Το θράσος των Ναζί: Ζητούσαν... και τα ρέστα μετά τα εγκλήματά τους στην Κρήτη

Όπως είναι γνωστό, η Κρήτη πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής, που όπως είδαμε σε πρόσφατο άρθρο μας είχε μεγαλύτερη διάρκεια απ' ό,τι στην υπόλοιπη Ελλάδα. Ποια ήταν όμως η "τύχη" των πολλών Γερμανών εγκληματιών πολέμου που έδρασαν στην Κρήτη; Έχουμε αναφερθεί σε δύο από αυτούς, τους Brauer και Muller, οι οποίοι εκτελέστηκαν στις 20 Μαΐου 1947 και τον επίσης ανώτατο αξιωματικό, Πτέραρχο της Luftwaffe, Alexander Andrae (συνήθως αναφέρεται ως Στρατηγός, καθώς είχε θητεία και στον Στρατό), Διοικητή του "Φρουρίου Κρήτη" μετά τον Kurt Student και πριν τον Brauer.

Ο Andrae, όπως είχαμε γράψει, εκδόθηκε στην Ελλάδα, δικάστηκε, καταδικάστηκε σε ισόβια, αλλά έμεινε στη φυλακή μόνο για 4 χρόνια, καθώς του δόθηκε χάρη από τον Βασιλιά Παύλο. Ο Student, ίσως ο πιο βάρβαρος όλων, δεν εκδόθηκε ποτέ στην Ελλάδα, έμεινε για ένα (!) χρόνο, στη φυλακή και έζησε ελεύθερος ως το τέλος της ζωής του!

Ποια ήταν όμως η συμπεριφορά των Γερμανών εγκληματιών πολέμου που έδρασαν στην Κρήτη μετά το τέλος του Β' ΠΠ. Δυστυχώς, η χώρα μας στο διάστημα 1945-1949, όταν και λαμβάνονταν σημαντικές αποφάσεις για το μέλλον της Γηραιού Ηπείρου ήταν απούσα, καθώς είχε βυθιστεί στο χάος του Εμφυλίου Πολέμου. Ο "Ψυχρός Πόλεμος" δημιούργησε σταδιακά τελείως διαφορετικές συνθήκες από αυτές που, με βάση το Διεθνές Δίκαιο, έπρεπε να επικρατήσουν. Η Ελλάδα, για μία ακόμη φορά, βρέθηκε στη δυσάρεστη (και άδικη...) θέση, να πρέπει να ακολουθεί τις αποφάσεις άλλων. Μια χώρα, με εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς, τεράστιες καταστροφές, καθημαγμένη, που "ανταμείφθηκε" μόνο με την παραχώρηση των Δωδεκανήσων μετά το τέλος του Β' ΠΠ, δεν είχε καν τη δυνατότητα να δικάσει και να τιμωρήσει όλους αυτούς που διέπραξαν εγκλήματα σε βάρος της. Θα δούμε σήμερα, χάρη στην πολύτιμη βοήθεια του Αναπληρωτή Καθηγητή Ιστορίας, στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, κύριου Ευστράτιου Δορδανά, τη συμπεριφορά του Γερμανικού κράτους (αναφερόμαστε στην τέως, ΟΔΓ, Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας) και των εγκληματιών πολέμου της Κρήτης, απέναντι στην Ελλάδα, ιδιαίτερα τη δεκαετία του 1950.

Εγκληματίες πολέμου του "Φρουρίου Κρήτη"

Το 2006, η Ιστορική, Λαογραφική και Αρχαιολογική Εταιρεία Κρήτης οργάνωσε μια διημερίδα (26-27 Μαΐου) με θέμα: "Η ΚΡΗΤΗ ΣΤΗΝ ΤΑΡΑΓΜΕΝΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ 1940-1950: Μάχη της Κρήτης, Κατοχή, Αντίσταση, Εμφύλιος". Τα Πρακτικά της διημερίδας εκδόθηκαν το 2012. Ανάμεσα στους ομιλητές της διημερίδας ήταν ο κύριος Δορδανάς, με θέμα: "Εγκλήματα πολέμου: οι δίκες των γερμανών στρατιωτικών διοικητών του "Οχυρού Κρήτης". Επικοινωνήσαμε με τον κύριο Δορδανά, ο οποίος ευγέστατα και πρόθυμα, μας έστειλε το κείμενο της ομιλίας του, το 2006. Τον ευχαριστούμε θερμά και από εδώ. Τα "Πεπραγμένα" της Διημερίδας κυκλοφόρησαν από την ΙΛΑΕΚ αλλά δεν μπορέσαμε να τα βρούμε. Χωρίς τη βοήθεια του κύριου Δορδανά, δεν θα ήταν δυνατόν να γράψουμε το, ενδιαφέρον θεωρούμε, σημερινό άρθρο.

