Επανάσταση 1821: Οι ιστορίες των Φιλελλήνων σε ένα ντοκιμαντέρ με σπάνια ντοκουμέντα - Δείτε το αποκλειστικά στο protothema.gr

«Είμαστε όλοι Έλληνες, οι νόμοι μας, η λογοτεχνία μας, η θρησκεία μας, οι τέχνες μας, έχουν τη ρίζα τους στην Ελλάδα. Αν δεν ήταν η Ελλάδα ίσως ήμασταν ακόμη βάρβαροι. Η ανθρώπινη μορφή και το ανθρώπινο μυαλό άγγιξαν την τελειότητα στην Ελλάδα» αναφωνεί ο Βρετανός ποιητής Percy Bysshe Shelley, στο εμβληματικό του ποίημα «Ελλάς», που έγραψε το 1821 με στόχο να συγκεντρωθούν χρήματα για την Ελληνική Επανάσταση.

ΔΕΙΤΕ ΤΟ  ΒΙΝΤΕΟ  ΕΔΩ:

Κι αυτός ήταν ένας μόνον από τους χιλιάδες ξένους καλλιτέχνες, επιστήμονες, πνευματικούς αλλά και απλούς ανθρώπους που στήριξαν με πάθος τον ιερό αγώνα των Ελλήνων για ελευθερία και εθνική ανεξαρτησία, με όποιον τρόπο μπορούσαν: γράφοντας, ζωγραφίζοντας, στηρίζοντας οικονομικά ακόμη και πολεμώντας θαρραλέα και χάνοντας τη ζωή τους στα πεδία της μάχης.

Οι ενδιαφέρουσες ιστορίες κάποιων από αυτούς ξετυλίγονται στο δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ με τίτλο «Φιλέλληνες», που θα προβάλλεται αποκλειστικά από το protothema.gr μέχρι τις 25 Μαρτίου, στο πλαίσιο του εορτασμού της Εθνικής Εορτής και της φετινής επετείου των 200 ετών από την Έξοδο του Μεσολογγίου.

Πρόκειται για μια μεγάλη παραγωγή της Εταιρείας για τον Ελληνισμό και Φιλελληνισμό και του Μουσείο Φιλελληνισμού, του μοναδικού διεθνώς μουσείου με θέμα τον Φιλελληνισμό, που άνοιξε τις πύλες του το 2021 στην Αθήνα και έχει πραγματοποιήσει μέχρι σήμερα πλήθος δράσεων τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Στην ταινία συμμετέχουν περισσότεροι από 50 ηθοποιοί, με ενδυμασίες και στολές της εποχής και αυθεντικά αντικείμενα, όπως όπλα, σπαθιά κ.α. που χρησιμοποιούσαν οι Έλληνες και οι Φιλέλληνες και φυλάσσονται στις συλλογές του μουσείου ενώ φιλοτεχνήθηκαν και πορτρέτα Φιλελλήνων από σπάνια χαρακτικά της εποχής.

Η κεντρική ιδέα και ο σχεδιασμός του ντοκιμαντέρ ακολουθούν μια σεναριακή δομή που αποτυπώνει τους σημαντικότερους σταθμούς και εκπροσώπους του φιλελληνικού κινήματος προσδιορίζοντας, ταυτόχρονα, και την απήχηση ενός φαινομένου αλληλεγγύης που όμοιό του δεν είχε γνωρίσει η ανθρωπότητα.

