Νικ Αρβανιτίδης: Ο πρώτος Έλληνας του Στάνφορντ και της Silicon Valley - Από σερβιτόρος του Σινάτρα στα φάρμακα για τον καρκίνο

Δεν είναι ο γνωστότερος, αλλά σίγουρα είναι ένας από τους πιο επιδραστικούς Ελληνες επιχειρηματίες με ακαδημαϊκή υποδομή. Στην καρδιά της Silicon Valley ένας Ελληνας έχει αφήσει ανεξίτηλο το στίγμα του. Ο δρ Νίκος (Νικ) Αρβανιτίδης δεν είναι απλώς ένας πετυχημένος επιστήμονας. Είναι ο πρώτος Ελληνας που έκανε μεταπτυχιακό στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ. Είναι και «ο Ελληνας της Silicon Valley», όπως τιτλοφορείται το βιβλίο της Αννας Γριμάνη (εκδόσεις Καστανιώτη). Μέσα στις δεκαετίες επιτυχιών στην πρωτοπορία της Βιοτεχνολογίας ουδέποτε ξέχασε πως είναι Ελληνας. Και το απέδειξε στην πράξη, καθώς μία από τις σημαντικές παρακαταθήκες του είναι ότι άνοιξε τον δρόμο για περισσότερους Ελληνες να εισέλθουν στην «Κοιλάδα του Πυριτίου». Στο νότιο τμήμα της περιοχής του Κόλπου του Σαν Φρανσίσκο, όπου οι κολοσσοί της Apple, της Meta, της Alphabet κ.ά. φτιάχνουν το αύριο.

Case study

Στην περίπτωση του Νικ Αρβανιτίδη τα περί «επιτομής του αμερικανικού ονείρου» μοιάζουν τετριμμένα. Γιατί πέραν της επιτυχίας, κατάφερε να επιστρέψει ένα μέρος της στην πατρίδα του. Οντας μέντορας για τους Ελληνες που ακολούθησαν τα βήματά του και μπήκαν στη Silicon Valley. Είναι αδιαμφισβήτητα case study στη μάχη για την επιτυχία.

Από εργάτης στο λιμάνι μέχρι βοηθός σερβιτόρου σε εστιατόρια και όταν «προήχθη» σε σερβιτόρο, πανηγύριζε σαν μικρό παιδί. Εκλαψε όταν είδε στον καθρέφτη το πρόσωπό του λουσμένο στα αλεύρια, όμως άντεξε και πέτυχε. Εκανε λάθη, όχι όμως το κορυφαίο, να μη μαθαίνει απ’ αυτά.

Στα 21 του ένιωθε δέος όταν σέρβιρε την Ελίζαμπεθ Τέιλορ, τον Φρανκ Σινάτρα και τον Μπομπ Χόουπ. Στα 31 του, και ενώ είχε ανοίξει την εταιρεία συμβούλων INTASA, ήταν και ιδιοκτήτης-συνεταίρος σε δύο εστιατόρια, τα «Meditarranee», ενώ άνοιξε και τη «Nico’s Disco».

Με τους Ελληνες ηγέτες

Και στα 32 του, το 1972, ήταν πια τόσο αναγνωρίσιμος ώστε φιλοξένησε τον Ανδρέα Παπανδρέου και τη σύζυγό του Μαργαρίτα, φυγάδες από την Ελλάδα της χούντας, καθώς δεν είχαν χρήματα να μείνουν σε ξενοδοχείο και οι ομογενείς τούς γύρισαν την πλάτη υπό τον φόβο των πληροφοριοδοτών.

Ο λόγος στο βιβλίο: «Τους φιλοξένησα για μία εβδομάδα. Οταν επέστρεφα από την εταιρεία, πάντα ήταν όλοι μαζεμένοι στο living room, οι σοσιαλιστές καθηγητές από το Berkeley και το Stanford - σπουδαίες φυσιογνωμίες, οικονομολόγοι που συζητούσαν για διάφορα θέματα, με κυριότερο τι είδους κίνημα να δημιουργήσουν για να βοηθήσουν την κατάσταση στην Ελλάδα. Ο Ανδρέας είχε ατζέντα. Μετά έρχονταν και φοιτητές. Ο ίδιος ήταν έντονη προσωπικότητα με ουσιαστική γνώση της οικονομίας και μεγάλο όραμα για την κοινωνία. Τετραπέρατος!...». Ειρήσθω εν παρόδω ότι ο μετέπειτα πρωθυπουργός είπε στον Αρβανιτίδη ότι θα τον ήθελε κοντά του στην Ελλάδα. Αλλά ο Νικ είχε αποφασίσει ότι τέτοιου είδους συνεργασίες, όπου κάποιος άλλος θα τον καθοδηγούσε, δεν του ταίριαζαν.

