Σβέρνιτσα και Άρτα: Οι βορειότερες εστίες του ελληνισμού στην Αλβανία

Τα σοβαρά επεισόδια στο ελληνικό μειονοτικό χωριό Σβέρνιτσα ή Σβερέτσι (αλβανικά Zvernec) κοντά στην Αυλώνα και ο τραυματισμός ενός ομογενούς έφεραν ξανά στο προσκήνιο την απαράδεκτη συμπεριφορά του Έντι Ράμα προς την Ελλάδα και την ελληνική εθνική μειονότητα της Αλβανίας.

Σβέρνιτσα και Άρτα: οι βορειότερες εστίες του ελληνισμού στην Αλβανία

Το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης διοργάνωσε το 2012 στην Κομοτηνή ένα Διεθνές Συνέδριο Ελληνικής Γλωσσολογίας. Τα πρακτικά του Συνεδρίου, στο οποίο μίλησαν διακεκριμένοι επιστήμονες συγκεντρώθηκαν και υπάρχουν διαθέσιμα και στο διαδίκτυο. Ένας από τους ομιλητές του Συνεδρίου ήταν ο Επίκουρος Καθηγητής Γλωσσολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κύριος Δώρης Κυριαζής, ο οποίος, σε ανύποπτο χρόνο (2012) είχε αναφερθεί στο γλωσσικό ιδίωμα της Σβέρνιτσας (γνωστής και ως Σβερέτσι) και της γειτονικής Άρτας. Παραθέτουμε αυτούσιο το εισαγωγικό απόσπασμα της ομιλίας του.

«Αντικείμενο της ανακοίνωσης αυτής αποτελεί το γλωσσικό ιδίωμα της Άρτας Αυλώνα (αλβ. Nártë) και δευτερευόντως του διπλανού χωριού Σβερέtšι (αλβ. Zvërnéc), που από κοινού απαρτίζουν τη βορειότερη –εντός της Αλβανίας- ελληνόφωνη εστία.

Αναφερόμενος στην Άρτα Αυλώνα (στο εξής ΆΑ), ο Αραβαντινός (1856 Β΄: 121-122) την καταγράφει ως Παλαιά Άρτα και σημειώνει: «Κώμη τοῦ Αὐλῶνος κειμένη ¾ τῆς ὥρας μακρὰν τῆς ἀκτῆς ὃπου ὃρμος τις Πόρτο Νόβον καλούμενος, ἐν ᾧ σώζονται ἐρείπια ἀρχαίας ἀκροπόλεως τῆς πάλαι Ἀρνίσης, ἐξ ἧς καὶ ὠνομάσθη Ἄρτα, ἢ τοῦ Ὀρεστικοῦ Ἄργους, ἐφ’ ᾧ καὶ κατὰ μίμησιν τῆς Ἀμφιλοχικῆς Ἄρτης προσηγορεύθη οὓτως καὶ αὕτη». Επίσης, σύμφωνα με έκθεση του Ελληνικού Προξενείου Αυλώνας προς το Υπουργείο Εξωτερικών, της 9 Μαΐου 1903, «Τό χωρίον Ἄρτα μίαν ὥραν τοῦ Αὐλώνος ἀπέχον, οἰκεῖται ὑπό χιλίων κατοίκων ἁπάντων ἑλληνοφώνων καὶ ὀρθοδόξων. Ἡ ἀλβανική γλῶσσα ἐν αὐτῷ εἶναι ἄγνωστος. Ἔχει δύο ἐκκλησίας καὶ σχολεῖον» (Κόντης 1995: Ι 103).

Βασικές δραστηριότητες των κατοίκων της ΆΑ υπήρξαν η αλιεία, η παραγωγή αλατιού και η γεωργία. Το χωριό βρίσκεται δίπλα στη λιμνοθάλασσα που φέρει το ίδιο όνομα, ενώ παλαιότερα, σύμφωνα με τα λεγόμενα των ηλικιωμένων, αποτελούσε νησίδα μέσα στη λίμνη, εξασφαλίζοντας καλύτερες συνθήκες άμυνας για τους κατοίκους του. Το ελληνικό σχολείο στην ΆΑ έκλεισε μετά την ίδρυση του ανεξάρτητου αλβανικού κράτους. Στα χρόνια του κομμουνιστικού καθεστώτος απαγορευόταν η δημόσια χρήση της ελληνικής και η αναφορά στην ελληνικότητα των κατοίκων του χωριού.