«Την απόφαση για την ταινία την πήραμε όταν ήρθαμε σε επαφή με πάνω από 20 απογόνους Φιλελλήνων εθελοντών και διαπιστώσαμε την αγάπη που τρέφουν και αυτοί 200 χρόνια μετά για την Ελλάδα και τον πολιτισμό της, και πόσο περήφανοι εξακολουθούν να είναι 200 χρόνια μετά για την συνεισφορά των προγόνων τους στην Ελληνική Επανάσταση. Ο στόχος της ταινίας είναι να αναδείξει τη δύναμη και τη δυναμική του ελληνικού πολιτισμού μέσα από τις αξίες που αυτός πρεσβεύει. Δηλαδή, την ελευθερία, τη δημοκρατία, τη δικαιοσύνη, τα ανθρώπινα δικαιώματα, και εν συνόλω τον ανθρωποκεντρικό του χαρακτήρα. Να εξηγήσει και να αποδείξει, ότι έχει χυθεί πολύ αίμα Ελλήνων και Φιλελλήνων, προκειμένου η Ελλάδα όχι μόνο να απελευθερωθεί, αλλά να υιοθετήσει και θεσμούς αντάξιους της κληρονομιάς των προγόνων της και με αυτούς να προστατεύει τη χώρα ως κοιτίδα του δυτικού πολιτισμού, ως ιδεολογικό σημείο αναφοράς και ασφαλές πνευματικό λιμάνι για κάθε ελεύθερο άνθρωπο. Και τέλος, να μας κάνει όλους να κατανοήσουμε την ευθύνη που φέρουμε ως πολίτες αυτής της χώρας, να διασφαλίσουμε ότι η δημοκρατία, η διοίκηση και οι θεσμοί του κράτους μας θα λειτουργούν με υποδειγματικό τρόπο» δηλώνει στο protothema.gr» ο ιδρυτής και Πρόεδρος του Μουσείου Φιλελληνισμού Κωνσταντίνος Βελέντζας.

Πώς ορίζεται ο Φιλελληνισμός, ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του και πώς εκφράζεται στη σημερινή εποχή ρωτάμε τον κ. Βελέντζα κι εκείνος εξηγεί αναλυτικά: «O όρος «Φιλέλληνας» εμφανίσθηκε ήδη από τα τέλη του 18ου αιώνα στη Βιέννη, από Αυστριακούς ακαδημαϊκούς. Τον υιοθέτησε γρήγορα όλη η Ευρώπη και αποτελεί παντού (μέχρι και σήμερα) ένα τίτλο ευγενείας, που πιστοποιεί έναν άνθρωπο με παιδεία, αρχές και αξίες. Έναν υποδειγματικό πολίτη. Το δεύτερο συστατικό του όρου δεν παραπέμπει στην Ελλάδα με την έννοια του σύγχρονου Ελληνικού κράτους, αλλά στον Ελληνικό πολιτισμό και στην Ελληνική παιδεία. Για να κατανοήσει κανείς τη σημασία του όρου, αρκεί να διαπιστώσει ότι σε όλες τις άλλες περιπτώσεις το συστατικό «φίλος» έπεται του εθνικού προσδιορισμού, και έτσι μιλάμε για παράδειγμα για «τουρκόφιλο», όρος που οδηγεί σε εντελώς διαφορετικούς συνειρμούς.»

Ο ίδιος, μάλιστα, εκφράζει τη βαθιά πεποίθηση πως το ρεύμα του Φιλελληνισμού και ο ακτιβισμός που αναπτύχθηκε στο όνομά του, έθεσε τις βάσεις για σχεδόν όλες τις σημαντικές πολιτικές και κοινωνικές διεργασίες του 19ου και 20ου αιώνα, από τα ανθρώπινα δικαιώματα, την κοινή γνώμη, τον ακτιβισμό και τον φεμινισμό μέχρι την αμερικανική δημοκρατία, την ευρωπαϊκή ενοποίηση και την αλληλεγγύη μεταξύ των εθνών. Τα παραπάνω, άλλωστε, επιχειρεί να εξηγήσει και να τεκμηριώσει το Μουσείο Φιλελληνισμού.

Μύθοι και αλήθειες για τους  Φιλέλληνες

Απαντώντας μάλιστα σε ορισμένους που συγχέουν, αφελώς ή σκόπιμα, τον Φιλελληνισμό με τον Εθνικισμό ο Κωνσταντίνος Βελέντζας ξεκαθαρίζει: «Ο Φιλελληνισμός είναι συνδεδεμένος με πανανθρώπινες αξίες και δεν θα μπορούσε να έχει κανένα πρωτόγονο ή ακατέργαστο εθνικιστικό χαρακτηριστικό.»