Αμέσως μετά την απελευθέρωση συγκροτήθηκε στη χώρα μας το "Ελληνικό Εθνικό Γραφείο Εγκλημάτων Πολέμου", που συνέταξε εκτενείς καταλόγους για όσους θεωρούσε, με βάση αποδείξεις, από τους Συμμάχους. Ο σχετικός κατάλογος που είχε εγκριθεί και από την αρμόδια Επιτροπή του ΟΗΕ περιλάμβανε εκτός από τα "βαριά" ονόματα των Διοικητών του "Festung Kreta" (Student, προφέρεται Στουντέντ, Brauer, Muller και Andrae, των 4 Στρατηγών δηλαδή και: 4 Συνταγματάρχες, 1 Αντισυνταγματάρχη, 2 Ταγματάρχη, 9 Λοχαγούς, 16 Ανθυπολοχαγούς (Ανθυπασπιστές/Επιλοχίες/Λοχίες/Δεκανείς, 27 ακόμα Υπαξιωματικούς), αλλά και 49 ιδιώτες ή στρατιωτικούς μηχανικούς. Πολλοί Υπαξιωματικοί είχαν αναπτύξει εγκληματική δραστηριότητα στην Κρήτη, όπως ο στρατοπεδάρχης υποχρεωτικής εργασίας και ο προϊστάμενος υπηρεσίας οχυρωματικών έργων στην περιφέρεια του αεροδρομίου Μάλεμε, σε Έλληνες και Ρώσους εργάτες.

Πώς βρέθηκαν οι Ρώσοι στην Κρήτη; Γράφει σχετικά, ο εκπαιδευτικός Γεώργιος Α. Καλογεράκης, δρ. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων: «Η Κρήτη τα χρόνια 1941-1944 είχε κατακλυστεί από Ρώσους αιχμαλώτους που έφερναν οι Γερμανοί από το Ρωσικό μέτωπο, για να εργάζονται στα οχυρωματικά τους έργα. Η σθεναρή και νικηφόρα αντίσταση της Ρωσίας στις δυνάμεις του άξονα, το έπος του Στάλινγκραντ, η κακή διατροφή, τα κουρελιασμένα ρούχα, οι απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης, έκαναν τους Κρητικούς να τους προσεγγίζουν με κάθε τρόπο, βοηθώντας όσο μπορούσαν. Στο πολεμικό αεροδρόμιο Καστελλίου, υπήρχαν δεκάδες Ρώσοι αιχμάλωτοι. Πολλοί Ρώσοι (πάνω από 1.000 συνολικά βρέθηκαν στην Κρήτη) κατάφεραν να ξεφύγουν από τους Γερμανούς και εντάχθηκαν στην αντίσταση των Κρητικών».

Μετά την εκτέλεση των Brauer και Muller έγινε προσπάθεια από ελληνικής πλευράς να εκδοθούν στη χώρα μας οι Student και Andrae. Ο Student ήταν κρατούμενος σε βρετανική φυλακή και τον Μάιο του 1946 καταδικάστηκε σε πενταετή φυλάκιση το 1947. Η Βρετανία ανακοίνωσε στην Ελλάδα ότι είναι διατεθειμένη να εκδώσει τον Student στην Κρήτη, με την προϋπόθεση ότι δεν θα δικαζόταν ξανά για όσα αδικήματα είχε καταδικαστεί. Το 1948 όμως αποφυλακίστηκε για λόγους υγείας. Καταδικάστηκε μόνο για τρία αδικήματα, από τα οκτώ για τα οποία ήταν κατηγορούμενος. Ο Νεοζηλανδός Ταξίαρχος Lindsay Inglis (Διοικητής της 4ης Νεοζηλανδικής Ταξιαρχίας) με την κατάθεσή του απάλλαξε τον Στουντέντ από την κατηγορία για εγκλήματα κατά αμάχων. Ο Student αποφυλακίστηκε το 1948 για λόγους υγείας και πέθανε 30 χρόνια αργότερα (1η Ιουλίου 1978), σε ηλικία 88 ετών! Ήταν αυτός που διέταξε τις εκτελέσεις αμάχων στον Αλικιανό και το Κοντομαρί και την ισοπέδωση της Καντάνου. Ποτέ όμως δεν τιμωρήθηκε γι' αυτά τα εγκλήματα... Ήταν φανερό, ότι ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1940 - αρχές της δεκαετίας του 1950 η κατάσταση άρχισε να αλλάζει.