Με τον τρόπο αυτό, μέχρι το 1990, οι Αρτινοί μιλούσαν το τοπικό τους ιδίωμα ανεπηρέαστοι από τη γραπτή αλλά και από την προφορική κοινή νεοελληνική (KNE). Το άνοιγμα των συνόρων και οι συχνές επαφές με την Ελλάδα οδήγησαν στη γρήγορη διάδοση της ΚΝΕ στους νεότερους και στη συρρίκνωση του ιδιώματος. Οι Αρτινοί είναι γνωστοί στην ευρύτερη περιοχή για τη φιλομάθεια και την εργατικότητά τους».

Σύμφωνα και με τη Βικιπαίδεια, η Σβέρνιτσα και η (Ν)άρτα (ή Παλαιά Άρτα) είναι ελληνόφωνοι θύλακες στην περιοχή της Αυλώνας (που οι Αλβανοί έχουν μετονομάσει σε Vlora). Η λιμνοθάλασσα της (Ν)άρτας φιλοξενεί ένα μοναδικό οικοσύστημα.

Οι κάτοικοι της Σβέρνιτσας είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι, Έλληνες και Αρβανιτόβλαχοι. Εκτός από Ελληνικά, στη Σβέρνιτσα ομιλείται και η Βλάχικη γλώσσα, από τον 19ο αιώνα. Οι Βλάχοι της Σβέρνιτσας είναι απόγονοι προσφύγων της Μοσχόπολης. Η Μοσχόπολη βρίσκεται δυτικά της Κορυτσάς και υπήρξε σημαντικό κέντρο του Ελληνικού Διαφωτισμού τον 18ο αιώνα. Τότε, ο πληθυσμός της ξεπερνούσε τις 50.000! Η Μοσχόπολη είχε αποκληθεί για τον λόγο αυτό "Νέα Αθήνα" ή "Νέος Μυστράς". Το 1769, οι κάτοικοί της προετοιμάζονταν να συμμετέχουν στα Ορλοφικά (που έγιναν με υποκίνηση της Ρωσίας...). Η πόλη δέχτηκε επιδρομές Αλβανών και υπέστη σοβαρές καταστροφές. Το τελειωτικό χτύπημα το δέχτηκε από τον Αλή πασά το 1788. Οι κάτοικοί της αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν και κάποιοι από αυτούς εγκαταστάθηκαν στη Σβέρνιτσα (σύντομα θα γράψουμε περισσότερα για τη Μοσχόπολη, που σήμερα είναι ένα μικρό ορεινό χωριό).

Ο προκλητικός Ράμα και οι επενδύσεις του γαμπρού του Ντόναλντ Τραμπ στην Αλβανία

Ο ιταμός ανθέλληνας Έντι Ράμα δήλωσε ότι "δεν ήξερε ότι στη Σβέρνιτσα κατοικούν Έλληνες"! Νομίζει ότι μπορεί να εμπαίζει (κοινώς "δουλεύει") κάποιους, όμως δεν μπορεί να κοροϊδεύει τους πάντες. Είναι γνωστό, ότι στην ευρύτερη περιοχή σχεδιάζουν επενδύσεις ο γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ (ενίοτε και απεσταλμένος του ως διαπραγματευτής...) Τζάρεντ Κούσνερ και η κόρη του Αμερικανού Προέδρου Ιβάνκα. Μια από τις περιοχές που θα επενδύσουν είναι και η Σάσων. Ναι, πρόκειται για το ελληνικό νησί (ανήκει στα Διαπόντια Νησιά, όπως και οι Οθωνοί, η Ερεικούσσα, το Μαθράκι κ.ά.)που δόθηκε στην Αλβανία.

Παραχωρήθηκε στην Ελλάδα το 1864 μαζί με τα υπόλοιπα Επτάνησα, των οποίων ιστορικά αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα, αλλά δόθηκε με νόμο που ψήφισε το 1914 η Ελληνική Βουλή, στην Αλβανία (επρόκειτο για νόμο της κυβέρνησης Ελευθερίου Βενιζέλου και το θεωρούμε ως ένα από τα μεγαλύτερα λάθη του Κρητικού πολιτικού). Το άγονο, βραχώδες νησί, που βρίσκεται μακριά από την Ελλάδα (κατά τον Βενιζέλο) έχει τεράστια στρατηγική σημασία, όπως φάνηκε στην πορεία και ο Κούσνερ επενδύει εκεί 1 δις δολάρια... Στη Σάσωνα έχουμε αναφερθεί σε δύο άρθρα μας.

