Οι «Πράσινες Μπότες»: 30 χρόνια μετά, το Έβερεστ μπορεί να δώσει πίσω έναν από τους νεκρούς του

Τριάντα χρόνια μέσα στο χιόνι και τον πάγο, κάτω από έναν προεξέχοντα βράχο, λίγο πριν την κορυφή του Έβερεστ. Εκεί βρίσκεται από το 1996 μία σορός που οι ορειβάτες έμαθαν να αποκαλούν «Green Boots» - «Πράσινες Μπότες» -από τις χαρακτηριστικές λαχανί μπότες που φορούσε. Δεν ήταν ποτέ απλώς ένα ακόμη θύμα του βουνού. Ήταν, χρόνια τώρα, ένα σημάδι στη διαδρομή, ένα σημείο αναφοράς για όσους ανεβαίνουν προς την κορυφή του κόσμου -και για την Ινδία, μια ανοιχτή πληγή.

Τώρα το Νέο Δελχί αναζητά εξειδικευμένη ομάδα ανάκτησης σε μεγάλο υψόμετρο για μια επιχείρηση που, όσοι την έχουν μελετήσει, περιγράφουν ως ό,τι πιο επικίνδυνο μπορεί να αναλάβει κανείς πάνω σε βουνό. Ο στόχος: να επιστραφεί αυτό που οι ινδικές αρχές πλέον πιστεύουν πως είναι το σώμα του Ντόρτζε Μόρουπ, ίσως η πιο... διάσημη από τις εκατοντάδες σορούς που έχουν μείνει παγωμένες στις πλαγιές του Έβερεστ.

Πριν από 12 χρόνια, βέβαια, το 2014, και καθώς υπήρχαν πολλές αντιδράσεις για την εκτεθειμένη στο γυμνό μάτι σορό, μια κινεζική αποστολή μετέφερε κρυφά το άψυχο σώμα σε ένα πολύ λιγότερο εμφανές σημείο του βουνού, απ' όπου τώρα θέλουν να το ανακτήσουν οι Ινδοί.

Στο Λαντάκ, η σύζυγός του δεν σταμάτησε ποτέ να περιμένει. Στο BBC περιέγραψε νύχτες που πήγαινε για ύπνο σκεπτόμενη πως ίσως χτυπήσει η πόρτα και, όταν ανοίξει, να τον βρει εκεί.

Η καταστροφή ήρθε στην κατάβαση

Η βραδιά πριν φύγει ήταν μια βραδιά υποσχέσεων. Ο Μόρουπ, 48 ετών τότε, λοχίας στην Ινδο-Θιβετιανή Αστυνομία Συνόρων - τη δύναμη που φυλάει μεγάλο μέρος των ινδικών συνόρων με την Κίνα - υποσχέθηκε στη σύζυγό του Κόντσακ Γιάνγκσκιτ πως θα γύριζε ήρωας. Της ζήτησε να προσέχει τα παιδιά και να τον περιμένει στο αεροδρόμιο. Εκείνη, λέει σήμερα, είχε ένα παράξενο προαίσθημα εκείνο το βράδυ.

Ο Μόρουπ ήταν ένας από τους έξι ορειβάτες μιας ινδικής αποστολής που είχε βάλει στόχο να γράψει ιστορία, την πρώτη ινδική ανάβαση στο Έβερεστ από την πιο επικίνδυνη, κινεζική πλευρά του βουνού, εκεί όπου οι περισσότεροι δεν τολμούν να περάσουν. Τρεις από τους έξι γύρισαν πίσω όταν χτύπησε χιονοθύελλα. Ο Μόρουπ και δύο ακόμη, ο Τσεουάνγκ Σμάνλα και ο Τσεουάνγκ Πάλτζορ, συνέχισαν μέχρι την κορυφή, στα 8.849 μέτρα. Η καταστροφή τους περίμενε στην κατάβαση. Και οι τρεις έχασαν την ζωή τους.

Δύο σοροί δεν βρέθηκαν ποτέ. Η τρίτη, οι «Πράσινες Μπότες», έμεινε εκεί, στα 8.500 μέτρα, για τριάντα χρόνια - ένα ακόμη όνομα στη μακριά λίστα των πάνω από 300 ανθρώπων που έχουν χάσει τη ζωή τους στην περιοχή του Έβερεστ από τότε που υπάρχουν καταγραφές.

Για χρόνια η ταυτότητα θεωρούνταν δεδομένη: ο Τσεουάνγκ Πάλτζορ. Μαρτυρίες επιζώντων της αποστολής του 1996 και το σημείο της τελευταίας ραδιοεπικοινωνίας άλλαξαν τώρα αυτή τη βεβαιότητα. Αξιωματικός της ITBP, που μίλησε στο BBC υπό καθεστώς ανωνυμίας, εξήγησε πως τα ρούχα και ο εξοπλισμός βοήθησαν τελικά στην ταυτοποίηση. «Δεν τον ξεχάσαμε ποτέ. Ήταν απλώς θέμα χρόνου», είπε.

