Μια νέα πρόταση για την αναθεώρηση του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), του ακρογωνιαίου λίθου της πολιτικής της ΕΕ για το κλίμα και την απαλλαγή από τον άνθρακα παρουσίασε απόψε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με στόχο να αποφευχθεί η υπονόμευση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Το σχέδιο προβλέπει μεταξύ άλλων, επέκταση της ισχύος των δικαιωμάτων εκπομπών και μετά το 2040, δημιουργία, μιας
Τράπεζας Βιομηχανικής Απανθρακοποίησης και επιβράδυνση του ετήσιου ρυθμού μείωσης του ανώτατου ορίου δικαιωμάτων.
Το ETS, το οποίο ξεκίνησε το 2005, λειτουργεί σύμφωνα με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει». Ο μηχανισμός λειτουργεί σύμφωνα με την αρχή «ανώτατο όριο και εμπόριο».
Στην πράξη μέσω του ETS καθορίζεται ένα συνολικό όριο για την ποσότητα των αερίων του θερμοκηπίου που μπορούν να εκπέμπουν οι τομείς που εντάσσονται στο σύστημα. Το όριο αυτό μειώνεται σταδιακά κάθε χρόνο, διασφαλίζοντας ότι οι συνολικές εκπομπές μειώνονται επίσης.
Οι εταιρείες λαμβάνουν ή αγοράζουν δικαιώματα εκπομπών (κάθε δικαίωμα αντιστοιχεί σε 1 τόνο CO₂). Εάν μια εταιρεία εκπέμπει λιγότερους ρύπους από τα δικαιώματά της, μπορεί να τα πουλήσει σε άλλη εταιρεία. Αντιστρόφως, εάν εκπέμπει περισσότερους, πρέπει να αγοράσει επιπλέον δικαιώματα στη σχετική αγορά. Αυτό το σύστημα κινήτρων ωθεί τις επιχειρήσεις να επενδύσουν σε καθαρότερες τεχνολογίες και να μειώσουν το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα.
Κάθε χρόνο τα εν λόγω δικαιώματα μειώνονται ώστε οι
ευρωπαϊκές βιομηχανίες να επιταχύνουν τη μετάβασή τους σε καθαρές μορφές ενέργειας. Το τρέχον σύστημα σχεδιάστηκε για να επιτύχει τους στόχους του 2030: με τους τρέχοντες ρυθμούς, τα δικαιώματα που θα εξαντληθούν έως το 2039. Παράλληλα σε ορισμένους κλάδους που αντιμετωπίζουν έντονο διεθνή ανταγωνισμό (πχ βιομηχανίες χάλυβα, αλουμινίου, τσιμέντου, χημικών, διυλιστηρίων και χαρτιού) η
Κομισιόν παραχωρεί τα λεγόμενα «δωρεάν δικαιώματα» (free allowances), μια εξαίρεση στον κανόνα. Επίσης για να προστατεύσει την ευρωπαϊκή βιομηχανία από τον αθέμιτο ανταγωνισμό και να αποτρέψει τη «διαρροή άνθρακα» (δηλαδή το να κλείσουν εργοστάσια στην Ευρώπη και να πάνε στην Κίνα), η Ε.Ε. θέσπισε τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM - Carbon Border Adjustment Mechanism). Ένας «πράσινος δασμός» στα σύνορα της Ε.Ε, ο οποίος λειτουργεί ως εξής. Όταν μια ελληνική ή άλλη ευρωπαική εταιρεία εισάγει χάλυβα, τσιμέντο, αλουμίνιο, λιπάσματα ή ηλεκτρική ενέργεια από χώρες εκτός Ε.Ε. (π.χ. Τουρκία, Κίνα, Αίγυπτο), πρέπει να πληρώσει έναν φόρο ισάξιο με το κόστος CO₂ που θα πλήρωνε αν το προϊόν είχε παραχθεί εντός Ε.Ε.
Από το 2013, το ETS της ΕΕ έχει αποφέρει έσοδα άνω των 270 δισεκατομμυρίων ευρώ, εκ των οποίων περίπου τα τρία τέταρτα έχουν διατεθεί στα κράτη μέλη, ενώ παράλληλα παρέχει περίπου 255 δισεκατομμύρια ευρώ σε δωρεάν κατανομή για την υποστήριξη της μετάβασης. Για να μεγιστοποιήσουν τον αντίκτυπό τους, η πρόταση απαιτεί από τα κράτη μέλη να επενδύσουν ένα μερίδιο των εσόδων στη βιομηχανική απανθρακοποίηση, στις καθαρές τεχνολογίες και στην καινοτομία.
Αρκετές ευρωπαϊκές βιομηχανίες, αλλά και κράτη - μέλη έχουν ζητήσει μετ’ επιτάσεως την αναθεώρηση αυτού του συστήματος, ώστε να μην πληγεί η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, έναντι της Κίνας και των ΗΠΑ.
Σήμερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τις προτάσεις της με μια νέα εργαλειοθήκη. Σύμφωνα με τις προτάσεις του εκτελεστικού οργάνου της ΕΕ προβλέπονται:
Ενίσχυση της χρηματοδότησης για την απανθρακοποίηση
Ίδρυση Τράπεζας Βιομηχανικής Απανθρακοποίησης (Industrial Decarbonisation Bank - IDB): Θα παρέχει 100 δισ. ευρώ σε έργα απανθρακοποίησης της βιομηχανίας.
ETS Investment Booster:
Ένα εργαλείο ύψους περίπου 30 δισ. ευρώ (ως πρώτη φάση της παραπάνω Τράπεζας) που θα επιβραβεύει τις εταιρείες που επενδύουν νωρίς στην απανθρακοποίηση.
Υποχρεώσεις Κρατών Μελών:
Τα κράτη μέλη θα υποχρεούνται πλέον να δαπανούν το 50% των εθνικών τους εσόδων από το ETS σε επενδύσεις για την απανθρακοποίηση των τομέων που υπάγονται στο σύστημα.
Διατήρηση του Ταμείου Καινοτομίας (Innovation Fund) ως βασικού εργαλείου για την προώθηση τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών άνθρακα.
Ελάφρυνση της βιομηχανίας και προσαρμογή στον στόχο του 2040.
Νέος Γραμμικός Συντελεστής Μείωσης (Linear Reduction Factor - LRF):
Προσαρμόζεται ώστε να συνεχίσουν να εκδίδονται δικαιώματα και τη δεκαετία του 2040. Ο συντελεστής ορίζεται στο 3,7% για την περίοδο 2031-2035 και στο 1,7% για την περίοδο 2036-2040.
Δωρεάν Κατανομή Δικαιωμάτων (Free Allocation):
Επεκτείνεται μετά το 2030, αλλά γίνεται αυστηρά υπό όρους. Οι εταιρείες θα πρέπει να αναπτύξουν "Σχέδια Επενδύσεων Απανθρακοποίησης στην ΕΕ" και να επενδύσουν ποσό ίσο με το 100% της αξίας της δωρεάν κατανομής τους. Για τους τομείς που καλύπτονται από τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), η σταδιακή κατάργηση των δωρεάν δικαιωμάτων επιβραδύνεται και παρατείνεται έως το 2038.
Αφαιρέσεις Άνθρακα (Carbon Removals):
Ενσωματώνονται στο σύστημα 250 εκατ. τόνοι (Mt) μόνιμων εγχώριων αφαιρέσεων άνθρακα υψηλής ποιότητας, δίνοντας περισσότερο «χώρο αναπνοής» στη
βιομηχανία.
Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς (Market Stability Reserve):
Ο ρυθμός με τον οποίο απορροφά δικαιώματα θα μειωθεί από το 24% που είναι σήμερα στο 12%, επιτρέποντας να παραμείνουν περισσότερα δικαιώματα στην αγορά. Εξέταση χρήσης διεθνών πιστώσεων υψηλής ακεραιότητας από το 2036 (έως 2%).
Επέκταση σε νέους τομείς (Αερομεταφορές, Ναυτιλία, Απόβλητα)
Αερομεταφορές: Το σύστημα θα εφαρμόζεται σε διεθνείς πτήσεις που αναχωρούν από την ΕΕ προς προορισμούς εντός 5.000 χλμ., καθώς και σε όλες τις εισερχόμενες και αναχωρούσες πτήσεις επαγγελματικών αεροσκαφών (business jets)
Ναυτιλία: Επέκταση του πεδίου εφαρμογής του ETS σε μικρότερα πλοία (από 400 έως 5.000 κόρους ολικής χωρητικότητας) για την αποφυγή φοροδιαφυγής.
Απόβλητα Σταδιακή ένταξη της αποτέφρωσης αστικών αποβλήτων (municipal waste incineration) στο ETS.
Προώθηση της κυκλικής δέσμευσης και χρήσης άνθρακα (CCU). Παράλληλα, προβλέπεται άμεση χρηματοδοτική στήριξη στη ναυτιλία και τις αερομεταφορές για την υιοθέτηση βιώσιμων καυσίμων και υδρογόνου που παράγονται στην ΕΕ.
Η πρόταση της Επιτροπής θα πρέπει τώρα να σταλεί για διαπραγματεύσεις στους συννομοθέτες της ΕΕ, ήτοι στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ.
Σημειώνεται, ότι πριν λίγες μέρες η Ελλάδα και άλλα εννέα κράτη - μέλη της ΕΕ είχαν ζητήσει την αναθεώρηση του ETS, ώστε αφενός μεν να μην υπάρχει μεγάλη παρέκκλιση από τους κλιματικούς στόχους της ΕΕ, αφετέρου δε να μην υπονομευθεί η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