Από την άλλη πλευρά, όμως, υπάρχουν και κάποιοι που υποτιμούν τον ρόλο που διαδραμάτισαν οι Φιλέλληνες στην Ελληνική Επανάσταση. «Έχουν καλλιεργηθεί ορισμένοι αρνητικοί μύθοι σχετικά με τον ρόλο των Φιλελλήνων και του φιλελληνισμού, ειδικά κατά την περίοδο της Επανάστασης. Οι περισσότεροι οφείλονται σε άγνοια, στον ιδεοληπτικό τρόπο με τον οποίο γράφτηκε η ιστορία μας και σε μία σειρά από σύνδρομα που διακατέχουν τους νεοέλληνες» σημειώνει ο ίδιος με έμφαση παραθέτοντας συγκεκριμένα παραδείγματα: «Στην πλειοψηφία τους οι Φιλέλληνες προσέφεραν στιγμές πρωτοφανούς ηρωισμού και ανιδιοτέλειας. Ενδεικτικό παράδειγμα είναι η περίπτωση του Γάλλου αξιωματικού Αμπάτι, που όταν τον ρώτησε ο Δημήτρης Υψηλάντης τι μισθό επιθυμεί να λάβει, είπε ότι δεν δέχεται να λάβει χρήματα πριν ελευθερωθεί η Ελλάδα.

Άλλη αντίστοιχη περίπτωση είναι αυτή του Ιταλού Σανταρόζα, που διετέλεσε υπουργός στρατιωτικών στο Πεδεμόντιο. Όταν ερωτήθηκε από τον Παπαφλέσσα, ζήτησε να πολεμήσει ως απλός στρατιώτης και έτσι σκοτώθηκε πολεμώντας στη νήσο Σφακτηρία. Ο Γερμανός Τάϊχμαν σκοτώθηκε στο Πέτα πολεμώντας με το κοντάρι της σημαίας του Τάγματος των Φιλελλήνων. Ο Πολωνός Λοχαγός Μιερζέφσκι και άλλοι 14 Πολωνοί οχυρώθηκαν στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο Πέτα, και στο τέλος μη μπορώντας να τους νικήσουν οι Τούρκοι πυρπόλησαν τον ναό. Το 1826, όταν ο Φαβιέρος έσπασε τις γραμμές των Τούρκων για να μεταφέρει τρόφιμα και πολεμοφόδια στους Έλληνες στην Ακρόπολη, ο Γάλλος Ταγματάρχης Ρομπέρ τραυματίστηκε θανάσιμα και απεβίωσε μερικές ημέρες αργότερα στην Ακρόπολη. Ο Βέλγος Φιλέλληνας Ντελανουά, επίσης τραυματίσθηκε θανάσιμα στην Κάρυστο και ξεψύχησε στην Άνδρο. Ο Κορσικανός Γκαμπίνι και ο Ελληνικής καταγωγής Γάλλος Μπουρμπάκι, αποκεφαλίστηκαν μετά τη μάχη του Αναλάτου. Ακόμη και στο Μανιάκι πολέμησαν Φιλέλληνες και ένας από αυτούς, ο Ιταλός Μπασέτι σκοτώθηκε μαζί με τον Παπαφλέσσα».

Όσον αφορά την οικονομική ενίσχυση που πρόσφεραν οι Φιλέλληνες, ο Κωνσταντίνος Βελέντζας επισημαίνει πως αυτή ήταν τεράστια: «Ενδεικτική είναι η επιστολή του Κολοκοτρώνη προς τον γιό του Γενναίο τον Ιούνιο του 1826, στην οποία αναφέρει ότι έλαβε στο Άστρος ένα φορτίο με ζωοτροφές που προερχόταν από τα υπό Αγγλική διοίκηση Κύθηρα και ενημερώνει τον γιό του, ότι ο πρόεδρος των Φιλελληνικών κομιτάτων (προφανώς αναφέρεται στον Εϋνάρδο), του είπε «να ζητήσει ότι θέλει και θα το έχει». Όπλα, πολεμοφόδια, τροφές. «Φθάνει μόνο και εμείς να κινούμεθα και να μην κοιμούμεθα». Και βέβαια μετά το Ναυαρίνο, η Ελλάδα έλαβε τεράστια οικονομική βοήθεια από τη Γαλλία και από τις ΗΠΑ.»

