Μητσοτάκης: «Κόκκινες γραμμές» στην Τουρκία, μήνυμα για τη Λιβύη και το μεταναστευτικό – Τι είπε για τρίτη θητεία και Ευρώπη

Μήνυμα σε πολλαπλά επίπεδα για τα ελληνοτουρκικά, το μεταναστευτικό και τη θέση της Ελλάδας στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον έστειλε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στη συνέντευξή του στο podcast του H.R. McMaster, βάζοντας στο επίκεντρο την αυστηρή αποτροπή έναντι της Τουρκίας, τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών από τη Λιβύη και τον ρόλο της Ευρώπης σε κρίσιμες εστίες αστάθειας όπως η Μέση Ανατολή και τα Στενά του Ορμούζ. Παράλληλα, ο Πρωθυπουργός έδωσε σαφές πολιτικό στίγμα για την επόμενη ημέρα, συνδέοντας την πορεία των μεταρρυθμίσεων με την πρόθεσή του να διεκδικήσει τρίτη κυβερνητική θητεία.

Ισχυρή αποτροπή

Ο Πρωθυπουργός επανέλαβε ότι η Ελλάδα έχει μία και μόνη διαφορά με την Τουρκία, την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, ξεκαθαρίζοντας ότι «η κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας δεν θα αμφισβητηθούν ποτέ».

«Ισχυρή οικονομία, ισχυρή άμυνα, ισχυρές συμμαχίες, αλλά και προθυμία συνεργασίας με την Τουρκία με σαφείς κόκκινες γραμμές», ήταν το πλαίσιο που περιέγραψε.

Ενεργό ρόλο στον Κόλπο

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστήριξε ότι η Ευρώπη πρέπει να αποκτήσει μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία και επιχειρησιακή δυνατότητα παρέμβασης σε κρίσιμες περιοχές.

Αναφερόμενος στα Στενά του Ορμούζ, σημείωσε ότι εφόσον υπάρξει συμφωνία και απαιτηθεί διεθνής ειρηνευτική παρουσία, η Ευρώπη θα πρέπει να είναι σε θέση να αναλάβει ενεργό ρόλο.

Παράλληλα, τόνισε ότι η ΕΕ οφείλει να μπορεί να στηρίζει έμπρακτα τους εταίρους της στη Μέση Ανατολή. «Αν οι Άραβες φίλοι μας δεχθούν επίθεση, θα πρέπει να είμαστε σε θέση να τους υποστηρίξουμε ουσιαστικά, όχι μόνο με ωραία λόγια», ανέφερε χαρακτηριστικά, ζητώντας μεγαλύτερη ευρωπαϊκή επένδυση στην κοινή ασφάλεια και άμυνα.

«Η ακτοφυλακή δεν είναι επιτροπή υποδοχής»

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη νέα μεταναστευτική διαδρομή από την ανατολική Λιβύη προς την Κρήτη, αναγνωρίζοντας ότι πρόκειται για μια νέα πρόκληση για την Ελλάδα και την Ευρώπη.

«Οι άνθρωποι αυτοί δεν πρέπει να αποπλέουν από τις ακτές της Λιβύης», τόνισε, εξηγώντας ότι η Αθήνα συνεργάζεται με τις λιβυκές αρχές και προσφέρει ακόμη και εκπαίδευση στην ακτοφυλακή της χώρας.

Ο Πρωθυπουργός υπερασπίστηκε τη στρατηγική της αυστηρής φύλαξης των συνόρων, σημειώνοντας πως «η Ακτοφυλακή δεν είναι επιτροπή υποδοχής για διακινητές», ενώ έστειλε σαφές μήνυμα προς όσους δεν δικαιούνται άσυλο ότι η Ελλάδα και η Ευρώπη θα δίνουν πλέον μεγαλύτερη έμφαση στις επιστροφές.

Την ίδια στιγμή υποστήριξε ότι η αυστηρότητα στην παράτυπη μετανάστευση πρέπει να συνδυάζεται με οργανωμένες οδούς νόμιμης μετανάστευσης για την κάλυψη αναγκών της οικονομίας. «Θέλω μεγάλο φράχτη για την παράτυπη μετανάστευση, αλλά και μεγάλη πόρτα για τη νόμιμη», ανέφερε χαρακτηριστικά.

«Θα διεκδικήσω τρίτη θητεία»

Επανέλαβε τον στόχο του για τρίτη θητεία: «Θα θέσω υποψηφιότητα για τρίτη θητεία, γιατί πιστεύω ότι υπάρχει ακόμη δουλειά που πρέπει να γίνει και θέλω να διασφαλίσω ότι οι αλλαγές που υλοποιούμε θα είναι μη αναστρέψιμες», δήλωσε.

Όπως είπε, παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις, με κυριότερη το κόστος ζωής και την ανάγκη συνέχισης των μεταρρυθμίσεων.

Οι προτεραιότητες

Ο Πρωθυπουργός παρουσίασε την οικονομική πορεία της χώρας ως το μεγαλύτερο επίτευγμα των τελευταίων ετών, σημειώνοντας ότι η Ελλάδα έχει πετύχει τον ταχύτερο ρυθμό μείωσης του λόγου χρέους προς ΑΕΠ μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι έχουν δημιουργηθεί σχεδόν 600.000 νέες θέσεις εργασίας, ενώ η ανεργία έχει υποχωρήσει από το 18% στο 8%.

«Η δημοσιονομική πειθαρχία και η ανάπτυξη δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι», υπογράμμισε, απορρίπτοντας τις λογικές επιστροφής σε πολιτικές παροχών χωρίς δημοσιονομικό αντίκρισμα.

Αναφερόμενος στις ευρωπαϊκές προκλήσεις, ο Κυριάκος Μητσοτάκης στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Έκανε λόγο για υπερβολική ρύθμιση, εμπόδια στην ενιαία αγορά και ανάγκη δημιουργίας συνθηκών που θα επιτρέπουν στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να αναπτύσσονται χωρίς γραφειοκρατικά βάρη.

Παράλληλα, έθεσε ως δύο κορυφαίες ευρωπαϊκές προτεραιότητες την ανταγωνιστικότητα και την άμυνα, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να αποκτήσει ισχυρότερη στρατηγική αυτονομία και να επενδύσει περισσότερο στην κοινή ασφάλεια.

Αναλυτικά η συνέντευξη του πρωθυπουργού στο podcast «Today's Battlegrounds» και στον H.R. McMaster:

H.R. McMaster: Κύριε Πρωθυπουργέ, καλώς ήρθατε στο «Today's Battlegrounds». Σας ευχαριστώ που αφιερώσατε χρόνο για εμένα και το διεθνές μας κοινό. Χαίρομαι πολύ που βρίσκομαι μαζί σας.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Σας ευχαριστώ πολύ που με καλέσατε. Ανυπομονώ πραγματικά γι’ αυτή τη συζήτηση.

H.R. McMaster: Θα ήθελα να μιλήσουμε πρώτα για την Ελλάδα και την πραγματικά εντυπωσιακή ιστορία της πρωθυπουργίας σας. Από τότε που αναλάβατε τη διακυβέρνηση της χώρας, πριν από σχεδόν επτά χρόνια, έχετε πετύχει μια εκπληκτική ανάκαμψη της οικονομίας. Σε πρόσφατη συνέντευξη στο Bloomberg μιλήσατε για το πώς η Ελλάδα παράγει ένα διατηρήσιμο πλεόνασμα, αναπτύσσετε την οικονομία, ξεπερνώντας σε ρυθμό ανάπτυξης την υπόλοιπη ευρωζώνη. Ήταν μία εντυπωσιακή ανάκαμψη.