Πόσο δύσκολο είναι να κατεβάσεις έναν νεκρό από το Έβερεστ

Η ανάκτηση σορών στο βουνό είναι δουλειά που μέχρι πριν μια δεκαετία σχεδόν δεν γινόταν - πολύ απλά επειδή είναι εξωφρενικά επικίνδυνη. Το σημείο όπου βρίσκονται οι «Πράσινες Μπότες» ανήκει σε αυτό που οι ορειβάτες αποκαλούν «ζώνη θανάτου»: θερμοκρασίες που πέφτουν στους -40°C, οξυγόνο στο ένα τρίτο αυτού που υπάρχει στο επίπεδο της θάλασσας.

Ο Νεπαλέζος ορειβάτης Τσίρινγκ Τζάνγκμπου Σέρπα, με εμπειρία σε αντίστοιχες αποστολές, το θέτει απλά: ο καιρός και οι συνθήκες χιονιού θα κρίνουν τα πάντα. Η κινεζική πλευρά έχει λιγότερα ρήγματα πάγου αλλά είναι πιο επικίνδυνη με άλλον τρόπο - αν κάτι πάει στραβά, δεν υπάρχει το σύστημα ελικοπτέρων-διάσωσης που λειτουργεί στη νεπαλέζικη πλευρά.

Χρειάζονται, λένε οι ντόπιοι οδηγοί, 10 έως 12 έμπειροι αναρριχητές μόνο για να στηθούν τα σχοινιά ασφαλείας ως το σημείο. Και μετά έρχεται το δυσκολότερο κομμάτι: το σώμα πρέπει κυριολεκτικά να κουβαληθεί σε χαμηλότερο υψόμετρο, όπου μπορεί να το παραλάβει ελικόπτερο - ή, αν χρειαστεί, γιακ. Σορός κολλημένη μέσα σε παγωμένο εξοπλισμό μπορεί να ζυγίζει πολλαπλάσια από έναν άνθρωπο, συχνά «κλειδωμένη» σε αφύσικες στάσεις. Ο Ινδός ορειβάτης Κούνταλ Τζόισερ το περιγράφει ως το πιο επικίνδυνο τμήμα ολόκληρης της αποστολής - το πρώτο χιλιόμετρο απότομης, βραχώδους κατάβασης.

Το κόστος μιας τέτοιας επιχείρησης, ακόμη και στην πιο απλή εκδοχή της, ξεπερνά τις δυνατότητες της συντριπτικής πλειονότητας των οικογενειών: ανάμεσα σε 40.000 και 80.000 δολάρια. Γι’ αυτό και η πιο συνηθισμένη λύση δεν είναι η μεταφορά, αλλά η απόκρυψη - να μετακινηθεί το σώμα εκτός οπτικού πεδίου, όπως έγινε το 2007 με την εξερευνήτρια Φράνσις Αρσεντίεφ, γνωστή ως η «Ωραία Κοιμωμένη του Έβερεστ». Αυτή τη φορά όμως η ITBP, που χρηματοδοτεί η ίδια την επιχείρηση, θέλει κάτι διαφορετικό: επιστροφή, όχι απόκρυψη - και μάλιστα μέχρι τον Σεπτέμβριο.

«Η καρδιά μου αρνιόταν να πιστέψει πως είχε πεθάνει»

Στο Λαντάκ, η Γιάνγκσκιτ, σήμερα περίπου 75 ετών, δυσκολεύεται πια να θυμηθεί ακόμη και τη μέρα του γάμου της. Η μέρα της τραγωδίας όμως έχει μείνει χαραγμένη. Έμαθε μόνο πως είχε ξεσπάσει καταιγίδα στο βουνό. Οργάνωσαν τελετή αποτέφρωσης στο σπίτι, αλλά, όπως λέει με δάκρυα, δεν είδε ποτέ το σώμα - και αυτό της ήταν αδύνατο να το δεχτεί.

Ό,τι απομένει σήμερα από τον Μόρουπ είναι μερικά μετάλλια, φωτογραφίες από τις ορεινές του περιπέτειες, και ένα πιστοποιητικό της κινεζικής κυβέρνησης που βεβαιώνει ότι στις 17:30 της 10ης Μαΐου 1996 έφτασε στην κορυφή του Έβερεστ. Ο γιος του, Πούντσοκ Ντορτζάι, λέει στο BBC πως αν η αποστολή ανάκτησης πετύχει, η οικογένεια θα κάνει κηδεία κοντά στο Πάρκο των Μαρτύρων στο Λεχ, την πρωτεύουσα του Λαντάκ. Ο πατέρας του, λέει, έδωσε τη ζωή του για τη χώρα και αξίζει να τον θυμούνται ως ήρωα - όπως και οι δύο σύντροφοί του που χάθηκαν μαζί του.

Και τις «Πράσινες Μπότες»; Αυτές, λέει ο γιος του, σκοπεύουν να τις κρατήσουν στο σπίτι, δίπλα στο πιστοποιητικό της κορυφής. Ένα σύμβολο, επιτέλους, όχι εγκατάλειψης, αλλά επιστροφής.