Η ζωή και το τέλος του βασιλιά Χάραλντ της Νορβηγίας: Η απειλή των Ναζί και ο απαγορευμένος έρωτας που νίκησε το παλάτι

Ο βασιλιάς Χάραλντ Ε' της Νορβηγίας, εξάδελφος του βασιλιά Καρόλου Γ', πέθανε σε ηλικία 89 ετών, έπειτα από σύντομη νοσηλεία. Μετά τον θάνατο της βασίλισσας Ελισάβετ Β' το 2022, ο Χάραλντ ήταν ο γηραιότερος εν ενεργεία μονάρχης της Ευρώπης. Βρισκόταν στον νορβηγικό θρόνο από τις 17 Ιανουαρίου 1991.



Ο 89χρονος βασιλιάς νοσηλευόταν στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Όσλο με αιμολυτική αναιμία, μια διαταραχή κατά την οποία τα ερυθρά αιμοσφαίρια καταστρέφονται με ασυνήθιστα γρήγορο ρυθμό.

Το παλάτι είχε ανακοινώσει ότι η υγεία του επιδεινώθηκε όταν προσβλήθηκε από λοίμωξη, με μέλη της νορβηγικής βασιλικής οικογένειας να σπεύδουν στο πλευρό του την Πέμπτη.



«Με βαθιά θλίψη ανακοινώνουμε ότι η Αυτού Μεγαλειότητα ο βασιλιάς Χάραλντ απεβίωσε», ανέφερε σε ανακοίνωσή της η βασιλική αυλή της Νορβηγίας. «Ο βασιλιάς Χάραλντ πέθανε ειρηνικά στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Όσλο, Rikshospitalet, την Παρασκευή 28 Αυγούστου στις 06:35».

Τον θρόνο αναλαμβάνει πλέον ο διάδοχος Χάακον, ο οποίος αναμένεται να λάβει το όνομα Χάακον Η'.

Ιδιαίτερα συγκινητικό ήταν το «αντίο» του Βασιλιά Καρόλου στον «αγαπητό ξάδελφό» του, Χάραλντ.

Σε ένα προσωπικό μήνυμα που δημοσιεύτηκε στα κοινωνικά δίκτυα της βασιλικής οικογένειας, ο Κάρολος αναπόλησε τη ζωή του Χάραλντ, γράφοντας: «Με βαθύτατη θλίψη μάθαμε, η σύζυγός μου και εγώ, για τον θάνατο του αγαπημένου μου εξαδέλφου, του βασιλιά Χάραλντ Ε' της Νορβηγίας. Για τριάντα πέντε χρόνια, ο βασιλιάς Χάραλντ υπηρέτησε τον λαό του με ακλόνητη αφοσίωση, καθοδηγώντας τη Νορβηγία σε περιόδους μεγάλων αλλαγών με ζεστασιά και ταπεινότητα. Καθώς η Νορβηγία θρηνεί την απώλεια μιας τόσο επιβλητικής προσωπικότητας, ολόκληρη η οικογένειά μου συμμετέχει στη μνήμη ενός πολύ αγαπημένου συγγενή και φίλου, του οποίου η καλοσύνη, η συμπόνια και το βαθύ αίσθημα καθήκοντος αντηχούσαν πέρα από τη θάλασσα και διαμέσου των δεκαετιών».

Τα παιδικά χρόνια και η φυγή από τους Ναζί

Ο Χάραλντ γεννήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 1937 και ήταν το τρίτο παιδί και ο μοναχογιός του βασιλιά Όλαφ Ε' της Νορβηγίας και της πριγκίπισσας Μάρθας της Σουηδίας.

Ήταν δισέγγονος του βασιλιά Εδουάρδου Ζ' της Βρετανίας, ενώ μεταξύ των αναδόχων του βρίσκονταν η βασίλισσα Μαίρη και ο γιος της, βασιλιάς Γεώργιος ΣΤ', γιαγιά και πατέρας αντίστοιχα της μετέπειτα βασίλισσας Ελισάβετ Β'.

Τα πρώτα χρόνια της ζωής του σημαδεύτηκαν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Τον Απρίλιο του 1940, όταν ο Χάραλντ ήταν μόλις τριών ετών, η ναζιστική Γερμανία εισέβαλε στη Νορβηγία. Ο Χάραλντ και οι δύο μεγαλύτερες αδελφές του, Ράγκνχιλντ και Άστριντ, απομακρύνθηκαν από τη χώρα μαζί με τη μητέρα τους και κατέφυγαν αρχικά στη Σουηδία.