Μπορείτε ίσως να μοιραστείτε με τους τηλεθεατές μας τα σημαντικότερα διδάγματα που αποκομίσατε κατά τη διάρκεια αυτής της προσπάθειας μετασχηματισμού και ποιες συμβουλές θα δίνατε σε άλλους ηγέτες που αντιμετωπίζουν καταστάσεις όπως αυτή που βιώσατε εσείς με την κρίση χρέους; Ήταν μια φανταστική ανάκαμψη. Συγχαρητήρια. Και ανυπομονούμε να ακούσουμε πώς το καταφέρατε.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Καταρχάς, σας ευχαριστώ πολύ για τα ευγενικά σας λόγια. Ήταν σίγουρα μια συναρπαστική διαδρομή, με τις δυσκολίες της. Όπως επισημάνατε, αναλάβαμε τη διακυβέρνηση της χώρας πριν από επτά χρόνια και όταν ο ελληνικός λαός μάς εμπιστεύτηκε για πρώτη φορά, το 2019, κληρονομήσαμε μια κατάσταση όπου η φήμη της χώρας ήταν ακόμη σε μεγάλο βαθμό αμαυρωμένη από τη μεγάλη οικονομική κρίση.

Θα ήθελα να υπενθυμίσω στους τηλεθεατές σας ότι η Ελλάδα, κατά τη δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα, υπέστη τη μεγαλύτερη πτώση του ΑΕΠ στην ιστορία οποιασδήποτε χώρας του ΟΟΣΑ. Ουσιαστικά, η χώρα χρεοκόπησε. Είχαμε τρία προγράμματα σταθεροποίησης και η κοινωνία μας πλήρωσε ένα πολύ βαρύ τίμημα. Το 2015, παραλίγο να βγούμε άτακτα από την ευρωζώνη.

Έτσι, η πρώτη μου αποστολή όταν ανέλαβα τη διακυβέρνηση της χώρας ήταν να επαναφέρω την Ελλάδα σε μια πορεία βιώσιμης ανάπτυξης, σταθεροποιώντας ταυτόχρονα τα δημόσια οικονομικά μας και διασφαλίζοντας ότι η Ελλάδα δεν θα βρεθεί ποτέ ξανά αντιμέτωπη με σημαντικές μακροοικονομικές ανισορροπίες.

Και, πράγματι, αν κοιτάξετε τα δημόσια οικονομικά μας σήμερα, επτά χρόνια από τότε που αναλάβαμε για πρώτη φορά αυτή τη δέσμευση, πιστεύω ότι έχουμε χαράξει μια πολύ ενδιαφέρουσα διαδρομή δημοσιονομικής πειθαρχίας σε συνδυασμό με πολύ υγιή ανάπτυξη.

Αν εξετάσουμε την αναλογία του χρέους προς ΑΕΠ, θα διαπιστώσουμε ότι έχει μειωθεί με τον ταχύτερο ρυθμό στην ιστορία ανάμεσα στις χώρες του ΟΟΣΑ. Μέχρι το τέλος του 2026 πιθανότατα δεν θα είμαστε η χώρα της ευρωζώνης με το μεγαλύτερο δημόσιο χρέος. Με δεδομένο ότι μιλάμε για μία χώρα που ταλαιπωρείται από υψηλό χρέος επί πολλές δεκαετίες, θεωρώ ότι μάλλον πρόκειται για την πιο σημαντική πολιτική παρακαταθήκη που θα αφήσω, ότι δεν θα κληροδοτήσω στην επόμενη γενιά ένα μη βιώσιμο χρέος.

Μπορείς να μειώσεις το χρέος σου ως ποσοστό του ΑΕΠ, βεβαίως, μόνο αν παράγεις πρωτογενή πλεονάσματα και αν αναπτύσσεις σημαντικά την οικονομία, εμείς τα καταφέραμε αμφότερα. Δημιουργήσαμε σχεδόν 600.000 νέες θέσεις εργασίας τα τελευταία επτά χρόνια, μειώσαμε την ανεργία από 18% ακόμα και σε 8%. Όταν αναλάβαμε τη διακυβέρνηση του τόπου, οι επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ ήταν στο 11% ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ήταν στο 21%, τώρα κυμαίνεται μεταξύ 17% και 18%.

Πρόκειται, λοιπόν, για μια ανάπτυξη η οποία τροφοδοτείται από επενδύσεις, η οποία προσελκύει ξένες επενδύσεις αλλά ταυτόχρονα κινητοποιεί και τις εγχώριες επενδύσεις. Φυσικά, υπάρχουν ακόμη πολλά που πρέπει να γίνουν. Ο κύριος στόχος μου είναι η πραγματική σύγκλιση με την Ευρώπη όσον αφορά το διαθέσιμο εισόδημα και το κατά κεφαλήν ΑΕΠ.

Γνωρίζουμε λοιπόν ότι πρέπει να συνεχίσουμε να αναπτύσσουμε την οικονομία με πολύ ταχύτερο ρυθμό σε σχέση με την υπόλοιπη ευρωζώνη για το ορατό μέλλον. Πιστεύω όμως ότι έχουμε θέσει τα θεμέλια, διότι χωρίς δημοσιονομική πειθαρχία τελικά οι μακροοικονομικές ανισορροπίες θα επανέλθουν, με βλαβερές συνέπειες.

Σε ό,τι με αφορά, η αποκατάσταση της αξιοπιστίας μας στις αγορές, η διασφάλιση ότι οι κεφαλαιαγορές εμπιστεύονται την Ελλάδα, καθώς γνωρίζουν ότι υπάρχει μια ικανή κυβέρνηση, που δεν θα υποκύψει σε λαϊκιστικούς πειρασμούς για επιστροφή σε πολιτικές μη βιώσιμων επιδομάτων, είναι κάτι πάρα πολύ σημαντικό.

Ενδεχομένως αποτελεί κι ένα χρήσιμο δίδαγμα για άλλες κυβερνήσεις, που αυτή τη στιγμή παλεύουν με τα δικά τους προβλήματα χρέους και ελλείμματος. Υπάρχουν αρκετές χώρες στην Ευρώπη σήμερα που βρίσκονται υπό την εποπτεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, επειδή δεν μπορούν να θέσουν το έλλειμμά τους υπό έλεγχο. Ευτυχώς η Ελλάδα δεν συγκαταλέγεται πλέον σε αυτές.

H.R. McMaster: Αυτό ισχύει για τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως γνωρίζετε κ. Πρωθυπουργέ, για την Ιαπωνία και άλλους. Νομίζω ότι αυτό που έχετε καταφέρει είναι να επαναφέρετε την ελπίδα σε μεγάλο αριθμό πολιτών ότι ναι, «αυτό μπορεί να γίνει». Θαυμάζω επίσης το έργο σας όσον αφορά τα ζητήματα μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης και τον αγώνα κατά του πελατειακού συστήματος και της διαφθοράς. Aποκαλύψατε ορισμένες απάτες σε ευρωπαϊκές επιδοτήσεις και άλλες δραστηριότητες που επίσης επιβάρυναν την ανάπτυξη και την παραγωγικότητα και αποσπούσαν πόρους. Θα μπορούσατε να μας μιλήσετε για το πώς αντιμετωπίσατε το πρόβλημα της διαφθοράς, του πελατειακού συστήματος, των συναλλαγών προς όφελος τρίτων και ούτω καθεξής;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Καταρχάς, θα έλεγα ότι τα δύο συνδέονται σε κάποιο βαθμό. Αν κάποιος επιμένει σε πελατειακές πρακτικές, είναι πολύ πιθανό να ξοδέψει περισσότερα, διότι ουσιαστικά εξαγοράζει ψήφους μέσω μη βιώσιμων επιδομάτων. Ποτέ δεν πίστεψα ότι αυτός είναι ο σωστός τρόπος άσκησης πολιτικής.

Έτσι, ουσιαστικά αναμορφώσαμε πλήρως το «λογισμικό» της κυβέρνησης, εδραιώσαμε ένα πολύ ισχυρότερο κέντρο διακυβέρνησης στο Γραφείο Πρωθυπουργού, διασφαλίσαμε την κατάλληλη λογοδοσία όσον αφορά τη διαχείριση των κυβερνητικών υποθέσεων και τον συντονισμό με όλα τα Υπουργεία, θέτοντας πολύ σαφείς ετήσιους στόχους και διαθέτοντας πολύ ξεκάθαρα συστήματα αναφοράς.