Οι Έλληνες θα έπρεπε να περιορίσουν ή και να σταματήσουν να αναφέρονται στο πρόσφατο παρελθόν και στα δεινά που προκάλεσε η γερμανική Κατοχή. Ενδεικτικό είναι το παρακάτω γεγονός. Στις 19 Νοεμβρίου 1951 έγινε στους κινηματογράφους η Α' προβολή της ταινίας του Γιώργου Ζερβού "Ματωμένα Χριστούγεννα" (σενάριο: Γιώργος Ασημακόπουλος). Η ταινία αναφερόταν στην ιστορία μιας κοπέλας, που αφιερώθηκε στην Αντίσταση κατά των Γερμανών παραμερίζοντας την προσωπική της ευτυχία. Στα "Ματωμένα Χριστούγεννα" πρωταγωνιστούσαν ονόματα - θρύλοι του ελληνικού θεάτρου και κινηματογράφου: Έλλη Λαμπέτη, Νίκος Χατζίσκος, Ελένη Χαλκούση, Μίμης Φωτόπουλος, Διονύσης Παπαγιαννόπουλος, Δήμος Σταρένιος, Παντελής Ζερβός κ.ά. Σημείωσε τεράστια επιτυχία αν λάβουμε υπόψη και τα δεδομένα της εποχής. Έκοψε 178.592 εισιτήρια (δεύτερη πιο εμπορική ταινία της χρονιάς μετά από "Τα Τέσσερα Σκαλοπάτια", που έκοψαν 194.493 εισιτήρια). Πολύ αργότερα (1956) διακρίθηκε στο φεστιβάλ Κάρλοβι Βάρι και "πουλήθηκε" στη σοβιετική αγορά (Άγγελος Ρούβας - Χρήστος Σταθακόπουλος, "ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ, τ.Α). Κάποιοι όμως ενοχλήθηκαν έντονα.

Έτσι, τον Ιούνιο του 1952, η ελληνική πρεσβεία στη Δ. Γερμανία ενημερώνει περί "της ατυχεστάτης εν Γερμανία απηχήσεως προσφάτου ελληνικής ταινίας, απεικονιζούσης επεισόδια της εν Ελλάδι, Γερμανικής Κατοχής"!

Το περιοδικό "Der Spiegel", με κυκλοφορία 600.000 αντιτύπων τότε προχώρησε στη δημοσίευση «ενός δριμέως ανθελληνικού άρθρου». Αμέσως, το Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών απευθύνθηκε στη Γενική Διεύθυνση Τύπου, παρακαλώντας να εξεταστεί το ενδεχόμενο απόσυρσης (!) της ταινίας ή τουλάχιστον να αποφευχθεί μελλοντικά "η εξιστόρησις αναλόγων θεμάτων". Ήταν φανερό, ότι η Ελλάδα ήταν υποχρεωμένη να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα και να κλείσει το θέμα των εγκληματιών πολέμου. Το επίμαχο, δείγμα δουλοπρέπειας, έγγραφο του ΥΠΕΞ προς τη Γενική Διεύθυνση Τύπου παραθέτει ο Καθηγητής Στράτος Δορδανάς (ΙΑΥΕ, 1952, φάκ. 40, υποφάκ. 4: Υπουργείο Εξωτερικών (Β' Πολιτική, Τμήμα Ι) προς τη Γενική Διεύθυνση Τύπου, Αριθ. 38347 Γερμ., 4, Αθήνα, 24 Ιουνίου 1952).

Θέλοντας να επανοικοδομήσει τις διμερείς σχέσεις με τη Γερμανία, η Ελλάδα ήταν διατεθειμένη να "κλείσει" το θέμα των εγκληματιών πολέμου. Την ίδια περίοδο, ο Υπουργός Εξωτερικών Σοφοκλής Βενιζέλος έσπευσε να διαβεβαιώσει τον Γερμανό πρέσβη στην Αθήνα, ότι η Ελλάδα θα παρέδιδε στη γερμανική κυβέρνηση όλες τις δικογραφίες των εγκληματιών πολέμου που δεν κρατούνταν σε ελληνικές φυλακές και με την πάροδο του χρόνου θα προχωρούσε με νομοθετική ρύθμιση στη διευθέτηση του όλου ζητήματος. Να σημειώσουμε ότι πρωθυπουργός της χώρας μας τότε ήταν ο Νικόλαος Πλαστήρας (ως το τέλος Οκτωβρίου 1952). Για τη διενέργεια των εκλογών, υπηρεσιακός πρωθυπουργός ανέλαβε ο Δικαστικός Δημήτριος Κιουσόπουλος, ενώ μετά τις εκλογές πρωθυπουργός ανέλαβε ο Αλέξανδρος Παπάγος. Παράλληλα, το ΥΠΕΞ απευθύνθηκε στο Υπουργείο Δικαιοσύνης ζητώντας να επιληφθεί συνολικά του ειδικού ζητήματος της αναθεώρησης των αποφάσεων που αφορούσαν τους Γερμανούς εγκληματίες πολέμου. Ως τότε, με τον Αναγκαστικό Νόμο της 26/6/1951 δόθηκε μερική μόνο λύση, που αφορούσε ειδικά τους Γερμανούς καπνέμπορους, τους οποίους και ευνοούσε. Πλέον ήταν απαραίτητο, να υπάρξουν νομοθετικές ρυθμίσεις για όλους τους Γερμανούς εγκληματίες πολέμου. Το ελληνικό ΥΠΕΞ πίστευε ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τις νομοθετικές αυτές ρυθμίσεις σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις του με τους Γερμανούς.