Μύθο αποτελεί και η άποψη που υποστηρίζει  ότι δάνεια της Επανάστασης ήταν επαχθή και ληστρικά: «Η Ελλάδα εξέδωσε το 1824 – 1825 δύο ομόλογα με μεγάλη επιτυχία (800.000 και 2.000.000 λίρες αντίστοιχα), διάρκειας 36 ετών και ονοματικής αξίας 50 ή 100 λιρών, τα οποία κατέβαλαν απλοί πολίτες υπέρ της Ελλάδος, και μάλιστα στη μνήμη του Λόρδου Βύρωνα. Το ονομαστικό επιτόκιο ήταν 5%, όμως επειδή έγινε μία παρακράτηση για την καταβολή των πρώτων δόσεων (όπως είθισται μέχρι και σήμερα), το πραγματικό επιτόκιο ήταν 8.47% για το πρώτο και 9.8% για το δεύτερο. Να θυμίσουμε ότι την εποχή αυτή οι Έλληνες ήταν κατά την Οθωμανική αυτοκρατορία επαναστάτες – τρομοκράτες, οι οποίοι μάλιστα είχαν επιδοθεί σε έναν εμφύλιο πόλεμο. Η επιτυχία του δανείου ήταν πρωτοφανής. Το Μεξικό που ήταν ανεξάρτητο κράτος από το 1821 έλαβε την ίδια περίοδο δάνειο με πολύ σκληρότερους όρους. 

Το Μουσείο Φιλελληνισμού

Το Μουσείο Φιλελληνισμού, που στεγάζεται στο τετραώροφο κτίριο της οδού Ζησιμοπούλου 12, αποτελεί μια πολύτιμη κιβωτό ιστορία και τέχνης στην οποία καταγράφεται, βήμα – βήμα, η εξέλιξη του Φιλελληνισμού από την Αναγέννηση έως τις μέρες μας. Μεταξύ άλλων, ο επισκέπτης συναντά έργα τέχνης και τεκμήρια από την Αναγέννηση μέχρι τον 19ο αιώνα, γνωρίζει το έργο του πατέρα της αρχαιολογίας Winckelmann, μίας εμβληματικής προσωπικότητα που εξήγησε στα μέσα του 18ου αιώνα ότι η κλασική αρχαιότητα έφτασε σε μία κορύφωση στην Αθήνα του Περικλή αλλά και το έργο του λόγιου Barthélemy που συνέγραψε το «Ταξίδι του Νέου Ανάχαρση στην Ελλάδα», θέτοντας τις βάσεις για την ελληνοκεντρική παιδεία στην Ευρώπη και για την ανάπτυξη του νεοελληνικού διαφωτισμού, αφού ο ίδιος αποτέλεσε και βασική επιρροή για τον Ρήγα Φεραίο.

Ανακαλύπτει, επίσης, τη λειτουργία των ελληνοκεντρικών φιλολογικών σαλονιών στις μεγαλουπόλεις της Ευρώπης, τα οποία αποτελούσαν κέντρα φιλελληνικής προπαγάνδας.

Εντοπίζει σπάνια τεκμήρια για την Ελισάβετ Λουμάκη - Chenier, τον Choiseul Gouffier και για το Ελληνόγλωσσο Ξενοδοχείο, την πρώτη μυστική οργάνωση υπέρ των Ελλήνων, που μεταξύ άλλων εκπαίδευσε τον Τσακάλωφ.

Κατανοεί τη μεγάλη συνεισφορά του Λόρδου Βύρωνα υπέρ της Ελλάδας, του πλέον διάσημου ανθρώπου στον κόσμο κατά την περίοδο της Επανάστασης και του μεγαλύτερου Φιλέλληνα όλων των εποχών.

Απολαμβάνει τη θεματογραφία των Φιλελλήνων καλλιτεχνών και τους βασικούς άξονες στους οποίους στηριζόταν η τέχνη τους, που ήταν η αίσθηση χρέους προς την αρχαία Ελλάδα, η κοινή χριστιανική πίστη και τα φιλελεύθερα αισθήματα εναντίον του δεσποτισμού και της βαρβαρότητας.

Μαθαίνει την ιστορία δεκάδων Ελλήνων και Φιλελλήνων αγωνιστών και τη συμβολή τους στον αγώνα, για τον Εϋνάρδο, τον βασιλιά Λουδοβίκο Α’, τον Σατωβριάνδο, τον Κάννιγκ, τον Φαβιέρο, τον Τσώρτς, τον Άστιγξ, τον Κόχραν κ.α.