Όλα αυτά μπορεί να μην ακούγονται σαν πυρηνική φυσική, αλλά μπορώ να σας πω ότι στον τομέα της διακυβέρνησης δεν είναι πάντα προφανές ότι μπορείς να διοικήσεις μια κυβέρνηση χρησιμοποιώντας τέτοιου είδους θεμελιώδεις αρχές. Ταυτόχρονα, επενδύσαμε πολύ στον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους. Υστερούσαμε ψηφιακά. Αυτές τις μέρες, μάλιστα, γιορτάσαμε τα έξι χρόνια από τότε που υλοποιήσαμε την πρωτοβουλία μας για το www.gov.gr.

Τι είναι αυτό; Είναι ουσιαστικά η κεντρική πύλη για όλες τις υποθέσεις του κράτους. Έχει σημειώσει τεράστια επιτυχία. Μας επέτρεψε να μειώσουμε τη γραφειοκρατία και να δώσουμε τη δυνατότητα στους πολίτες να επικοινωνούν με το κράτος μέσω του κινητού τους τηλεφώνου. Έχει επιφέρει πραγματικό μετασχηματισμό. Όχι μόνο επειδή σεβόμαστε τους πολίτες, δεν θέλουμε να περιμένουν σε ουρές, δεν θέλουμε να χάνουν χρόνο με τη γραφειοκρατία, αλλά και επειδή καταφέραμε να εξοικονομήσουμε πολλά χρήματα, καθώς και να αποκαλύψουμε διάφορους θύλακες διαφθοράς που πάντα κρύβονται σε πολύπλοκες γραφειοκρατικές διαδικασίες.

Θυμάμαι ότι κατά τη διάρκεια της πανδημίας του COVID, όταν επισκέφθηκα τις Ηνωμένες Πολιτείες, υπήρχαν αυτά τα χειρόγραφα πιστοποιητικά εμβολιασμού. Στην Ελλάδα, όλα γίνονταν ψηφιακά. Έχουμε ψηφιακή ταυτότητα. Αν θέλετε να κλείσετε ραντεβού με οποιονδήποτε γιατρό στην Ελλάδα, μπορείτε να το κάνετε μέσω της εφαρμογής MyHealth, απλά συνδέεστε και το κάνετε. Βοηθάει το γεγονός ότι δεν είμαστε ομοσπονδιακό κράτος. Είμαστε μια χώρα 10 εκατομμυρίων κατοίκων. Επομένως, είναι εφικτή η υλοποίηση αυτών των πρωτοβουλιών από το κέντρο διακυβέρνησης.

Αναφερθήκατε στο ζήτημα των αγροτικών επιδοτήσεων. Πρόκειται για ένα χρόνιο πρόβλημα, το να διασφαλίσουμε ότι οι πραγματικοί δικαιούχοι, αγρότες, λαμβάνουν το σωστό ποσό από τα κονδύλια της ΕΕ. Χρειαστήκαμε χρόνο ώστε να προχωρήσουμε στην πραγματική μεταρρύθμιση του συστήματος, και για πρώτη φορά είμαι πεπεισμένος ότι κινούμαστε προς αυτή την κατεύθυνση. Είναι ένα εξαιρετικά περίπλοκο θέμα. Μιλάμε για εκατοντάδες χιλιάδες αγρότες που πρέπει να δηλώσουν τα αγροτεμάχιά τους. Πρέπει να καταγραφεί ο πραγματικός αριθμός των ζώων, των αιγοπροβάτων που υπάρχουν σε όλα τα ελληνικά βουνά.

Κανείς δεν μπήκε στον κόπο να εξετάσει το πρόβλημα από καθαρά διαχειριστική άποψη, αλλά εμείς το κάναμε. Κάθε μετάβαση είναι επώδυνη. Φυσικά, σε κάθε μετάβαση και σε μεταρρύθμιση κάποιοι θα είναι δυσαρεστημένοι, επειδή έχουν συνηθίσει να λειτουργούν με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Αυτό, όμως δεν ήταν ποτέ ο δικός μου κώδικας, η διακυβέρνηση έχει να κάνει με την αλλαγή. Έχει να κάνει με την προώθηση ενός φιλόδοξου προγράμματος αλλαγών και κάθε μεγάλη αλλαγή θα δυσαρεστήσει κάποιους.

Για παράδειγμα, μία από τις μεγάλες επιτυχίες της δεύτερης θητείας μας ήταν η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Άπαντες θα σας έλεγαν ότι κάτι τέτοιο ήταν αδύνατο στην Ελλάδα, η φοροδιαφυγή ήταν ένα χρόνιο πρόβλημα. Στην πραγματικότητα, είναι αρκετά συνηθισμένο σε πολλές χώρες της νότιας Ευρώπης. Αν πάτε σε μια ταβέρνα, πιθανότατα δεν θα σας δώσουν απόδειξη. Δίνω το πιο απλό παράδειγμα. Λοιπόν, αυτό δεν ισχύει πλέον. Χρησιμοποιούμε έναν συνδυασμό εξελιγμένων αναλύσεων τεχνητής νοημοσύνης και πολλών συστημάτων ηλεκτρονικών πληρωμών. Έτσι, αντιμετωπίσαμε τη φοροδιαφυγή.

Αυτό είναι δίκαιο, διότι όποιος φοροδιαφεύγει λειτουργεί εις βάρος όσων πληρώνουν τους φόρους τους. Έφερε επίσης χρήματα στα δημόσια ταμεία και συνεπώς συνέβαλε στα πρωτογενή πλεονάσματα. Σε μια εποχή, μάλιστα, που αντιμετωπίζουμε τη μεγάλη κρίση του προσιτού κόστους ζωής, το να μπορούμε τουλάχιστον να χρησιμοποιήσουμε μέρος του πλεονάσματος στοχευμένα, υπέρ των πολιτών που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη, συνιστά σχεδόν μία «πολυτέλεια».

Οι περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναγκάζονται να μειώσουν τους προϋπολογισμούς τους τώρα. Εγώ τουλάχιστον έχω κάποιους πόρους στη διάθεσή μου, οπότε το ζήτημα είναι πώς θα τους κατανείμω με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο, πάντα με σεβασμό στην κοινωνική δικαιοσύνη. Βρισκόμαστε λοιπόν σε καλή θέση και έχουμε αποδείξει ότι η διοικητική μεταρρύθμιση και η αντιμετώπιση αυτού που αποκαλώ «βαθύ κράτος» είναι κάτι που μπορεί να γίνει.

Ασφαλώς, υπάρχουν ακόμα πολλές μάχες που πρέπει να δοθούν, αλλά πιστεύω ότι η συνολική νοοτροπία και η στάση των Ελλήνων πολιτών απέναντι στο κράτος έχουν αλλάξει. Πιστεύω ότι υπάρχει μεγαλύτερος σεβασμός από το κράτος προς τους πολίτες, γιατί στο παρελθόν ήταν σχεδόν δεδομένο ότι έπρεπε να υποκύψεις στη γραφειοκρατία. Έπρεπε να παίζεις σύμφωνα με τους δικούς της κανόνες. Πιστεύω ότι ανατρέψαμε την κατάσταση και είπαμε: «Όχι, θα εξετάσουμε τα προβλήματα των πολιτών και αν μπορώ να απλοποιήσω την αλληλεπίδραση των πολιτών με το κράτος, θα πρέπει να κάνω ό,τι μπορώ για να το πετύχω, γιατί έτσι σέβομαι τα χρήματα των φορολογουμένων, καθώς τελικά αυτοί πληρώνουν για τη λειτουργία της κυβέρνησης».

H.R. McMaster: Κύριε Πρωθυπουργέ, σας έχω ακούσει συχνά να μιλάτε για τις ψευδείς υποσχέσεις του λαϊκισμού και για το πόσο σημαντικό είναι να είμαστε ρεαλιστές. Και πιστεύω ότι καθώς οι πολίτες χάνουν την εμπιστοσύνη τους στις κυβερνήσεις, είναι δεκτικοί ως προς αυτού του είδους τα λαϊκιστικά μηνύματα και τις ψευδείς υποσχέσεις. Νομίζω ότι έχετε αναστρέψει την κατάσταση όσον αφορά τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την εμπιστοσύνη στην κυβέρνηση.