Alexander Andrae: 4 χρόνια φυλάκιση για εκτελέσεις 2.000 ατόμων στην Κρήτη!

Το πρώτο μεγάλο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση από την ελληνική πλευρά ήταν η απονομή χάριτος στον Στρατηγό Alexander Andrae, Διοικητή του "Φρουρίου Κρήτης", στην οποία αναφερθήκαμε ακροθιγώς στο άρθρο για τους Bräuer και Müller. Ο Andrae (Αντρέ) κρατιόταν μέχρι τα τέλη του 1946 στο Λονδίνο με κατηγορίες για διάπραξη εγκλημάτων κατά Βρετανών στρατιωτών, αιχμαλώτων πολέμου. Κρίθηκε όμως σκόπιμο να εκδοθεί στην Ελλάδα, όπου εκκρεμούσαν 4 δικογραφίες για εκτελέσεις 2.000 ατόμων, ως αντίποινα για την αντίσταση των Κρητικών, μετά την κατάληψη του νησιού.

Στα μέσα Ιανουαρίου 1947 μεταφέρθηκε στην Ελλάδα και λόγω και κάποιων δυσκολιών (π.χ. ο δικηγόρος του δεν μπορούσε να μετατρέψει τα γερμανικά μάρκα, που ήταν απαραίτητα για τη διαμονή του στην Ελλάδα σε δολάρια) καταδικάστηκε στις 3 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους, μετά τη συγχώνευση των ποινών σε ισόβια, για φόνους, εκτελέσεις ομήρων, εμπρησμούς χωριών, φθορά ξένης περιουσίας και επιβολή καταναγκαστικής εργασίας. Ο Andrae κρατήθηκε στις φυλακές Αβέρωφ, και δύο χρόνια αργότερα υπέβαλε αίτηση χάριτος. Η γερμανική καγκελαρία και εκκλησιαστικοί κύκλοι υποστήριξαν το αίτημα του Αντρέ, προς τον βασιλιά Παύλο, να του δοθεί χάρη ενόψει των Χριστουγέννων του 1951. Η ελληνική κυβέρνηση γνώριζε ότι η αίτησή του θα γίνει αποδεκτή από το Συμβούλιο Χαρίτων και γι' αυτό το ΥΠΕΞ έδωσε οδηγίες στη Στρατιωτική Αποστολή στη Γερμανία να τηρήσει στάση αναμονής και να μην απαντά στις πιέσεις της Βόνης. Και βέβαια, το ελληνικό ΥΠΕΞ γνώριζε τι ακριβώς γινόταν, αφού είχε ζητήσει από το Υπουργείο Δικαιοσύνης να επισπεύσει τις διαδικασίες λαμβάνοντας υπόψη ότι "μεγάλα οικονομικά συμφέροντα της χώρας ημών (δηλ. της Ελλάδας) ως και κατευθύνσεις της εξωτερικής ημών πολιτικής επιβάλλουσιν ήδη την υπό πνεύμα πλήρους ευμενείας εξέτασιν της εν λόγω αιτήσεως" (ΙΑΥΕ, 1952 φάκ. 193, υποφάκ 1: Υπουργείο Εξωτερικών (Τμήμα Βαλκανικής) προς το Υπουργείο Δικαιοσύνης, "Στρατηγός Andrae", Αριθ. 58820, Αθήνα 15 Δεκεμβρίου 1951.

Μετά από όλα αυτά και τις ισχυρές πιέσεις και της γερμανικής πρεσβείας στην Αθήνα, ο Παύλος χάρισε το υπόλοιπο της ποινής του Andrae, που αποφυλακίστηκε στα τέλη του 1951 εκτίοντας μόνο 4 χρόνια (από τα ισόβια). Στις 17/1/1952, ο Andrae αναχώρησε για τη Γερμανία. Η είδηση γράφτηκε σε όλες τις γερμανικές εφημερίδες, μεταδόθηκε από πολλούς ραδιοφωνικούς σταθμούς και απασχόλησε έντονα την κοινή γνώμη.