Για τους πληροφοριοδότες, ο Αρβανιτίδης είχε δίκιο. Οταν ταξίδεψε στην Ελλάδα το 1973, πήγε στην Κομοτηνή. Δεν πρόλαβε να μπει στο σπίτι του και τον κάλεσαν για ανάκριση. Αναφορικά με τη φιλοξενία του Α. Παπανδρέου. Ατυχος ο νεαρός ανθυπολοχαγός που τον κάλεσε.

Ο Αρβανιτίδης τον παρέπεμψε στον αξιωματικό στρατολόγο του, από όπου άκουσε τα εξ αμάξης. Η φήμη του, αν και νεότατος, είχε ήδη φτάσει στην Ελλάδα. Εκτοτε δεν ξαναείδε τον Ανδρέα. Ομως για πολλά χρόνια το σπίτι του, δέκα λεπτά από το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, ήταν ανοιχτό για τους κορυφαίους Ελληνες πολιτικούς που έφταναν στην Καλιφόρνια: Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, Γιώργος Παπανδρέου, Ευάγγελος Βενιζέλος. Με τον τελευταίο επισκέφθηκαν το Berkley, το πανεπιστήμιο όπου δίδαξε ο Α. Παπανδρέου.

Τα πρώτα βήματα

Ο Νίκος Αρβανιτίδης έφτασε στα 19 του στο Σιάτλ με 75 δολάρια στην τσέπη, τα μισά που του έδωσε ο πατέρας του όταν τον κατευόδωσε για το υπερατλαντικό ταξίδι. Με το τρένο από Θεσσαλονίκη μέχρι Παρίσι, μετά με το υπερωκεάνιο «Queen Elizabeth» επτά ημέρες μέχρι τη Νέα Υόρκη και άλλες τέσσερις με το τρένο μέχρι το Σιάτλ. Στη βαλίτσα του κουβαλούσε το απολυτήριο γυμνασίου με άριστα και μια διαγωγή που... με μέσον από «κοσμία» έγινε «κοσμιωτάτη» - αλλιώς δεν υπήρχε περίπτωση να γίνει δεκτός. Οπως ο ίδιος αναγνωρίζει, «το μεγαλύτερο κίνητρο της ζωής μου ήταν που είχα απογοητεύσει τον πατέρα μου, και έφυγα αφήνοντάς τον στεναχωρημένο. Δεν είχα πρόθεση να γυρίσω στην Ελλάδα παρά μόνο εάν ήμουν επιτυχημένος». Τήρησε την υπόσχεση. Γύρισε δεκάδες φορές στην πατρίδα.

Φτάνοντας το 1959 στο Σιάτλ, ξεκίνησε προπτυχιακές σπουδές στη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών στο ομώνυμο πανεπιστήμιο. Υπέβαλε αίτημα για μεταπτυχιακά σε επτά πανεπιστήμια, αλλά προτίμησε το Στάνφορντ. Ηταν ο πρώτος Ελληνας φοιτητής που έγινε δεκτός για μεταπτυχιακά εκεί. Ελαβε σε μόλις έναν χρόνο master στη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών, το 1964, και στη συνέχεια έκανε διδακτορικό στο Engineering Economic Systems, το οποίο σήμερα ονομάζεται Management Science & Engineering. Εκεί αντελήφθη ότι ενώ από το Σιάτλ πήγε ως ο κορυφαίος φοιτητής, στο Στάνφορντ ήταν όλοι ίσοι. Και αντιμετωπίζονταν έτσι. Ξεχωριστοί, αλλά ίσοι.

Τότε έζησε και μια σπουδαία εμπειρία. Το ίδιο το Στάνφορντ απέρριψε το πρώτο του αίτημα για την εκπόνηση διδακτορικού. Η αυτοπεποίθησή του κλονίστηκε. Ο καθηγητής τού έδειξε το λάθος και τον ώθησε να το διορθώσει: «Δεν έχει σημασία πόσο καλός είσαι σε κάτι, πρέπει να ξέρεις και να παρουσιάζεις τον εαυτό σου». Το διόρθωσε. Και τότε, και για όλη τη μετέπειτα ακαδημαϊκή και επιχειρηματική διαδρομή του.

Η INTASA και ο γάμος

Αφού αποφοίτησε, εργάστηκε, μεταξύ 1968-1972, ως λέκτορας στο Στάνφορντ. Παράλληλα, μπήκε δυναμικά στον κόσμο του επιχειρείν. Αρχικά ως σύμβουλος στη Systan Inc. Αλλά το 1969 ίδρυσε τη δική του εταιρεία, INTASA (International Association of Systems Analysis), ως πρόεδρος και CEO. Ηταν μια εταιρεία συμβούλων επικεντρωμένη στη διεπιστημονική επίλυση προβλημάτων με τη χρήση μαθηματικών μοντέλων για τη διαχείριση φυσικών πόρων και τη βελτιστοποίηση στρατηγικών ανάπτυξης. Απέκτησε γραφεία στην Ουάσινγκτον και τη Χονολουλού.