Ωστόσο, πέρα από τα ζητήματα του χρέους και της διακυβέρνησης, αντιμετωπίζετε και το πρόβλημα της μαζικής μετανάστευσης, το οποίο εξακολουθεί να υφίσταται, με επίκεντρο τον συνεχιζόμενο πόλεμο στη Λιβύη, ο οποίος διαρκεί πάνω από μία δεκαετία, και φυσικά, μέχρι πρόσφατα, τα πολλά επεισόδια μαζικών δολοφονιών στον εμφύλιο πόλεμο της Συρίας και την προσφυγική κρίση που προκάλεσε, καθώς και την πτώση του Αφγανιστάν στα χέρια των Ταλιμπάν. Θα μπορούσατε ίσως να μιλήσετε για το ζήτημα της μαζικής μετανάστευσης, της παράτυπης μετανάστευσης, επειδή τροφοδοτεί σε μεγάλο βαθμό τον λαϊκισμό σε όλη την Ευρώπη.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Ορθώς επισημαίνετε ότι η μεγάλη άνοδος του λαϊκισμού της δεξιάς στην Ευρώπη οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στην παράτυπη μετανάστευση. Και η Ευρώπη δεν ήταν ειλικρινής όσον αφορά την έκταση του προβλήματος.

Εμείς, από την αρχή της θητείας μου, υιοθετήσαμε μια αυστηρή αλλά δίκαιη προσέγγιση όσον αφορά τη μετανάστευση. Σε κάποιο βαθμό αυτό ήταν αποτέλεσμα των δικών μας εμπειριών. Τον Μάρτιο του 2020 ουσιαστικά βρεθήκαμε αντιμέτωποι με μια οργανωμένη προσπάθεια να εργαλειοποιηθεί η μετανάστευση, να σταλούν δεκάδες χιλιάδες απελπισμένοι άνθρωποι που βρίσκονταν στην Τουρκία να περάσουν τα σύνορά μας, επειδή η Τουρκία εκείνη την εποχή θεωρούσε ότι μπορούσε με τον τρόπο αυτό να ασκήσει πίεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Καταστήσαμε πολύ σαφές ότι αυτό δεν θα συμβεί. Επομένως, χρησιμοποιήσαμε τα μέσα που είχαμε στη διάθεσή μας για να προστατεύσουμε τα σύνορά μας.

Εκείνη την εποχή, η Ευρώπη έδινε έμφαση κυρίως στις αποκαλούμενες δευτερογενείς ροές. Δηλαδή, τι συμβαίνει σε περίπτωση που κάποιος εισέλθει στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αν πρέπει να βρίσκεται στην Ελλάδα, τι συμβαίνει αν μεταβεί στη Γερμανία.

Κατέστησα απολύτως σαφές στους Ευρωπαίους ομολόγους μου ότι αν δεν εστιάσουμε σε αυτό που ονομάζουμε εξωτερική διάσταση της μετανάστευσης, την προστασία των συνόρων μας, διασφαλίζοντας ότι δεν είναι οι διακινητές που αποφασίζουν ποιος εισέρχεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν θα μπορέσουμε να λύσουμε το πρόβλημα της μετανάστευσης, διότι απλούστατα δεν θα μπορουμε να διαχειριστούμε το μέγεθος των ροών.

Επομένως, προστατεύσαμε τα σύνορά μας, χτίσαμε έναν φράχτη στα χερσαία σύνορά μας με την Τουρκία και επιβλέπαμε τα θαλάσσια σύνορά μας με πολύ μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Έχουμε σώσει δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους στη θάλασσα. Θέλω να είμαι απολύτως σαφής σε αυτό. Όμως, το έργο της Ακτοφυλακής…

H.R. McMaster: Αυτή είναι μια σημαντική πτυχή του θέματος, έτσι δεν είναι; Πρόκειται και για ανθρωπιστική κρίση.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Είναι και αυτό, αλλά είναι επίσης απολύτως σαφές ότι η Ακτοφυλακή δεν είναι επιτροπή υποδοχής για διακινητές. Επομένως, θα καταστήσω δύσκολη την είσοδο στην Ελλάδα και δεν απολογούμαι γι’ αυτό. Aν δεν δικαιούστε άσυλο θα ακολουθήσει επιστροφή, θα κάνω ό,τι μπορώ για να σας στείλω πίσω στη χώρα καταγωγής σας.

Η Ευρώπη έχει αλλάξει την προσέγγισή της και έχει πλησιάσει πολύ περισσότερο τη θέση της Ελλάδας όσον αφορά τη μετανάστευση. Έχουμε πλέον νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία. Εστιάζουμε στις επιστροφές. Πρέπει να επικοινωνήσουμε στους ανθρώπους που δεν δικαιούνται άσυλο ότι δεν πρέπει να προσπαθήσουν να έρθουν στην Ευρώπη, γιατί θα κάνουμε ό,τι μπορούμε για να τους στείλουμε πίσω.

Αλλά, φυσικά, θα δεχτούμε όσους φτάσουν στην Ευρώπη και δικαιούνται άσυλο. Το έχουμε κάνει για δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους. Και αν επιλέξουν να κάνουν την Ελλάδα το σπίτι τους, θα τους καλωσορίσουμε. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα έχουμε μια πολιτική ανοικτών συνόρων.

Ταυτόχρονα, πιστεύω ότι αν είσαι αυστηρός με την παράτυπη μετανάστευση πρέπει επίσης να είσαι «ανοιχτός» όσον αφορά τη νόμιμη μετανάστευση. Είναι η αναλογία του μεγάλου φράχτη και της μεγάλης πόρτας. Θέλω έναν μεγάλο «φράχτη» για την παράτυπη μετανάστευση, αλλά θέλω και μια μεγάλη «πόρτα», την οποία θα ελέγχουμε εμείς, όσον αφορά τη νόμιμη μετανάστευση.

Αναφέρθηκα προηγουμένως στα στοιχεία σχετικά με τα ποσοστά απασχόλησης. Αντιμετωπίζουμε ήδη έλλειψη εργατικού δυναμικού στον αγροτικό τομέα, στη βασική μεταποίηση και στις υπηρεσίες. Γιατί λοιπόν να μην συνάψουμε διμερείς συμφωνίες κινητικότητας με χώρες με τις οποίες έχουμε καλές σχέσεις και να φέρουμε αυτούς τους ανθρώπους νόμιμα και με ασφάλεια; Να εργαστούν στην Ελλάδα, να καταγραφούν επίσημα, να καταβάλλουν ασφαλιστικές εισφορές. Είναι μια πρόταση που ωφελεί και τις δύο πλευρές. Αλλά για να το κάνουμε αυτό, πρέπει να διασφαλίσουμε ότι αντιμετωπίζουμε το πρόβλημα της παράνομης μετανάστευσης. Πιστεύω λοιπόν ότι βρήκαμε μια ικανοποιητική ισορροπία.

Ναι, πάντα αντιμετωπίζουμε προκλήσεις. Για παράδειγμα, αναφερθήκατε στη Λιβύη. Έχουμε ένα πρόβλημα στη Λιβύη αυτή τη στιγμή. Υπάρχει μια νέα διαδρομή που ανοίγει από την ανατολική Λιβύη προς την Κρήτη. Συνεργαζόμαστε με τους Λίβυους ομολόγους μας. Προσφερθήκαμε, για παράδειγμα, να εκπαιδεύσουμε την ακτοφυλακή τους. Θέλουμε να συνεργαστούμε με αυτές τις χώρες. Αυτοί οι άνθρωποι δεν πρέπει να αποπλέουν από τις ακτές της Λιβύης, επειδή επιβιβάζονται σε σκάφη που είναι εξαιρετικά επικίνδυνα και σίγουρα μη αξιόπλοα.