Την ίδια ώρα, ο πατέρας του Χάραλντ και ο παππούς του, ο τότε βασιλιάς Χάακον Ζ', παρέμειναν στη Νορβηγία όσο οι νορβηγικές δυνάμεις αντιστέκονταν στη γερμανική εισβολή. Τον Ιούνιο, ωστόσο, αναγκάστηκαν επίσης να φύγουν και κατέφυγαν στο Λονδίνο μαζί με την εξόριστη νορβηγική κυβέρνηση. Τον Αύγουστο του 1940, ο μικρός Χάραλντ, η μητέρα του και οι αδελφές του ταξίδεψαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου παρέμειναν μέχρι το τέλος του πολέμου, ζώντας στην Ουάσινγκτον.

Ο διάδοχος Όλαφ και ο βασιλιάς Χάακον φιλοξενήθηκαν αρχικά στο Μπάκιγχαμ. Σε ένα χαρακτηριστικό περιστατικό, η νεαρή τότε πριγκίπισσα Ελισάβετ είχε βρει τους δύο Νορβηγούς γαλαζοαίματους να κοιμούνται στο πάτωμα του βασιλικού καταφυγίου κατά τη διάρκεια αεροπορικής επιδρομής.

Σε επιστολή προς τη γιαγιά της, βασίλισσα Μαίρη, η Ελισάβετ είχε σχολιάσει ότι, παρότι χαιρόταν που τους φιλοξενούσαν, ήταν «λίγο κουραστικό να μην είσαι ποτέ μόνη».

Τον Ιούνιο του 1945, μετά την ήττα της ναζιστικής Γερμανίας, ο επτάχρονος πλέον πρίγκιπας Χάραλντ επέστρεψε με την οικογένειά του στη Νορβηγία. Στα πέντε χρόνια της κατοχής, το βασιλικό ανάκτορο είχε μετατραπεί σε φυλακή, ενώ ο νορβηγικός πληθυσμός είχε υποστεί σοβαρές στερήσεις.

Η απώλεια της μητέρας του και η στρατιωτική εκπαίδευση

Το 1954, εννέα χρόνια μετά την επιστροφή της οικογένειας στη Νορβηγία, η μητέρα του Χάραλντ πέθανε από καρκίνο. Ο πρίγκιπας ήταν τότε μόλις 17 ετών. Αργότερα έδωσε στην πρωτότοκη κόρη του το όνομα Μάρθα, προς τιμήν της μητέρας του.

Τρία χρόνια μετά πέθανε και ο βασιλιάς Χάακον Ζ', σε ηλικία 85 ετών, έπειτα από σχεδόν 52 χρόνια στον θρόνο.

Ο Χάραλντ έγινε τότε διάδοχος του θρόνου. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο του Όσλο και φοίτησε επίσης στη Στρατιωτική Ακαδημία της Νορβηγίας, από την οποία αποφοίτησε το 1959. Ήταν μάλιστα στον χορό της αποφοίτησής του που εμφανίστηκε μαζί με τη γυναίκα που αργότερα θα γινόταν σύζυγός του.

Ο έρωτας με τη Σόνια και η σύγκρουση με το παλάτι

Ο Χάραλντ είχε γνωρίσει νωρίτερα την ίδια χρονιά τη Σόνια Χάραλντσεν, κόρη εμπόρου υφασμάτων από το Όσλο. Το γεγονός ότι η Σόνια δεν είχε αριστοκρατική καταγωγή προκάλεσε αντιδράσεις στη βασιλική οικογένεια.

Το ζευγάρι κράτησε αρχικά κρυφή τη σχέση του. Όταν, όμως, έγινε γνωστή, το παλάτι επέμενε επί χρόνια ότι οι δυο τους δεν θα μπορούσαν να παντρευτούν.

Ο Χάραλντ έφτασε τελικά στο σημείο να απειλήσει ότι θα παραμείνει ανύπαντρος για όλη του τη ζωή εάν δεν του επιτρεπόταν να παντρευτεί τη γυναίκα που αγαπούσε. Ο πατέρας του υποχώρησε και έδωσε τη συγκατάθεσή του.



Ο γάμος τους πραγματοποιήθηκε το 1968 στον Καθεδρικό Ναό του Όσλο, αφού και οι δύο είχαν προηγουμένως σπουδάσει στην Αγγλία. Η Σόνια σπούδασε αγγλική γλώσσα στο Κέιμπριτζ, ενώ ο Χάραλντ φοίτησε στο Balliol College της Οξφόρδης, όπου σπούδασε Πολιτική, Φιλοσοφία και Οικονομικά.