Ο Καθηγητής Σ. Δορδανάς παραθέτει την απόφαση για τον Αντρέ και με τη σειρά μας, τη δημοσιεύουμε κι εμείς : Φύλλο Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, τχ. Γ ́ (1951), Αριθμ. φύλλου 332, Αθήνα, 19 Δεκεμβρίου 1951: «Διὰ Β.Δ. ἐν Ἀθήναις ἐκδοθέντος τῇ 19 Δεκεμβρίου ἐ.ἔ. συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 39 τοῦ Συντάγματος, προτάσει τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ καὶ μετὰ γνώμην τοῦ Συμβουλίου τῶν Χαρίτων, μετριάζεται εἰς φυλάκισιν τεσσάρων ἐτῶν ἡ ποινὴ τῶν ἰσοβίων δεσμῶν, ἡ ἐπιβληθεῖσα κατὰ συγχώνευσιν εἰς τὸν Ἄλεξ Ἀντρὲ τοῦ Χοῦγκο, δυνάμει τῆς ὑπ’ ἀριθ. 10 τῆς 22ας Δεκεμβρίου 1947 ἀποφάσεως τοῦ Εἰδικοῦ Στρατοδικείου Ἐγκληματιῶν Πολέμου, ἐπὶ συνεργασίᾳ εἰς φόνους, ἐμπρησμούς, καταστροφὰς ἰδιωτικῆς περιουσίας καὶ παράβασιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 73/1945 Συντακτικῆς Πράξεως».

Σφοδρές αντιδράσεις θυμάτων των Ναζί και του Τύπου στην Ελλάδα

Η απόφαση για τον Αντρέ προκάλεσε αγανάκτηση στην Ελλάδα, ιδιαίτερα από τους Κρητικούς που είχαν χάσει δικούς τους ανθρώπους εξαιτίας του Αντρέ και την υπολοίπων. Διαμαρτύρονταν για την "ευσπλαχνία" του ελληνικού κράτους σε έναν στυγνό εγκληματία πολέμου, αλλά παράλληλα θεωρούσαν ότι η απόφαση αυτή ήταν προσβλητική για τους αγώνες των Κρητικών και τη μνήμη των νεκρών. Και ο ελληνικός Τύπος όμως σχολίασε με δηκτικό τρόπο την απόφαση του Παύλου. Ενδεικτικά, "Το Βήμα" έγραψε (25/12/1951):

«Δὲν γνωρίζομεν ποίαν ἀκριβῶς σκοπιμότητα ἐκρίθη ὅτι ἐξυπηρετεῖ αὐτὴ ἡ κατὰ προτίμησιν ἀνέλκυσις καὶ συζήτησις μέσα ἀπὸ τὰς χιλιάδας τῶν ἐκκρεμῶν αἰτήσεων τῆς περιπτώσεως τοῦ Γερμανοῦ στρατηγοῦ Ἀντρέ, ἀρχιδημίου τῆς Κρήτης. Εἶχε καταδικασθῆ εἰς τὴν ἐπιεικῆ ποινὴν τῶν ἰσοβίων δεσμῶν τὴν ὁποίαν τὸ Συμβούλιον Χαρίτων ἦλθε νὰ τὴν μετατρέψῃ εἰς τεσσάρων ἐτῶν φυλάκισιν, εἰς τόσον δηλαδὴ χρόνον ὅσον παρέμεινεν ἕως τώρα εἰς τὰς φυλακὰς καὶ συνεπῶς τοῦ ἀπέδωσε τὴν ἐλευθερίαν. Τὸ συμπέρασμα ἀπὸ τὴν περίπτωσίν του ὅπως καὶ ἀπὸ ἐκείνας ποὺ προηγήθησαν εἶναι ἀποκαρδιωτικόν. Τόσον εὔκολη λήθη καὶ χαρισμὸς ἀποτροπιαστικῶν ἐγκλημάτων μέσα εἰς τόσον σύντομον χρόνον, μὲ θερμὸν ἀκόμη τὸ ἄφθονον καὶ ἄδικον αἷμα τῆς Κρητικῆς θυσίας, ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὸ αἴσθημα καὶ τῆς πλέον ὑψηλῆς ἀνεξικακίας καὶ ἀναιρεῖ κάθε προϋπόθεσιν κολασμοῦ καὶ δικαιοσύνης καὶ μάλιστα εἰς περιπτώσεις τόσον στυγερῶν ὁμαδικῶν ἐγκλημάτων εἰς βάρος ἀθώων».