Θέλουμε λοιπόν να μην φεύγουν από τις ακτές ή, σε περίπτωση που αποπλεύσουν από τις ακτές της Λιβύης, θέλουμε η λιβυκή ακτοφυλακή να τους περισυλλέξει και να τους επιστρέψει στη Λιβύη. Πρέπει λοιπόν να συνεργαστούμε με τις χώρες διέλευσης και αυτό κάνουμε. Δεν είμαι ακόμα ικανοποιημένος με τα αποτελέσματα, αλλά φυσικά θα συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε αυτή την πρόκληση. Ωστόσο, αν κοιτάξω όλη την εικόνα από πλευράς αριθμών, υπάρχει σημαντική μείωση σε σύγκριση με αυτό που συνέβαινε πριν από μερικά χρόνια.

H.R. McMaster: Αναφερθήκατε προηγουμένως στο γεγονός ότι η Ελλάδα έχει λειτουργήσει ως παράδειγμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσον αφορά αυτές τις αλλαγές στην προσέγγιση της παράνομης μετανάστευσης. Ένας άλλος τομέας είναι αυτός της ρύθμισης. Σκέφτομαι την έκθεση Draghi για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα και το ότι η Ευρώπη φαίνεται να υπερρυθμίζεται κατά τρόπο που εμποδίζει την οικονομική ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα της, ειδικά στις νέες τεχνολογίες που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη, για παράδειγμα, και την προηγμένη μεταποίηση. Θα μπορούσατε να μοιραστείτε με τους τηλεθεατές μας την εκτίμησή σας για ορισμένες από τις αλλαγές που πρέπει να κάνει η ΕΕ ώστε να τονώσει την οικονομική ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Καταρχάς χαίρομαι που αναφερθήκατε στην έκθεση Draghi. Για τους τηλεθεατές σας που δεν γνωρίζουν ακριβώς τι είναι, πρόκειται για ένα ενδιαφέρον έγγραφο που συνέταξε ο Ιταλός πρώην Πρωθυπουργός, το οποίο ουσιαστικά αναδεικνύει τι πρέπει να κάνει η Ευρώπη για να γίνει πιο ανταγωνιστική και επισημαίνει το γεγονός ότι τα τελευταία 20 χρόνια αντιμετωπίζουμε ουσιαστικά μια σταδιακή αλλά αρκετά σημαντική διάβρωση της ανταγωνιστικότητάς μας.

Αναφερθήκατε στην υπερβολική ρύθμιση. Η αλήθεια είναι ότι σαφώς υπάρχουν αστοχίες όσον αφορά την υπερβολική ρύθμιση στο επιχειρηματικό περιβάλλον. Αυτό αποτελεί μεγάλη προτεραιότητα για την Επιτροπή, ουσιαστικά η κατάργηση των περιττών ρυθμίσεων. Είναι ένα μεγάλο θέμα για εμάς και για εμένα. Έχουμε αυτό που ονομάζουμε ενιαία αγορά. Πρόκειται για 27 κράτη μέλη. Θεωρητικά, μπορεί κάποιος να δραστηριοποιείται επιχειρηματικά σε όλα, χωρίς κανένα εμπόδιο. Στην πράξη όμως, αυτό δεν συμβαίνει.

Ας δούμε λοιπόν πώς μπορούμε να μετατρέψουμε αυτή την αγορά σχεδόν 500 εκατομμυρίων πελατών σε μια πραγματικά ενιαία αγορά, με τον ίδιο τρόπο που μπορεί κάποιος να δραστηριοποιείται μεταξύ Καλιφόρνιας και Νεβάδας χωρίς κανείς να ζητήσει πολλά περιττά έγγραφα.

Το ίδιο πρέπει να ισχύει όταν κάποιος θέλει να δραστηριοποιηθεί επιχειρηματικά μεταξύ της Ελλάδας και Ιταλίας ή της Ελλάδας και της Εσθονίας. Έτσι, για παράδειγμα, η δημιουργία μιας νέας νομικής οντότητας, αυτό που ονομάζουμε «EU Inc.», η εγγραφή μιας νεοφυούς επιχείρησης σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα και η δυνατότητα απρόσκοπτης λειτουργίας σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, θα αποτελούσε μια ριζική αλλαγή για τις νέες εταιρείες τεχνολογίας μας.

Ενέργεια. Πώς μπορούμε να είμαστε ανταγωνιστικοί στον τομέα της ενέργειας; Πρόκειται για έναν σημαντικό συντελεστή στην παραγωγή, ειδικά στη μεταποίηση. Η Ευρώπη έχει μια πολύ ισχυρή παράδοση στην ποιοτική μεταποίηση αλλά αυτή έχει υπονομευθεί. Όχι μόνο από το υψηλό κόστος της ενέργειας, αλλά και από ζητήματα αθέμιτου ανταγωνισμού, όπως οι μαζικές εισαγωγές από την Κίνα. Όλα αυτά τα ζητήματα βρίσκονται, λοιπόν, στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας.

Αν σκεφτείτε λοιπόν την Ευρώπη, ποιες είναι οι δύο προτεραιότητές μας; Η πρώτη είναι η ανταγωνιστικότητα. Η δεύτερη είναι η άμυνα. Αυτά είναι τα δύο ζητήματα στα οποία εστιάζουμε πραγματικά ως Ευρωπαϊκή Ένωση και ένα θέμα που θα συζητήσουμε στο επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, που θα πραγματοποιηθεί την επόμενη εβδομάδα, όπου πρέπει να λάβουμε ορισμένες σημαντικές αποφάσεις, όχι σχετικά με την κατεύθυνση -νομίζω ότι η κατεύθυνση έχει συμφωνηθεί-, αλλά σχετικά με την ταχύτητα και την αίσθηση του επείγοντος που πρέπει να υιοθετήσουμε για να προχωρήσουμε πραγματικά γρήγορα προς μια κατεύθυνση που θα κάνει την Ευρώπη και πάλι πιο ανταγωνιστική.

Για παράδειγμα, στην Ευρώπη αποταμιεύουμε πολύ, αλλά διοχετεύουμε τις αποταμιεύσεις μας στις ΗΠΑ. Επειδή δεν έχουμε αυτό που ονομάζουμε Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, δεν έχουμε μια ευρωπαϊκή ένωση κεφαλαιαγορών. Αν μια εταιρεία θέλει να εισαχθεί στο χρηματιστήριο, είναι πολύ πιο συμφέρον να επιδιώξει εισαγωγή στον δείκτη NASDAQ παρά σε οποιοδήποτε ευρωπαϊκό χρηματιστήριο. Αυτό πρέπει να αλλάξει, γιατί δεν αφορά μόνο δημόσια χρήματα ή ευρωπαϊκά χρήματα, αφορά επίσης την κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων. Δυστυχώς, ξέρετε, αυτή τη στιγμή οι έξυπνοι επενδυτές δεν «ποντάρουν» ιδιαίτερα στην Ευρώπη, αυτό είναι κάτι που πρέπει να αλλάξει.

H.R. McMaster: Κύριε Πρωθυπουργέ, όλα όσα αναφέρατε εδώ σχετικά με τη σημασία της συλλογικής άμυνας στην Ευρώπη και το ΝΑΤΟ, την ενεργειακή ασφάλεια, την ανάπτυξη των οικονομιών μας, την αντιμετώπιση της κινεζικής οικονομικής επιθετικότητας -αναφερθήκατε στην υπερπαραγωγή και τη μαζική διάθεση κινεζικών προϊόντων, που οδηγούν σε χρεοκοπία ευρωπαϊκές, αμερικανικές και άλλες εταιρείες, ως μια μόνο μορφή οικονομικής επιθετικότητας-, όλα αυτά ακούγονται σαν να συνθέτουν μια θετική ατζέντα για τις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Και με αφήνει άναυδο ότι βρισκόμαστε σε μία αντιπαράθεση, σε μία ατμόσφαιρα αχρείαστων προσβολών και εντάσεων, οι οποίες έχουν επιδεινωθεί, κατά τη γνώμη μου, σε κάποιο βαθμό λόγω του πολέμου με το Ιράν. Θα μπορούσατε ίσως να περιγράψετε ποια θα ήταν η θετική ατζέντα σας για τις διατλαντικές σχέσεις; Έχετε δηλώσει δημοσίως ότι είστε αφοσιωμένος υποστηρικτής τους.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Σπούδασα στις ΗΠΑ. Πρόσφατα βρέθηκα ξανά στο Χάρβαρντ για την 30ή επέτειο αποφοίτησης της τάξης μου από τη Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων. Πιστεύω ότι η σχέση ΗΠΑ - Ευρώπης έχει θέσει το παράδειγμα για μια παγκόσμια τάξη που εδράζεται σε κανόνες, η οποία όχι μόνο εξασφάλισε σταθερότητα και δυνατότητες ανάπτυξης, αλλά λειτούργησε επίσης θετικά, τόσο για την Ευρώπη όσο και για τις ΗΠΑ. Επομένως, δεν συγκαταλέγομαι σε εκείνους που υποτιμούν τη σχέση αυτή, παρά τις τρέχουσες αναταράξεις. Είμαι ρεαλιστής. Πιστεύω όμως ότι υπάρχουν προτάσεις που είναι αμοιβαία επωφελείς.