Για την ιστορία, οι τελευταίοι Έλληνες (ένας Επιλοχίας, 25 στρατιώτες και ένας Υποκελευστής με 8 ναύτες) αποχώρησαν από τη Σάσωνα στις 2 Ιουλίου 1914. Στο νησί παρέμειναν 15 οικογένειες βλαχόφωνων Ελλήνων βοσκών, οι οποίες εκλιπαρούσαν τους στρατιώτες να μην τους εγκαταλείψουν. Έκλαιγαν και φιλούσαν την ελληνική σημαία. Οι Έλληνες στρατιώτες και ναύτες δεν παρέδωσαν ποτέ το νησί σε εκπρόσωπο των Αλβανών... Στις 16 Ιουλίου 1914 έφτασαν στο νησί στίφη ατάκτων Αλβανών που κατέσφαξαν τους βλαχόφωνους Έλληνες... Πρόκειται, κατά την άποψή μας, για μια σελίδα ντροπής για την Ελλάδα. Κάτω από την πίεση των Ιταλών παραχωρήθηκε ένα ελληνικότατο νησί στην Αλβανία, η οποία είχε ιδρυθεί πριν από 1,5 χρόνο και την κυβερνούσε... από ένα πλοίο, ο Πρίγκιπας Wilhelm. Μόλις είδε το χάος στη χώρα έφυγε άρον άρον στις 3 Σεπτεμβρίου 1914. Δεν άντεξε ούτε έξι μήνες εκεί (ανέλαβε την ηγεσία της στις 7/3/1914).

Επίλογος

Η ελληνική μειονότητα στην Αλβανία είναι εθνική, αναγνωρισμένη από διεθνείς συνθήκες. Οι συγκρίσεις που διαβάζουμε στα σχόλια από κάποιους, με την ελληνική μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης, η οποία είναι θρησκευτική, μόνο άγνοια δηλώνουν (εκτός αν είναι υποβολιμαίες). Αν θίγονταν θρησκευτικά δικαιώματα των Ελλήνων Μουσουλμάνων της Θράκης, θα μπορούσε π.χ. να διαμαρτυρηθεί και η Σαουδική Αραβία, ως ισλαμική χώρα. Η Τουρκία δεν έχει κανένα δικαίωμα στη Θράκη, ας το καταλάβουν όλοι.

Όσο για τον Έντι Ράμα; Μήπως θα πρέπει να σκληρύνουμε τη στάση μας απέναντί του, καθώς έχει στοχοποιήσει την ελληνική εθνική μειονότητα και προσπαθεί να την εξαφανίσει; Ας μην ξεχνάμε ότι Ελλάδα και Ιταλία, στο πλαίσιο της επιχείρησης Air Policing του ΝΑΤΟ προστατεύουν τον εναέριο χώρο της Αλβανίας. Όπως εντοπίσαμε, από το 2009 ως το 2017, οι Έλληνες φορολογούμενοι πλήρωσαν πάνω από 5 εκατομμύρια ευρώ (απάντηση του τότε ΥΠΕΘΑ Πάνου Καμμένου, σε σχετική ερώτηση στη Βουλή), για να πετούν τα ελληνικά αεροσκάφη πάνω από την Αλβανία.

Μπορεί να μας πει ο κύριος Δένδιας, πόσα χρήματα έχει στοιχίσει μέχρι σήμερα στον ελληνικό λαό η συμμετοχή στο Air Policing; Εντάξει, το Μαυροβούνιο είναι φιλική χώρα, καλά κάνουμε και το προστατεύουμε. Αλλά θα συνεχίσουμε να προστατεύουμε τον εναέριο χώρο της λεγόμενης, Βόρειας Μακεδονίας και της Αλβανίας, όταν, ιδιαίτερα η δεύτερη, όχι απλά προκαλούν αλλά προβαίνουν και σε καθαρά εχθρικές ενέργειες σε βάρος της Ελλάδας;

Πηγές: Δώρης Κ. Κυριαζής, "ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΓΛΩΣΣΙΚΟ ΙΔΙΩΜΑ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ ΑΥΛΩΝΑ", Διεθνές Συνέδριο Ελληνικής Γλωσσολογίας, ΔΠΘ, Κομοτηνή, 2012

ΒΑΣ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ, "ΒΟΡΕΙΟΣ ΗΠΕΙΡΟΣ, η συνεχιζόμενη ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ", ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ε. ΡΗΓΑ, 1993