Οι Γερμανοί αντί να ευχαριστήσουν την Ελλάδα ή τουλάχιστον να σιωπήσουν έδωσαν μεγάλη έκταση στην υπόθεση Andrae. Μια εφημερίδα μάλιστα, πλαστογραφώντας, όπως αποδείχτηκε, ανταπόκριση από την Αθήνα δημοσιογράφου του Associated Press προσθέτοντας ότι ο Andrae καταδικάστηκε για "δήθεν εγκλήματα" πολέμου!

(«Andrae war von einem griechischen Sondergericht wegen angeblich Kriegsverbrechen [...] verurteilt worden»).

Ο Andrae προκαλεί!

Ο Andrae όμως επέμενε. Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα "Weser Kurier" ήταν ιδιαίτερα επικριτικός για την Ελλάδα προβαίνοντας εις σχόλια "ήκιστα (ελάχιστα) ευνοϊκά προς ημάς (την Ελλάδα)", όπως ενημέρωνε ο επικεφαλής της ελληνικής Στρατιωτικής Αποστολής Δ.Ι. Παππάς. Η ελληνική πλευρά προτίμησε, να διατηρήσει χαμηλούς τόνους και να μην μπει σε διαδικασία αντεγκλήσεων με τον Andrae. Εκείνος όμως ήταν προκλητικός. Τουλάχιστον αναγνώριζε ότι στη φυλακή είχε ανθρώπινη μεταχείριση, ενώ κέρδιζε και κάποια χρήματα από ελαφριές χειρωνακτικές εργασίες που έκανε

«Τὴν νύκτα πρὸς τὴν Πέμπτην κατέφθασεν ἐπὶ τοῦ Duburg εἰς Βρέμην ὁ πρώην στρατηγὸς Andrae, ὅστις ὡς πρῶτος στρατηγὸς τῶν γερμανικῶν στρατευμάτων ἐπὶ τῆς Κρήτης κατεδικάσθη ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων εἰς ἰσόβια δεσμά, ἀπενεμήθη ὅμως εἰς αὐτὸν χάρις τὸν Ἰανουάριον 1952. Τὸν παλιννοστήσαντα συνήντησαν πολυάριθμοι πρώην συνάδελφοί του, ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ὁποίων καὶ ὁ πρώην στρατηγὸς ἀλεξιπτωτιστῶν Ramcke. Ἀμφότεροι εἰς τὴν ἀρχὴν διάδοχοι τοῦ Andrae, οἱ στρατηγοὶ Bräuer καὶ Müller δὲν θὰ ἀξιωθοῦν πλέον ἀναθεωρήσεως τῆς δίκης των ἀλλ’ οὔτε καὶ ἀμνηστίας. Αὐτοὶ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1946 κατεδικάσθησαν εἰς θάνατον καὶ ἐξετελέσθησαν τὴν 20ὴν Μαΐου 1947, τὴν ἡμέραν τῆς ἐπανακτήσεως τῆς Κρήτης. Εἶναι εὐνόητον ὅτι τὰ ὀνόματά των καὶ ἡ τύχη των ἀποτελοῦν τὸ ἀρχικὸν θέμα τῆς συνομιλίας μας, τῆς διεξαχθείσης εἰς τὴν καμπίναν τοῦ στρατηγοῦ Andrae. Δεδομένου ὅτι ἀκριβῶς κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας ἀπεφασίσθη ἡ συγκρότησις ἀναθεωρητικῆς ἀρχῆς τῶν τεσσάρων Δυνάμεων πρὸς ἔλεγχον τῶν ὑπὸ Στρατιωτικῶν δικαστηρίων ἐκδοθεισῶν ἀποφάσεων καταδίκης, μία τῶν πρώτων ἐρωτήσεών μας ἀφορᾶ τὴν διαδικασίαν ἐν Ἑλλάδι. Μανθάνομεν ὅτι ἐκεῖ κατὰ τὸ ἔτος 1945, ἵνα καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐκδίκασις ἐγκληματιῶν πολέμου, ἐξεδόθη ἄνευ προηγουμένης συνεννοήσεως μετὰ τοῦ Βουλευτηρίου, νόμος ἀντισυνταγματικός. Ὁ νόμος αὐτὸς ἔθεσε ἐκτὸς ἰσχύος βασικὰς ἀρχὰς τοῦ εἰς ἁπάσας τὰς πεπολιστισμένας χώρας ἰσχύοντος δικαίου. Οὕτω πχ. οὐθ’ ἅπαξ πρὸ τῆς τελικῆς ἡμέρας διαδικασίας οἱ κατηγορούμενοι ὑπεβλήθησαν εἰς προκαταρκτικὴν ἀνάκρισιν, οὔτε καὶ ὁ Andrae, ὅστις ἤδη εὑρίσκετο ἐπὶ ἕνδεκας μῆνας, ὅπως λέγει, προφυλακισμένος ἐν Ἀθήναις. Κανονικὴ ἀποδεικτικὴ διαδικασία δὲν ἔλαβε χώραν. Ἀκόμη καὶ σήμερον ἐν Ἀθήναις εὑρίσκεται γερμανὸς αἰχμάλωτος πολέμου, εἷς ταμίας στρατοῦ, ἐπὶ δύο καὶ ἥμισυν ἤδη ἔτη εἰς προφυλάκισιν χωρὶς οὗτος νὰ ἔχῃ λάβει τὸ κατηγορητήριον ἔγγραφον. Παρ’ ὅλην τὴν πικρὰν πεῖραν κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἑπταετοῦς φυλακίσεώς του ὁ στρατηγὸς Andrae ἔμεινεν ἀπηλλαγμένος παντὸς κακοῦ συναισθήματος. Ὁμολογεῖ ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα τοὐλάχιστον ἔτη ἔτυχεν ἀνθρωπίνης μεταχειρίσεως. Δὲν τοῦ ἐπεβλήθη περιορισμὸς εἰς τὴν ἀλληλογραφίαν του, τὴν ἀνάγνωσιν ἐφημερίδων καὶ βιβλίων καὶ εἰς τὴν λῆψιν δεματίων. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἐπίσκεψιν συγγενῶν οἱ φυλακισμένοι ἔσχον περισσότερα δικαιώματα καὶ μεγαλυτέραν ἐλευθερίαν [...]
Οὗτοι δὲν ἦσαν ἠναγκασμένοι νὰ ἐκτελοῦν βαρείας ἐργασίας φυλακισμένων, ἀλλὰ διὰ χειρωνακτικῆς ἀπασχολήσεως ἐκέρδιζαν μικρὰ χρηματικὰ ποσά. Μὲ λόγους πλήρους εὐγνωμοσύνης ὁ στρατηγὸς Andrae μνημονεύει ὅμιλον Γερμανίδων καὶ τὴν γερμανικὴν κατεχουσῶν γυναικῶν, αἵτινες πολλάκις καὶ μὲ κίνδυνον τῆς ἰδίας των ζωῆς περιέθαλπτον ἐν Ἀθήναις τοὺς αἰχμαλώτους πολέμου. Μία ἐκ τούτων ἡμέραν τινὰ εἶπεν: ‘Σεῖς οἱ αἰχμάλωτοι εἶσθε δι’ἡμᾶς ἐδῶ ἡ πατρίς μας’».