Ενημερώνεται για την Έξοδο του Μεσολογγίου, το 1826, και τον καταλυτικό ρόλο που διαδραμάτισε στην επιτυχή έκβαση του Αγώνα, για τη ναυμαχία στο Ναυαρίνου, το 1827, για την έλευση του Γαλλικού εκστρατευτικού Σώματος και την απελευθέρωση της Πελοποννήσου, το 1828, για την συνεισφορά της Γαλλικής Επιστημονικής Αποστολής στον σχεδιασμό των θεσμών του Ελληνικού κράτους, την καταγραφή της πανίδας και χλωρίδας, τη σύνταξη χαρτών, τον σχεδιασμό των πολεοδομικών σχεδίων των πόλεων, την κατασκευή των πρώτων δρόμων, νοσοκομείων, κτιρίων, λιμανιών.

Με πολύχρονες σπουδές στους τομείς της αρχαιολογίας, της ιστορίας και της μουσειολογίας, ο Κωνσταντίνος Βελέντζας, ιδρυτής και πρόεδρος του διεθνούς ομίλου εταιρειών πληροφορικής European Dynamics, κατάφερε να δώσει σάρκα και οστά σε ένα φιλόδοξο όραμα: την ίδρυση του πρώτου μουσείου στον κόσμο με επίκεντρο τον Φιλελληνισμό.

«Μετά από πολλά χρόνια μελέτης και έρευνας κατέληξα στο συμπέρασμα ότι η Ελλάδα οφείλει την ελευθερία και την ανεξαρτησία της, πρωτίστως, σε μία σειρά από εμβληματικές μορφές της κλασικής αρχαιότητας. Στον Όμηρο, τον Μιλτιάδη, τον Λεωνίδα, τον Περικλή, τον Φειδία, τον Ικτίνο, τον Καλλικράτη, κ.α. Πρόκειται για τις ίδιες ακριβώς μορφές με αυτές που επηρέασαν την εξέλιξη του δυτικού πολιτισμού και οδήγησαν από την Αναγέννηση, στον διαφωτισμό, τον νεοκλασικισμό, τον ρομαντισμό, τον φιλελληνισμό, και εν τέλει στις ανθρωποκεντρικές δυτικές κοινωνίες» επισημαίνει ο ίδιος και προσθέτει με νόημα: «Ένας τρόπος για να δει κανείς την αποστολή του Μουσείου Φιλελληνισμού είναι ότι επιχειρεί να εξηγήσει με την έκθεση αντικειμένων και μέσω πολλών βιωματικών εμπειριών, τον λόγο για τον οποίο έρχονται στην Ελλάδα ετησίως εκατομμύρια επισκέπτες και αναμένουν υπομονετικά για ώρες κάτω από τον ήλιο, προκειμένου να επισκεφθούν την Ακρόπολη και τον Παρθενώνα.»

Το Μνημείο των Φιλελλήνων

Ανάμεσα στις σημαντικές δράσεις της Εταιρείας για τον Ελληνισμό και Φιλελληνισμό συμπεριλαμβάνεται η ανέγερση του μνημείου των Φιλελλήνων στο Πολεμικό Μουσείο της Αθήνας το οποίο τιμά 2000 περίπου εμβληματικούς Φιλέλληνες που στήριξαν με όλες τους τις δυνάμεις, δίνοντας ακόμη και τη ζωή τους ορισμένοι, για την απελευθέρωση της Ελλάδας. Για κάθε ένα από αυτά τα ονόματα υπάρχει τεκμηρίωση από τη βιβλιογραφία και άλλες διαθέσιμες πηγές, η οποία θα είναι σύντομα προσβάσιμη στο κοινό μέσω του ισοτόπου της Εταιρείας ενώ προγραμματίζεται και η έκδοση των βιογραφιών τους. Ένα αντίστοιχο μνημείο, μάλιστα, θα εγκαινιαστεί τις επόμενες ημέρες και στο Μεσολόγγι.

Επιπλέον, η Εταιρεία για τον Ελληνισμό και Φιλελληνισμό έχει θεσμοθετήσει το Διεθνές Βραβείο Φιλελληνισμού Lord Byron, το οποίο απονέμεται κάθε χρόνο σε σημαντικές διεθνείς προσωπικότητες και το Μετάλλιο Lord Byron που απονέμεται σε ακαδημαϊκούς, διπλωμάτες και απογόνους Φιλελλήνων ενώ συνεργάζεται με ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα και χορηγεί υποτροφίες.