Διευθύνοντας την INTASA, δύο εστιατόρια και μία ντίσκο, ο Αρβανιτίδης έφτασε το 1977 στα πρόθυρα της κατάρρευσης λόγω υπερκόπωσης. Δεν δίστασε να προσφύγει σε ψυχίατρο, ακόμα και στον διαλογισμό. Και μέσα σε λίγους μήνες πήρε και την απόφαση ζωής, να παντρευτεί την Αθηνά Καλλιγά, με την οποία είχε δεσμό για τεσσεράμισι χρόνια. Εφτιαξαν μια υπέροχη οικογένεια με τρία παιδιά, την Αρετούλα, από τον πρώτο γάμο της Αθηνάς, τον Αλέξη και τον Βασίλη και μέχρι σήμερα είναι αχώριστοι.

Ο κύκλος της INTASA ήταν θριαμβευτικός. Εκλεισε όμως για τον Αρβανιτίδη το 1982. Ο ίδιος θυμάται δύο επεισόδια αυτής της διαδρομής. Το πρώτο στη Χαβάη, όταν εκπρόσωποι του κυβερνήτη τού ζήτησαν συμβολή στη χρηματοδότηση της προεκλογικής εκστρατείας του. Δεν την αρνήθηκε. Αλλά όταν έβγαλε το μπλοκ επιταγών για να υπογράψει ένα τσεκ 5.000 δολαρίων, εκείνοι ζήτησαν επιτακτικά το ποσό σε μετρητά. Η απάντηση; «Αντίο σας». Το δεύτερο είχε να κάνει με μια επίσκεψή του στο Ιράν, επί του σάχη Παχλεβί, το 1975. Θα αναλάμβανε μια μελέτη πολλών εκατομμυρίων για την ανάπτυξη και αξιολόγηση επιλογών για την παροχή υπηρεσιών υγείας και εκπαίδευσης σε απομακρυσμένες περιοχές της χώρας. Αλλά το project ναυάγησε. Τα δεδομένα που παρέχονταν από τους Ιρανούς ήταν ανεπαρκή. Αλλά την εβδομάδα που έμεινε εκεί, βλέποντας αφίσες που χλεύαζαν τον σάχη, συνειδητοποίησε ότι η κατάρρευση του καθεστώτος δεν θα αργούσε. Επιβεβαιώθηκε.

Παγκόσμια καταξίωση

Ο επόμενος επιχειρηματικός σταθμός ήταν η LTI (Liposome Technology Inc.). Μια εταιρεία με εξειδίκευση στη χρήση λιποσωμάτων για την ανάπτυξη φαρμακευτικών προϊόντων. Την ίδρυσε μαζί με τους επιστήμονες Δημήτρη Παπαχατζόπουλο και Φρανκ Σζόκα. Επί 14 χρόνια διετέλεσε πρόεδρος και CEO. Και τη γιγάντωσε. Την έκανε πρωταγωνίστρια σε ανακαλύψεις νέων πρωτοπόρων φαρμάκων, όπως το αντικαρκινικό Doxil για την καταπολέμηση του καρκίνου των ωοθηκών, του πολλαπλού μυελώματος και του σαρκώματος Kaposi. Αλλά και το Amphotec, που χρησιμοποιείται σε ανοσοκατασταλμένους ασθενείς υπό μεταμόσχευση. Ο Νίκος Αρβανιτίδης το 1987 ήταν ο δεύτερος Ελληνας που εισήγαγε εταιρεία του στη Wall Street. Την πρωτιά είχε ο πτυχιούχος του ΜΙΤ, Τζορτζ Χατζόπουλος, από το 1967, με την Thermo Electron Corporation. Η LTI εξαγοράστηκε στη συνέχεια (1999) από την Alza, που κατόπιν συγχωνεύτηκε με την Johnson & Johnson σε ένα deal άνω του 1 δισ. δολαρίων. Σήμερα το Doxil σημειώνει πωλήσεις 1,5 δισ. δολαρίων.

Στα 30 χρόνια που διηύθυνε εταιρείες ο Νίκος Αρβανιτίδης διάλεγε μέλη για τα συμβούλια διευθυντών που ο καθένας τους ήταν στον τομέα του καλύτερος από τον ίδιο. Ηθελε να κερδίζει κάτι από τον καθένα. Κάθε τρεις μήνες καλούσε για ένα τριήμερο όλους τους επιτελείς του στο εξοχικό του, στη λίμνη Τάχο. Μεταξύ ανάπαυσης, φαγητού και κρασιού, έλυναν και σοβαρά θέματα για την εταιρεία.

