Η πρόοδος στην αντιμετώπιση των
εγκεφαλικών επεισοδίων δεν έχει καταφέρει να ανακόψει την αύξηση των περιστατικών παγκοσμίως. Το 2023 εκτιμάται ότι σημειώθηκαν 13,2 εκατομμύρια νέα περιστατικά και 6,8 εκατομμύρια θάνατοι, ενώ σχεδόν 105 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν έχοντας υποστεί εγκεφαλικό στο παρελθόν.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ηλικιακή κατανομή: το 52% των νέων περιστατικών αφορούσε ανθρώπους κάτω των 70 ετών, ενώ περίπου 1,9 εκατομμύρια καταγράφηκαν στις ηλικίες 15-49 ετών.
Η ανάλυση, με επικεφαλής τον καθηγητή Δρ. Valery L. Feigin του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου του Όκλαντ στη Νέα Ζηλανδία, δημοσιεύθηκε στο Neuroepidemiology και συνοψίζει τις εκτιμήσεις της μελέτης Global Burden of Disease (GBD) για την περίοδο 1990-2023. Το εγκεφαλικό παρέμενε το 2023 η δεύτερη κύρια αιτία θανάτου παγκοσμίως και η τρίτη αιτία συνολικής απώλειας υγείας από πρόωρο θάνατο και αναπηρία.
Γιατί οι δείκτες μειώνονται, αλλά τα περιστατικά αυξάνονται
Μεταξύ 1990 και 2023, οι δείκτες που λαμβάνουν υπόψη τις διαφορές στην ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού παρουσίασαν σημαντική βελτίωση: η θνησιμότητα μειώθηκε κατά 52% και η συχνότητα νέων εγκεφαλικών κατά 25%. Την ίδια περίοδο, όμως, ο συνολικός αριθμός νέων επεισοδίων αυξήθηκε κατά 73% και οι θάνατοι κατά 22%.
Η φαινομενική αντίφαση εξηγείται από το ότι μετρώνται διαφορετικά πράγματα. Οι ηλικιακά προσαρμοσμένοι δείκτες επιτρέπουν τη σύγκριση διαφορετικών εποχών σαν ο πληθυσμός να είχε την ίδια ηλικιακή σύνθεση. Ο απόλυτος αριθμός περιστατικών, αντίθετα, επηρεάζεται και από το πόσοι άνθρωποι ζουν στον πλανήτη και πόσοι φτάνουν σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Έτσι, η βελτίωση των δεικτών μπορεί να συνυπάρχει με περισσότερους ασθενείς και μεγαλύτερες ανάγκες περίθαλψης. Η αύξηση και η γήρανση του πληθυσμού αποτελούν βασικούς παράγοντες, ενώ η έκθεση σε κινδύνους και η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας διαφοροποιούν την εικόνα μεταξύ περιοχών.
Η πρόληψη αφορά και τις νεότερες ηλικίες
«Το εγκεφαλικό παλαιότερα αποκαλούνταν ασθένεια των ηλικιωμένων», επισημαίνει ο Δρ. Feigin σε δηλώσεις που δημοσιεύει το Medical Xpress. Τα ευρήματα, όμως, δείχνουν γιατί αυτή η αντίληψη δεν αρκεί για να περιγράψει τη σημερινή κατάσταση.
Περίπου ένα στα επτά νέα εγκεφαλικά αφορούσε άτομα 15-49 ετών. Σύμφωνα με τον ερευνητή, η έκθεση σε μεταβολικούς παράγοντες κινδύνου από νωρίτερα στη ζωή -μεταξύ αυτών η ανεπαρκώς ελεγχόμενη αρτηριακή πίεση και η παχυσαρκία– ενισχύει την ανάγκη έγκαιρων παρεμβάσεων.
Η αρτηριακή πίεση στο επίκεντρο
Η υψηλή συστολική αρτηριακή πίεση αναδεικνύεται ως ο σημαντικότερος τροποποιήσιμος παράγοντας κινδύνου. Συνολικά, η ανάλυση αποδίδει το 83% της παγκόσμιας επιβάρυνσης από εγκεφαλικά σε παράγοντες που μπορούν να τροποποιηθούν. Ο Δρ. Feigin υπογραμμίζει τη σημασία της σταθερής αντιμετώπισης της υπέρτασης – την οποία χαρακτηρίζει «σιωπηλό δολοφόνο» – και της συνέχειας στην παρακολούθηση.
Επίσης, η ανάλυση καταγράφει την αυξανόμενη συμβολή των υψηλών θερμοκρασιών στην επιβάρυνση από εγκεφαλικά. Το 2023, συνδέθηκαν με περισσότερα από 2,2 εκατομμύρια χαμένα έτη υγιούς ζωής, με ιδιαίτερη επιβάρυνση στη Βόρεια και Κεντρική Αφρική, στη Μέση Ανατολή και στη Νότια Ασία.
Δεν αρκεί η εστίαση στους ανθρώπους υψηλού κινδύνου
Ο Δρ. Feigin υποστηρίζει ότι η πρόληψη έχει στηριχθεί υπερβολικά στον εντοπισμό όσων κατατάσσονται στην ομάδα υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου. Κατά την εκτίμησή του, αυτή η προσέγγιση αφήνει εκτός παρεμβάσεων πολλούς ανθρώπους που έχουν ήδη επιβαρυντικούς παράγοντες.
Συνεπώς, προτείνει έναν συνδυασμό ατομικής πρόληψης και μέτρων για ολόκληρο τον πληθυσμό: περιορισμό του αλατιού, έλεγχο του καπνού, πολιτικές για τη μείωση της κατανάλωσης ζαχαρούχων ποτών και καλύτερη ενημέρωση για τον προσωπικό κίνδυνο.