Ο τίτλος της συνέντευξης ήταν: "Επιστροφή από την ελληνική φυλακή. Εις (σε) πρώην στρατηγόν της εκστρατείας Κρήτης απενεμήθη χάρις κατόπιν επτά ετών"!. Επρόκειτο για χονδροειδές ψέμα, ο Αντρέ έμεινε στην Ελλάδα από τον Γενάρη του 1947 ως τον Γενάρη του 1952.

Ούτε 5 χρόνια δεν έμεινε στη φυλακή. Ο ίδιος όμως ο Ναζί Αντρέ ήταν αμετανόητος. Στις 13 Αυγούστου 1952 έστειλε επιστολή διαμαρτυρίας στην έγκυρη εφημερίδα "Frankfurter Allgemeine", υπό τον τίτλο "Και η Ελλάς", όπου ζητούσε την απελευθέρωση ενός Γερμανού "αιχμαλώτου πολέμου", όπως ισχυριζόταν. Η επιστολή αυτή έχει ως εξής:

"Στο φύλλο σας της 4ης Αυγούστου δημοσιεύσατε είδηση του γερμανικού πρακτορείου ειδήσεων από τη Βόννη κατά την οποία σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου των Εξωτερικών ο αριθμός των Γερμανών αιχμαλώτων που βρίσκονται ακόμα στα χέρια των δυτικών συμμάχων ανέρχεται σε 876. Δυστυχώς οι αριθμοί αυτοί δεν ανταποκρίνονται στην αλήθεια. Στην Ελλάδα βρίσκεται ακόμη, όπως είναι γνωστό στο Υπουργείο των Εξωτερικών, ένας Γερμανός αιχμάλωτος ονόματι Heinz Zabel, ο οποίος κρατείται στις φυλακές από τριετία χωρίς να έχει δικαστεί. Κατέχω στα χέρια μου νεότερα στοιχεία για το θέμ αυτό. Μήπως τυχόν η Ελλάδα δεν ανήκει στους Δυτικού Συμμάχους;"