Το 1995, με το Doxil εγκεκριμένο και την LTI στο απόγειο της δόξας, ο Αρβανιτίδης αποφάσισε να αποσυρθεί. Μόλις 55 ετών. Στη συνέχεια ασχολήθηκε με πολλές εταιρείες. Παραμένει ακόμα και σήμερα σε αρκετές start up της Silicon Valley, που έχουν δημιουργηθεί από Ελληνες επιχειρηματίες είτε άμεσα εμπλεκόμενος είτε ως σύμβουλος.
Η προσφορά στους Ελληνες

Οι περισσότεροι Ελληνοαμερικανοί billionaires κάνουν στην πατρίδα δωρεές, εξασφαλίζουν παρεμβατικότητα στον πρόεδρο και τα μέλη του Κογκρέσου, ενώ μερικοί επενδύουν. Ο Αρβανιτίδης στράφηκε στο ανθρώπινο κεφάλαιο. Θεωρεί ότι αυτό είναι το «κλειδί» για να πάει η Ελλάδα μπροστά. Ξεκίνησε το πρόγραμμα «Silicon Valley Greek Seed Fund» και επιστέγασμα της μακράς επιχειρηματικής του διαδρομής ήταν η θέσπιση της υποτροφίας Arvanitidis Fellowship In Memory Of William K. Linvill, προς τιμήν του μέντορά του καθηγητή W. Linvill, την οποία αξιοποιούν νέοι από την Ελλάδα, απόφοιτοι Τεχνολογικών Επιστημών και Μηχανικής, απολαμβάνοντας πλήρη οικονομική στήριξη για την εκπόνηση διδακτορικού στο Στάνφορντ.

Από πολύ παλιά ο Νίκος Αρβανιτίδης, πάντα αθόρυβα, βοηθούσε Ελληνες στην προσπάθειά τους να σπουδάσουν ή να ξεκινήσουν καριέρα στη Silicon Valley. Ιδίως από την Κομοτηνή: πλήρωνε τα δίδακτρα και άλλα έξοδά τους. Μετά το 1995 αποφάσισε να βοηθήσει πιο ενεργά τις επόμενες φουρνιές νέων Ελλήνων που θέλουν να προχωρήσουν μπροστά. Και το κάνει με συνέπεια. Αργότερα ξεκίνησε να παραδίδει σεμινάρια επιχειρηματικότητας και να οργανώνει την υποδοχή στο Σαν Φρανσίσκο 25μελών ομάδων Ελλήνων αποφοίτων πανεπιστημίων που επισκέπτονται περιοδικά τη Silicon Valley. Φιλοξενεί δε ο ίδιος στο σπίτι του κάθε φορά τέσσερις εξ αυτών. Πρόκειται για την πρωτοβουλία Mindspace.

Το φόρουμ

Παράλληλα, έχει αναπτύξει ένα διαδικτυακό φόρουμ στα social media, όπου καταθέτει τις απόψεις του για μεγάλα θέματα της παγκόσμιας κοινωνίας και της Ελλάδας και παρακινεί σε προβληματισμό και διάλογο. Οσον αφορά στην επέλαση της Τεχνητής Νοημοσύνης και στο ερώτημα αν αυτή βρίσκεται στα σωστά επιχειρηματικά χέρια, απάντησε με κείμενο που δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο του 2024. Ούτε ο Ελον Μασκ, ούτε ο Σαμ Αλτμαν θα χάρηκαν από αυτό. Σε άλλο κείμενο διαπιστώνει ότι το Ιράν αποτελεί παγκόσμιο κίνδυνο (σ.σ.: πριν τα γεγονότα του καλοκαιριού του 2025) και ανησυχεί για τις επιπτώσεις της πολιτικής των δασμών από τον Τραμπ: «Αυξημένες τιμές για τους καταναλωτές, τεταμένες διεθνείς σχέσεις και έντονες πληθωριστικές πιέσεις». Ηταν η δική του εκτίμηση στις 2 Απριλίου 2025, την οποία ο Τραμπ αναγόρευσε σε «ημέρα ελευθερίας» για τις ΗΠΑ και τους Αμερικανούς.

Ο Νικ Αρβανιτίδης περνάει αρκετό χρόνο τα καλοκαίρια στην Ελλάδα. Εχει διαμέρισμα στο Ψυχικό, σπίτι στην Κομοτηνή, παλιότερα είχε βίλα στη Σάνη Χαλκιδικής, αλλά όταν στρατοπέδευσαν ξένοι «επενδυτές» αγοράζοντας οικόπεδα και σπίτια, έσπευσε να την πουλήσει. Η ζωή του, «μια ζωή με περιεχόμενο», όπως υποτιτλίζει το βιβλίο της η Αννα Γριμάνη, θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο κινηματογραφικής ταινίας. Το σενάριο είναι ήδη έτοιμο.