Για παράδειγμα, όσον αφορά το εμπόριο, έχει υπάρξει μια νέα ισορροπία ως αποτέλεσμα των πρόσφατων δασμών, αλλά εν τέλει πρέπει να βρούμε περισσότερες ευκαιρίες για αμοιβαίο εμπόριο, αλλά και να σεβόμαστε τους κανόνες της κάθε πλευράς. Θέλω οι αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας να δραστηριοποιούνται στην Ευρώπη, όμως αν η Ευρώπη λαμβάνει σοβαρά υπόψη, για παράδειγμα, την προστασία των παιδιών και των εφήβων όσον αφορά την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αυτές οι εταιρείες πρέπει να σεβαστούν το γεγονός ότι αυτό αποτελεί προτεραιότητα για εμάς.

Όσον αφορά την άμυνα, ο Πρόεδρος Trump είχε δίκιο -και εσείς γνωρίζετε αρκετά για θέματα άμυνας- όταν επισήμανε ότι η Ευρώπη ήταν ουσιαστικά «επιβάτης χωρίς εισιτήριο» στον τομέα της άμυνας -όχι η Ελλάδα, γιατί η «μικρή» Ελλάδα πάντα δαπανούσε το 2% του ΑΕΠ της για την άμυνα, λόγω των ιδιαίτερων συνθηκών σε σχέση με την Τουρκία- ωστόσο, τώρα δαπανούμε περισσότερα για την άμυνα.

Και αν η Ευρώπη οικοδομήσει τη δική της στρατηγική αυτονομία, αυτό θα είναι θετικό για το ΝΑΤΟ. Οι ΗΠΑ δεν πρέπει να αισθάνονται ότι απειλούνται από αυτό. Και ναι, θα αναπτύξουμε επίσης το δικό μας εγχώριο αμυντικό οικοσύστημα. Αλλά αν δαπανήσουμε περισσότερα για την άμυνα, το ΝΑΤΟ στο σύνολό του θα ενισχυθεί.

Πιστεύω λοιπόν ότι, τελικά, υπάρχει ένας βαθύς δεσμός που μας ενώνει. Και όταν εξετάζουμε τα μεγάλα ζητήματα που αφορούν την παγκόσμια διακυβέρνηση, εννοώ τις μεγάλες προκλήσεις, τα οφέλη και το κόστος της τεχνητής νοημοσύνης… Η τεχνητή νοημοσύνη σε κάποιο σημείο δεν μπορεί να είναι απλώς ένα είδος «άγριας δύσης» της καινοτομίας, χωρίς να κατανοούμε ότι πρόκειται για μια τεχνολογία που θα έχει βαθιές επιπτώσεις, δυστυχώς θαρρώ κατ’ αυτόν τον τρόπο προσεγγίζουν το θέμα οι ΗΠΑ.

Επομένως, θα συνεχίσουμε να προσπαθούμε να συνεργαστούμε με τις ΗΠΑ, τόσο ως Ευρωπαίοι όσο και ως Έλληνες.

Διατηρούμε μια πολύ ισχυρή διμερή εταιρική σχέση με τις ΗΠΑ, την οποία σέβομαι, η οποία δεν περιορίζεται μόνο στα ζητήματα άμυνας και ασφάλειας. Και ναι, πιστεύω επίσης ότι όσον αφορά ζητήματα όπως η διαχείριση των σχέσεων με την Κίνα, ειδικά δεδομένου ότι η Κίνα διαθέτει πλέον το 30% της παγκόσμιας δυνατότητας βιομηχανικής παραγωγής και ουσιαστικά είναι σε θέση να καταστρέψει βιομηχανίες σε ολόκληρο τον κόσμο, οπωσδήποτε στην Ευρώπη, αυτό είναι ένα θέμα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε με μεγάλη σοβαρότητα. Δεν μπορούμε απλώς να επιτρέψουμε την πλήρη καταστροφή της βιομηχανικής μας βάσης μόνο και μόνο επειδή αναζητούμε πάντα το φθηνότερο προϊόν, ειδικά όταν υπάρχουν αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.

Επομένως, πρόκειται για ένα θέμα που απαιτεί προσεκτική μελέτη, και μιλώ ως Ευρωπαίος που, όπως γνωρίζετε, υποστηρίζει το ελεύθερο εμπόριο. H Ελλάδα είναι ναυτιλιακή χώρα. Ελέγχουμε το 25% των εμπορικών πλοίων παγκοσμίως. Ζούμε σε μεγάλο βαθμό από τη ναυτιλία. Όμως, ελεύθερο εμπόριο δεν σημαίνει εμπόριο χωρίς κανόνες, και σίγουρα η δημιουργία κάποιου είδους ισότιμων όρων ανταγωνισμού είναι σημαντική για να λειτουργεί σωστά το εμπόριο.

H.R. McMaster: Κύριε Πρωθυπουργέ, εγώ αντιλαμβάνομαι αυτή την απειλή ως αποτέλεσμα της κινεζικής οικονομικής επιθετικότητας, αλλά και της συσπείρωσης που παρατηρούμε τα τελευταία χρόνια αυτού που θα αποκαλούσα «άξονα των επιθετικών δυνάμεων»: των δύο ρεβανσιστικών δυνάμεων της ευρασιατικής ηπείρου, της Ρωσίας και της Κίνας, οι οποίες έχουν προσελκύσει στο στρατόπεδό τους και άλλα αυταρχικά καθεστώτα. Μιλάμε την ημέρα που ο Xi Jinping επισκέπτεται την Πιονγιάνγκ, ενώ η Βόρεια Κορέα έχει στρατεύματα, 15.000 άνδρες, που πολεμούν σε ευρωπαϊκό έδαφος. Και το είδος της υλικής υποστήριξης που έχουμε δει η Κίνα να παρέχει στη Ρωσία στην επίθεσή της κατά της Ουκρανίας, την υποστήριξη που η Κίνα και η Ρωσία παρέχουν στο Ιράν στους μακροχρόνιους πολέμους του εναντίον των Αράβων γειτόνων του, του Ισραήλ, των Ηνωμένων Πολιτειών και άλλων. Πώς βλέπετε αυτόν τον άξονα επιθετικών δυνάμεων, και τι άλλο θα μπορούσαν να κάνουν από κοινού οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη, προσελκύοντας και άλλους στην προσπάθεια, ώστε να αποτραπεί η περαιτέρω κλιμάκωση αυτών των αλυσιδωτών κρίσεων; Τι άλλο μπορεί να γίνει για να αποκατασταθεί η ειρήνη σε αυτό το σημείο;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Καταρχάς, πιστεύω ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, αποτέλεσε ένα σημείο καμπής για την Ευρώπη. Ο πόλεμος επέστρεψε στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Πιστεύαμε ότι κάτι τέτοιο δεν θα συνέβαινε ποτέ. Όσοι από εμάς, τουλάχιστον, μεγαλώσαμε με την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, μας φαινόταν εντελώς αδιανόητο ότι θα βρεθούμε ποτέ αντιμέτωποι με μία σύρραξη που έχει μεγαλύτερη διάρκεια από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τεράστιο αριθμό απωλειών.