Η επιστολή αυτή, σε μια σοβαρή και έγκυρη εφημερίδα προκάλεσε, επιτέλους, την αντίδραση της ελληνικής κυβέρνησης, που φρόντισε μετά από λίγες μέρες να δημοσιευθεί στην ίδια εφημερίδα, η απάντηση, ότι ο αναφερόμενος από τον Andrae αξιωματικός, Υπολοχαγός των SS Heinz Zabel χαρακτηριζόταν ως "υπόδικος για εγκλήματα πολέμου" και όχι ως "αιχμάλωτος πολέμου". Ο Andrae, με την ανοχή της γερμανικής κυβέρνησης είχε μετατραπεί από "στυγνός εγκληματίας πολέμου" σε "τιμητής του Ελληνικού Έθνους". Ο Σύμβουλος της ελληνικής πρεσβείας στη Βόνη δεν ήταν διατεθειμένος να ωραιοποιήσει τα πράγματα. Σε επιστολή του προς τον πρέσβη στο Βερολίνο τόνιζε μεταξύ άλλων:

«[...] Ἡ γερμανικὴ κυβέρνησις ὄχι μόνον δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ ἀντιδράσῃ στὶς δημόσιες ἐνέργειες τῶν ἄλλοτε σημαινόντων ναζιστῶν ἀλλὰ καὶ ἀναγκάζεται νὰ ὑποκύπτῃ κάθε φορὰ στὶς κάθε εἴδους πιέσεις τους. Ἄγνωστον δὲ ἐὰν δὲν ἐνστερνίζεται καὶ προθύμως τὴν προσπάθειάν των ὅπως ὄχι μόνον ἐκλείψῃ ἡ ἔννοια οἱασδήποτε εὐθύνης αὐτῶν καὶ τοῦ ὅλου χιτλερικοῦ καθεστῶτος, ἀλλ’ ἐμφανισθοῦν ὡς προασπίζοντες μίαν δικαίαν ὑπόθεσιν, ἧς οἱ χαρακτηρισθέντες ὡς ἐγκληματίαι πολέμου ἢ ὁπωσδήποτε διωχθέντες εἶναι τὰ ἄξια πάσης προστασίας θύματα [...] Ἀποτελεῖ νομίζω βαρυτάτην πλάνην ὅτι ἔναντι τῶν Γερμανῶν οἱαδήποτε τακτικὴ ὑποχωρητικότητος δυνατὸν νὰ ἐκτιμηθῇ δεόντως. Μόνον ἡ σαφὴς παρ’ αὐτοῖς ἐντύπωσις ὅτι ἡ ἑτέρα πλευρὰ θ’ ἀντιδράσῃ ἀμέσως καὶ ἀποτελεσματικῶς εἰς οἱανδήποτε ἐπίθεσιν, μόνον ἡ ἐντύπωσις αὕτηἐπαναλαμβάνω, ἠμπορεῖ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ὑπόβαθρομιᾶς ἀδιαταράκτου μετὰ τοῦ Γερμανικοῦ Κράτους συνεργασίας, ἥτις ἐπιβάλλεται βεβαίως ἐκ τῶν σημερινῶν πολιτικῶν καὶ οἰκονομικῶν δεδομένων».

Επίλογος

Αν μπορεί να εξηγηθεί, κάπως η στάση του Andrae να σημειώσουμε την πορεία του μετά την επάνοδό του στη Γερμανία: ήταν ένας από τους συνιδρυτές του DRP (Deutsche Reichspartei), ενός εθνικιστικού, ακροδεξιού και αργότερα νεοναζιστικού κόμματος στη Δυτική Γερμανία. Σημείωσε κάποιες επιτυχίες σε τοπικό επίπεδο, δεν εξέλιξε όμως ποτέ βουλευτή στο Γερμανικό Κοινοβούλιο. Ο Αντρέ πέθανε το 1979 σε ηλικία 91 ετών.

Πηγή: ΣΤΡΑΤΟΣ Ν. ΔΟΡΔΑΝΑΣ, "Εγκλήματα πολέμου: Οι δίκες των Γερμανών στρατιωτικών διοικητών του Οχυρού Κρήτη", από τα Πεπραγμένα της Διημερίδας "Η ΚΡΗΤΗ ΣΤΗΝ ΤΑΡΑΓΜΕΝΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ 1940-1950: Μάχη της Κρήτης, Κατοχή, Αντίσταση, Εμφύλιος", ΙΛΑΕΚ, Χανιά, 2012.

Ευχαριστούμε θερμά τον κύριο Ευστράτιο Δορδανά για την πρόθυμη και άμεση αποστολή της ομιλίας του που έγινε στο Συνέδριο του 2006 και σύντομα θα ασχοληθούμε με θέματα, κυρίως της δεκαετίας 1940-1950, που θίγει στα βιβλία που έχει γράψει.