Στο διάστημα 1960-1962 σπούδασε επίσης ιστορία, οικονομικά και πολιτική στην Οξφόρδη. Μεγάλος θαυμαστής της Βρετανίας, ασχολήθηκε με την κωπηλασία, όμως το μεγάλο αθλητικό του πάθος ήταν η ιστιοπλοΐα. Εκπροσώπησε τη Νορβηγία στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Τόκιο το 1964, της Πόλης του Μεξικού το 1968 και του Μονάχου το 1972.

Η οικογένεια και η άνοδος στον θρόνο

Το πρώτο παιδί του Χάραλντ και της Σόνια, η πριγκίπισσα Μάρθα Λουίζ, γεννήθηκε το 1971. Έναν χρόνο αργότερα γεννήθηκε ο πρίγκιπας Χάακον.

Ο Χάακον, πάντως, χρειάστηκε να περιμένει πολλές δεκαετίες μέχρι να γίνει πρώτος στη σειρά διαδοχής, καθώς ο πατέρας του ανέβηκε στον θρόνο τον Ιανουάριο του 1991, σε ηλικία 53 ετών.



Οι στενοί δεσμοί του Χάραλντ με τη βρετανική βασιλική οικογένεια παρέμειναν ισχυροί σε όλη τη διάρκεια της ζωής του. Το 1996 επισκέφθηκε το Σάντρινγκχαμ για ένα Σαββατοκύριακο κυνηγιού, ενώ το 1998 βρέθηκε μεταξύ των περίπου 250 προσκεκλημένων στο Χάιγκροουβ για τα 50ά γενέθλια του τότε πρίγκιπα Καρόλου.

Το 2011 ήταν μεταξύ των δεκάδων Ευρωπαίων γαλαζοαίματων που παρακολούθησαν τον γάμο του πρίγκιπα Ουίλιαμ και της Κέιτ Μίντλετον και έναν χρόνο αργότερα παρέστη στο γεύμα για το Διαμαντένιο Ιωβηλαίο της βασίλισσας Ελισάβετ Β'.

Χαρακτηριστικοί των στενών σχέσεων μεταξύ των βασιλικών οικογενειών της Νορβηγίας και της Βρετανίας ήταν και οι τρεις επίσημες επισκέψεις της Ελισάβετ στη Νορβηγία, το 1955, το 1981 και το 2001.

Οι οικογενειακές κρίσεις και η υπόθεση Έπσταϊν

Όπως και άλλες ευρωπαϊκές βασιλικές οικογένειες, έτσι και η οικογένεια του Χάραλντ βρέθηκε κατά καιρούς στο επίκεντρο αντιπαραθέσεων.

Τους τελευταίους μήνες, η νορβηγική βασιλική οικογένεια είχε κλονιστεί από την υπόθεση που αφορά τις σχέσεις της νύφης του βασιλιά, πριγκίπισσας Μέτε-Μάριτ, με τον Τζέφρι Έπσταϊν.

Η Μέτε-Μάριτ βρέθηκε στο επίκεντρο έντονης κριτικής όταν στοιχεία από τα αρχεία Έπσταϊν αποκάλυψαν ότι είχε μείνει στην έπαυλη του καταδικασμένου χρηματιστή στο Παλμ Μπιτς το 2013, δηλαδή μετά την καταδίκη του για αδικήματα σε βάρος ανήλικων κοριτσιών. Ένα από τα emails φέρεται μάλιστα να έδειχνε ότι εξακολουθούσε να βρίσκεται σε επαφή μαζί του λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του.

Η Μέτε-Μάριτ, η οποία έχει διαγνωστεί με πνευμονική ίνωση, ζήτησε αργότερα συγγνώμη, δηλώνοντας ότι τα συγκεκριμένα emails «δεν αντιπροσωπεύουν τον άνθρωπο που θέλω να είμαι».

Ο Χάραλντ είχε υπερασπιστεί δημόσια τη νύφη του, επισημαίνοντας ότι δεν είχε κάνει τίποτα παράνομο και ότι είχε διακόψει τη σχέση της με τον Έπσταϊν σχετικά νωρίς.

Η σύνδεσή του με την Ελλάδα

Ο βασιλιάς Χάραλντ διατηρούσε τόσο διπλωματικούς όσο και οικογενειακούς δεσμούς με την Ελλάδα, με σημαντικότερη στιγμή την επίσημη κρατική επίσκεψη που πραγματοποίησε στη χώρα τον Δεκέμβριο του 2012 μαζί με τη βασίλισσα Σόνια.

