το εγχείρημα του Αλέξη Τσίπρα. Και κάτι τέτοιο δεν θα αποτελέσει απλώς μία συντριπτική ήττα για τον Νίκο Ανδρουλάκη και business as usual για τους υπόλοιπους. Θα πρόκειται για μία υπαρξιακή συντριβή για το ΠΑΣΟΚ και ό,τι εκπροσωπεί στην ελληνική κοινωνία. Γι’ αυτό και τα ερωτήματα πρέπει να αποκτούν εγκαίρως πειστικές απαντήσεις.

Η σημερινή ηγεσία του ΠΑΣΟΚ και οι μνηστήρες της οφείλουν να αντιληφθούν ενόψει του συνεδρίου ότι ούτε καιρό έχουν, ούτε την πολυτέλεια για παιχνίδια που δεν αφορούν την κοινωνία. Το ζητούμενο για τους ψηφοφόρους είναι πρωτίστως η ενότητα του χώρου – και λίγες ημέρες πριν το ραντεβού στο Τάε Κβο Ντο, το «αραβικό σύνδρομο» κατατρέχει και τους μεν και τους δε.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου στα δύσκολα του 1985, όταν η χώρα κινδύνευε με χρεοκοπία έβαλε υπουργό Εθνικής Οικονομίας τον Κώστα Σημίτη – κι ας ήξερε ότι ήταν απέναντί του στα εσωκομματικά. Το ίδιο έκανε και ο Σημίτης ορίζοντας σε θέσεις-κλειδιά της κυβέρνησης εσωκομματικούς του αντιπάλους. Τώρα δεν υπάρχουν υπουργεία, υπάρχει όμως ένα κόμμα, που δεν μπορεί να λειτουργεί με όρους παρέας που γίνεται μηχανισμός. Αν δεν έχουν την κουλτούρα της πολιτικής σύνθεσης, ας αποκτήσουν τουλάχιστον το ένστικτο της επιβίωσης…