Επομένως, για όλους εμάς ήταν μια υπενθύμιση των πραγματικών δεδομένων, ειδικά για εμάς τους Ευρωπαίους, αλλά και της θεμελιώδους αρχής ότι δεν μπορείς να αλλάξεις τα διεθνή σύνορα με τη βία. Αυτό ήταν ένα από τα διδάγματα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Όπως και το ότι, εφόσον συμβεί αυτό, πρέπει να υπερασπιστείς τον εαυτό σου και πρέπει να υποστηρίξεις τη χώρα που υπερασπίζεται τον εαυτό της από μια επίθεση.

Το κάναμε αυτό στην Ευρώπη. Το έκαναν ασφαλώς και οι ΗΠΑ, και δικαίως, γιατί τελικά δεν θέλουμε να επιστρέψουμε σε ένα περιβάλλον όπου επικρατεί το δίκαιο του ισχυρού, όπου οι ισχυροί κάνουν ό,τι θέλουν και οι αδύναμοι υποκύπτουν στις επιθυμίες των ισχυρών.

Το γεγονός λοιπόν ότι η Ουκρανία βρίσκεται σήμερα σε θέση να αμυνθεί, έχοντας αναπτύξει καινοτόμες τεχνολογίες με σημαντική ευρωπαϊκή υποστήριξη, τόσο στρατιωτική όσο και οικονομική, θεωρώ ότι αποτελεί ένα σημαντικό μήνυμα προς κάθε επιτιθέμενο. Υπό αυτή την έννοια, η Ουκρανία έχει τουλάχιστον καταφέρει να καταστήσει σαφές ότι αυτός ο πόλεμος έχει μεγάλο κόστος για τον Putin. Και όσο περισσότερο συνεχίζεται, τόσο μεγαλύτερο είναι το κόστος, γιατί δεν μου φαίνεται να υπάρχει πραγματική πρόοδος από στρατιωτικής πλευράς. Πιστεύω λοιπόν ότι αυτό αποτέλεσε ένα σημαντικό προηγούμενο.

Και, όπως έχω αναφέρει, μας ανάγκασε, εδώ στην Ευρώπη, να αντιμετωπίσουμε σοβαρά το ζήτημα της ασφάλειάς μας. Και όταν μιλάω για ασφάλεια γενικά, δεν εννοώ μόνο την Ουκρανία, αναφέρομαι στη Μέση Ανατολή, την Αφρική. Βρισκόμαστε στη νοτιοανατολική γωνία της Ευρώπης. Μας απασχολούν πολύ οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Αν υπάρχει κρίση στο Σουδάν, που όντως υπάρχει, πόλεμος στο Σουδάν, ανθρωπιστική κρίση, αναπόφευκτα θα επεκταθεί στην Ευρώπη μέσω μεταναστευτικών ροών. Οπότε το να γίνουμε, θα έλεγα, περισσότερο πραγματιστές και ρεαλιστές ως προς το γεγονός ότι ζούμε σε έναν περίπλοκο κόσμο και το να αναπτύξουμε τις δικές μας δυνατότητες ώστε να μπορούμε να ασκήσουμε ακόμη και σκληρή ισχύ αν χρειαστεί, νομίζω ότι είναι ένα σημαντικό βήμα για την Ευρώπη.

Για παράδειγμα, διαθέτουμε πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα που προστατεύουν τις θαλάσσιες οδούς από επιθέσεις των Χούθι. Η Ελλάδα έχει ένα πλοίο εκεί. Αυτού του είδους τις πρωτοβουλίες θα πρέπει να είμαστε σε θέση να υποστηρίξουμε. Αν ποτέ προκύψει -και ελπίζω να βρεθεί σύντομα- κάποια λύση όσον αφορά τα Στενά του Ορμούζ και αν χρειαστεί μια ειρηνευτική δύναμη -όχι μια δύναμη ειρήνευσης, αλλά μια ειρηνευτική δύναμη-, θα πρέπει να είμαστε σε θέση να αναλάβουμε δράση.

Αν οι Άραβες φίλοι μας, και μιλώ πάλι ως Ευρωπαίος, δεχθούν επίθεση, θα πρέπει να είμαστε σε θέση να τους υποστηρίξουμε, να τους υποστηρίξουμε ουσιαστικά, όχι μόνο με ωραία λόγια, αλλά να είμαστε σε θέση να αναλάβουμε δράση και να πούμε: «Στεκόμαστε στο πλευρό σας», διότι, στο τέλος της ημέρας, αυτό δεν είναι μόνο ζήτημα αρχών, είναι και ζήτημα συμφέροντος.

Γι' αυτό πιέζω πραγματικά την Ευρώπη να λάβει πιο σοβαρά υπόψη την ασφάλειά της. Αυτό θα απαιτήσει τη δέσμευση περισσότερων πόρων. Δεν θα πρέπει να είναι μόνο εθνικοί πόροι, αλλά θα μπορούσαν να είναι και ευρωπαϊκοί πόροι, που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν προς έργα κοινού ενδιαφέροντος. Η ασφάλεια είναι το κατ' εξοχήν κοινό αγαθό. Επομένως, αν υπάρχουν ευρωπαϊκά έργα για την κοινή ασφάλεια, που μας κάνουν όλους πιο ασφαλείς, θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Ακόμα πιο σωστά: θα πρέπει να χρηματοδοτηθούν από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

H.R. McMaster: Έχουμε, κ. Πρωθυπουργέ, ήδη συζητήσει πολλές από τις σύνθετες προκλήσεις που αντιμετωπίζετε σε θέματα ασφάλειας και ευημερίας, αλλά δεν έχουμε αναφερθεί ιδιαίτερα σε μια αρκετά σημαντική πρόκληση, η οποία αφορά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και τις αμφισβητήσεις, θα έλεγα, στην περιοχή του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, με την προσέγγιση που ακολουθεί η Τουρκία εδώ και αρκετό καιρό, το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», σύμφωνα με το οποίο επεκτείνει τη θαλάσσια δικαιοδοσία της σε μεγάλο μέρος του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου. Και οι εντάσεις να αυξάνονται. Νομίζω ότι αρχικά, όταν αναλάβατε Πρωθυπουργός, υπήρχε μια κάποια ύφεση, θα έλεγα, στις σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας, αλλά φαίνεται ότι οι εντάσεις αυξάνονται. Μπορείτε να μοιραστείτε με τους τηλεθεατές μας την ισορροπία στη σχέση με την Άγκυρα αυτή τη στιγμή σε θέματα όπως η κυριαρχία στο Αιγαίο; Και ποια είναι η άποψή σας για το καθεστώς ασφάλειας στη Μεσόγειο και πώς θα έπρεπε να είναι αυτό;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις ήταν πάντα περίπλοκες, και εγώ επιδιώκω, θα έλεγα, μια λειτουργική και -γιατί όχι;- εποικοδομητική σχέση με την Τουρκία. Είμαστε προορισμένοι από τη γεωγραφία να ζούμε δίπλα-δίπλα. Αυτό δεν πρόκειται ποτέ να αλλάξει. Παρά ταύτα, είναι αλήθεια ότι η Τουρκία την τελευταία δεκαετία έχει λειτουργήσει ως αναθεωρητική δύναμη, ιδίως όσον αφορά την προβολή των φιλοδοξιών της στη θάλασσα. Αυτό έρχεται σε σύγκρουση με το Διεθνές Δίκαιο. Επομένως, αυτό που που έχω πει και καταστήσει απολύτως σαφές είναι ότι η κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας δεν θα αμφισβητηθούν ποτέ. Η κυριαρχία και τα κυριαρχικά μας δικαιώματα απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο και από διεθνείς συνθήκες, και αυτά δεν μπορούν και δεν πρέπει να αμφισβητηθούν υπό οποιεσδήποτε συνθήκες.

Έχουμε μία μεγάλη διαφορά με την Τουρκία, την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Εάν η Τουρκία έχει άλλες αξιώσεις, δεν τις αναγνωρίζουμε, είναι εντελώς αβάσιμες και κανένας Έλληνας Πρωθυπουργός δεν θα ήταν ποτέ διατεθειμένος να συμμετάσχει σε οποιαδήποτε συζήτηση ή διαπραγμάτευση σχετικά με αυτές τις αξιώσεις.