Κατά την επίσκεψή τους στην Αθήνα, ο βασιλιάς Χάραλντ και η βασίλισσα Σόνια περιηγήθηκαν, μεταξύ άλλων, στην Ακρόπολη, ενώ παρέστησαν και σε δεξίωση που πραγματοποιήθηκε σε κεντρικό ξενοδοχείο.

Όπως συμβαίνει με πολλές ευρωπαϊκές βασιλικές οικογένειες, ο Χάραλντ συνδεόταν συγγενικά, έστω και μακρινά, με μέλη της πρώην ελληνικής βασιλικής οικογένειας, μέσω κοινών δυναστικών γραμμών και ιδιαίτερα της ευρύτερης δυναστείας των Γλύξμπουργκ.

Παράλληλα, τη δεκαετία του 1960, όταν ήταν ακόμη διάδοχος του νορβηγικού θρόνου, δημοσιεύματα του ευρωπαϊκού κοσμικού Τύπου τον είχαν κατά καιρούς συνδέσει ως πιθανό μελλοντικό σύζυγο με την πριγκίπισσα Ειρήνη της Ελλάδας και της Δανίας. Οι σχετικές φήμες δεν επιβεβαιώθηκαν ποτέ, καθώς ο Χάραλντ παντρεύτηκε τελικά το 1968 τη Σόνια Χάραλντσεν.

Τα προβλήματα υγείας των τελευταίων ετών

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του Χάραλντ σημαδεύτηκαν από σειρά προβλημάτων υγείας, τα οποία κατά περιόδους τον ανάγκασαν να απέχει από τα βασιλικά του καθήκοντα.



Στις 17 Αυγούστου εισήχθη επειγόντως στο νοσοκομείο με αιμολυτική αναιμία, μία πάθηση κατά την οποία τα ερυθρά αιμοσφαίρια καταστρέφονται με υπερβολικά γρήγορο ρυθμό και μπορεί να προκαλέσει κόπωση, ωχρότητα και δυσκολία στην αναπνοή.

Δύο χρόνια νωρίτερα είχε αντιμετωπίσει σοβαρό πρόβλημα υγείας κατά τη διάρκεια ταξιδιού στη Μαλαισία, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα να του τοποθετηθεί βηματοδότης.

Παρά τα προβλήματα υγείας, ο Χάραλντ επέμενε ότι δεν επρόκειτο ποτέ να παραιτηθεί από τον θρόνο. Είχε δηλώσει χαρακτηριστικά ότι είχε ορκιστεί ενώπιον του Storting, του νορβηγικού Κοινοβουλίου, και ότι ο όρκος αυτός ήταν ισόβιος.

Στις 23 Αυγούστου το παλάτι ανακοίνωσε ότι η κατάσταση της υγείας του είχε επιδεινωθεί κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου. «Η Αυτού Μεγαλειότητα ο βασιλιάς λαμβάνει αντιβιοτική αγωγή για βακτηριακή λοίμωξη στο αίμα και έχει ανταποκριθεί στη θεραπεία», ανέφερε τότε η ανακοίνωση.



Λίγο αργότερα έγινε γνωστό ότι ο βασιλιάς θα παρέμενε εκτός καθηκόντων για τουλάχιστον δύο εβδομάδες. Το παλάτι ανέφερε επίσης ότι τις προηγούμενες εβδομάδες είχε λάβει κορτιζόνη για την αιμολυτική αναιμία, θεραπεία που προκάλεσε κατακράτηση υγρών και κατέστησε αναγκαία τη νοσηλεία του.

Τον Φεβρουάριο ο 89χρονος μονάρχης είχε επίσης μεταφερθεί εσπευσμένα σε νοσοκομείο, ενώ βρισκόταν στην Τενερίφη μαζί με τη σύζυγό του, βασίλισσα Σόνια. Τότε είχε υποβληθεί σε θεραπεία για λοίμωξη και αφυδάτωση, με την κατάστασή του να χαρακτηρίζεται «ικανοποιητική».

Η επιδείνωση της υγείας του τις τελευταίες ημέρες αποδείχθηκε, ωστόσο, μη αναστρέψιμη. Ο βασιλιάς Χάραλντ Ε' πέθανε το πρωί της Παρασκευής 28 Αυγούστου στο Όσλο, κλείνοντας μια βασιλεία που διήρκεσε περισσότερο από 35 χρόνια.