Στη δημοσιότητα απόρρητος φάκελος 200 σελίδων για τον διαβόητο ναζί Γιόζεφ Μέγκελε, η διαδρομή διαφυγής του από τη Γερμανία

Ένας από τους πιο διαβόητους εγκληματίες πολέμου των Ναζί, ο Γιόζεφ Μένγκελε, επιστρέφει στο επίκεντρο της ιστορικής έρευνας, μετά τη δημοσιοποίηση ενός απόρρητου φακέλου 200 σελίδων από την ελβετική ομοσπονδιακή υπηρεσία πληροφοριών.

Όπως αναφέρει το AP, τα έγγραφα αφορούν τον Γερμανό γιατρό που έμεινε στην ιστορία με το προσωνύμιο «Άγγελος του Θανάτου» εξαιτίας των φρικιαστικών ιατρικών πειραμάτων που πραγματοποιούσε σε κρατούμενους του στρατοπέδου εξόντωσης Άουσβιτς κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο Μένγκελε υπηρέτησε στο Άουσβιτς, στη ναζιστικά κατεχόμενη Πολωνία, όπου περίπου 1,1 εκατομμύρια άνθρωποι δολοφονήθηκαν, εκ των οποίων περίπου 1 εκατομμύριο ήταν Εβραίοι.

Εκεί έγινε γνωστός για τα απάνθρωπα πειράματα που διεξήγαγε σε κρατούμενους, ανάμεσά τους και παιδιά, τα οποία παρουσίαζε ως δήθεν επιστημονική έρευνα. Οι πράξεις του θεωρούνται από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας που διαπράχθηκαν από το ναζιστικό καθεστώς.

Τα νέα έγγραφα και το μυστήριο της Ελβετίας

Μετά την ήττα της ναζιστικής Γερμανίας, ο Μένγκελε κατάφερε να διαφύγει χρησιμοποιώντας έγγραφο ταξιδιού του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού με ψευδή στοιχεία.

Όπως πολλοί πρώην αξιωματούχοι των Ναζί, κρύφτηκε για χρόνια στη Λατινική Αμερική, ενώ βρισκόταν υπό διεθνή καταδίωξη για τα εγκλήματά του.

Πέθανε το 1979 στη Βραζιλία, όταν πνίγηκε ενώ κολυμπούσε στις ακτές της χώρας.

Ωστόσο, τα νέα έγγραφα που δημοσιοποίησαν οι ελβετικές αρχές περιλαμβάνουν υλικό που είχε παραδοθεί στην αστυνομία και αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ο Μένγκελε να είχε επιστρέψει στην Ελβετία μετά τη διαφυγή του από τη Γερμανία ή να σχεδίαζε να εισέλθει στη χώρα χρησιμοποιώντας διαφορετικό όνομα.

Σύμφωνα με το γερμανικό πρακτορείο ειδήσεων DPA, οι πληροφορίες αυτές είχαν αποτελέσει αντικείμενο ενδιαφέροντος για ιστορικούς που προσπαθούσαν εδώ και χρόνια να εξακριβώσουν αν ο Μένγκελε πέρασε από την Ελβετία ενώ καταζητούνταν ως εγκληματίας πολέμου χωρίς να εντοπιστεί από τις αρχές.

Η δικαστική μάχη για τη δημοσιοποίηση

Οι ελβετικές αρχές είχαν αποφασίσει ότι τα συγκεκριμένα έγγραφα θα παρέμεναν απόρρητα έως το 2071, επικαλούμενες λόγους ασφαλείας αλλά και την ανάγκη προστασίας προσωπικών δεδομένων ανθρώπων που αναφέρονται στους φακέλους.

Η απόφαση αυτή όμως αμφισβητήθηκε δικαστικά από τον ιστορικό Ζεράρ Βέτσταϊν, ο οποίος προσέφυγε στο Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο της Ελβετίας και κατάφερε να ανατρέψει τους περιορισμούς πρόσβασης.

Μετά την απόφαση του δικαστηρίου, τα αρχεία αναρτήθηκαν ηλεκτρονικά, αν και ορισμένα σημεία έχουν διαγραφεί ώστε να προστατευθούν πηγές πληροφοριών και προσωπικά δεδομένα τρίτων προσώπων.

Ένας φάκελος που έμεινε κλειστός για δεκαετίες

Ο φάκελος συγκεντρώθηκε από την αστυνομική υπηρεσία της ομοσπονδιακής εισαγγελίας της Ελβετίας, η οποία αποτέλεσε πρόδρομο της σημερινής ομοσπονδιακής υπηρεσίας πληροφοριών.

Το υλικό μεταφέρθηκε στα Ομοσπονδιακά Αρχεία της Ελβετίας το 2001, όπου παρέμεινε για περισσότερες από δύο δεκαετίες πριν ανοίξει για τους ερευνητές.

Η δημοσιοποίηση των εγγράφων αναμένεται να προσφέρει νέα στοιχεία για τις κινήσεις του Μένγκελε μετά τον πόλεμο και να ρίξει περισσότερο φως στο δίκτυο διαφυγής που επέτρεψε σε αρκετούς ναζί εγκληματίες να αποφύγουν τη δικαιοσύνη για χρόνια.

Ο «Άγγελος του Θανάτου» του Άουσβιτς μπορεί να πέθανε πριν από σχεδόν μισό αιώνα, όμως η αναζήτηση της πλήρους αλήθειας για τις διαδρομές και τις διασυνδέσεις του συνεχίζεται μέχρι σήμερα.