Τα έχω καταστήσει αυτά απολύτως σαφή στον Πρόεδρο Erdoğan, με τον οποίο διατηρώ μια λειτουργική και, θα έλεγα, καλή σχέση. Τον έχω συναντήσει πολλές φορές, και θα έλεγα ότι τα τελευταία δύο με τρία χρόνια έχει σημειωθεί μια λογική αποκλιμάκωση των εντάσεων. Μερικές φορές παρατηρούμε εξάρσεις στη δραστηριότητα και τη ρητορική, είδαμε μία τον τελευταίο μήνα. Ευελπιστώ ότι μπορεί να περιοριστεί και πάλι.

Ωστόσο, δεν είμαι και αφελής. Θα ενισχύσω τις ένοπλες δυνάμεις μας. Το έχω πράξει συστηματικά. Πιθανότατα βρίσκονται σε καλύτερη κατάσταση παρά ποτέ. Χρειαζόμαστε ισχυρή αποτρεπτική ικανότητα. Πρέπει να επενδύσουμε στην ποιοτική υπεροχή όπου μπορούμε.

Και, φυσικά, χρειαζόμαστε ισχυρές συμμαχίες. Είμαστε μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπάρχει ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής στη Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την οποία θέλω να καταστήσω επιχειρησιακά λειτουργική και να έχει πραγματική βάση, να μην είναι απλώς κάτι για το οποίο μιλάμε θεωρητικά. Έχουμε πολύ ισχυρή εταιρική σχέση με το Ισραήλ. Έχουμε ισχυρές εταιρικές σχέσεις με τις χώρες του Κόλπου.

Συνεπώς, ισχυρή οικονομία, ισχυρή άμυνα, ισχυρές συμμαχίες, αλλά ταυτόχρονα προθυμία να συνεργαστούμε με την Τουρκία, θέτοντας όμως απολύτως σαφείς κόκκινες γραμμές όσον αφορά το τι μπορεί να συζητηθεί και τι όχι. Θα έλεγα ότι αυτή είναι η σωστή προσέγγιση για τη διαχείριση της Τουρκίας.

H.R. McMaster: Κύριε Πρωθυπουργέ, θα ήθελα να συζητήσουμε λίγο περισσότερο και για τις σχέσεις ΗΠΑ και Ελλάδας, οι οποίες γνωρίζετε ότι είναι αρκετά ισχυρές. Υπάρχει μια υπέροχη ελληνοαμερικανική κοινότητα εδώ, στις Ηνωμένες Πολιτείες, και αυτοί οι δεσμοί οδηγούν, πιστεύω, σε πραγματικά βαθύ ενδιαφέρον μεταξύ των χωρών μας. Βλέπω τις διμερείς μας σχέσεις να ενισχύονται από αμυντική άποψη. Ποια είναι η ατζέντα σας για τις σχέσεις ΗΠΑ - Ελλάδας στο μέλλον;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Πιστεύω ότι οι σχέσεις μας είναι πιο ισχυρές παρά ποτέ. Πρόκειται για μια σχέση που υπερβαίνει, πιστεύω, κυβερνήσεις και κυβερνητικές θητείες. Διότι βασίζεται, θεωρώ, σε δύο πυλώνες. Τον έναν τον αναφέρατε: υπάρχει μια καταπληκτική ελληνοαμερικανική κοινότητα, η οποία αποτελεί τη φυσική γέφυρα μεταξύ των δύο χωρών μας. Και ο δεύτερος είναι τα κοινά συμφέροντα ασφάλειας, ειδικά όσον αφορά την Ανατολική Μεσόγειο. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Ελλάδα έχει πολλούς φίλους και στα δύο κόμματα του Κογκρέσου των ΗΠΑ, πρόκειται για μια διακομματική προσέγγιση που δεν ασπάζεται μόνο η νυν κυβέρνηση.

Μπορούμε και θα κάνουμε περισσότερα. Για παράδειγμα, αναφέρθηκα στη ναυτιλία. Αν οι ΗΠΑ θέλουν να εξάγουν περισσότερο υγροποιημένο φυσικό αέριο -κάτι που αποτελεί προτεραιότητα για την παρούσα κυβέρνηση- και η Ευρώπη θέλει να αγοράσει LNG, ποιος θα μεταφέρει αυτό το LNG; Το 25% των πλοίων μεταφοράς LNG σε διεθνές επίπεδο ανήκει σε Έλληνες, αυτό μας δίνει πλεονέκτημα. Αν οι ΗΠΑ θέλουν να εξάγουν φυσικό αέριο στην Ευρώπη, γιατί να μην χρησιμοποιήσουν την Ελλάδα ως σημείο εισόδου; Το έχουμε κάνει. Έχουμε τον κάθετο διάδρομο για τον εφοδιασμό των βόρειων γειτόνων μας, που φτάνει μέχρι την Ουκρανία.

Αν θέλετε να εστιάσετε στο IMEC, το σχέδιο της σύνδεσης μεταξύ Ινδίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης, απλά κοιτάξτε τον χάρτη, η Ελλάδα αποτελεί το φυσικό σημείο εισόδου όσον αφορά την ηπειρωτική Ευρώπη.

Ακόμη και σε ό,τι αφορά τις καθαρά επιχειρηματικές ευκαιρίες, είμαστε ανοιχτοί σε συνεργασίες και υπάρχουν πολλές ενδιαφέρουσες επενδυτικές ευκαιρίες για τα αμερικανικά κεφάλαια να επενδύσουν στην Ελλάδα. Πρόκειται λοιπόν για μια ιδιαίτερα ευρεία σχέση που, θα έλεγα, πηγαίνει πέρα από την ασφάλεια και την άμυνα.

Θέλω όμως να επικεντρωθώ στην ελληνοαμερικανική κοινότητα, επειδή για πρώτη φορά δώσαμε το δικαίωμα επιστολικής ψήφου. Μπορείτε πράγματι να ψηφίσετε μέσω ταχυδρομείου, κάτι που δεν ίσχυε στην Ελλάδα. Αυτό θα γίνει για πρώτη φορά στις επόμενες εκλογές, οπότε θέλουμε και οι Έλληνες που έχουν δικαίωμα ψήφου να συμμετέχουν στις εκλογές μας. Θα μπορούν να το κάνουν για πρώτη φορά στις επόμενες κάλπες, του 2027.

Και φυσικά, από ιστορικής άποψης, όταν θα γιορτάζετε την 250ή επέτειο της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας, απλά κοιτάξτε πόσο επηρεάστηκαν οι ιδρυτές των ΗΠΑ από την αρχαία Ελλάδα και…

H.R. McMaster: Έχω εδώ, κ. Πρωθυπουργέ, ένα βιβλίο το οποίο διαβάζω, «Pursuit of Happiness».

Κυριάκος Μητσοτάκης: Θα πρέπει να το διαβάσω. Ποιος είναι ο συγγραφέας;

H.R. McMaster: Είναι του Jeffrey Rosen. Είναι ένα φανταστικό βιβλίο. Ο υπότιτλος είναι: «Πώς οι κλασικοί συγγραφείς για την αρετή ενέπνευσαν τη ζωή των Ιδρυτών και διαμόρφωσαν την Αμερική».

Κυριάκος Μητσοτάκης: Ορίστε λοιπόν. Αλλά και οι δικοί μας Ιδρυτές εμπνεύστηκαν από τον αγώνα σας για την ανεξαρτησία, όταν και εμείς παλέψαμε για τη δική μας ανεξαρτησία, το 1821. Και είναι ενδιαφέρον ότι οι ιδρυτές των δύο χωρών επικοινωνούσαν μεταξύ τους. Υπάρχουν επιστολές που ανταλλάχθηκαν μεταξύ του Jefferson και του Αδαμάντιου Κοραή, ο οποίος ήταν κατά κάποιον τρόπο ο πνευματικός εμπνευστής της ελληνικής ανεξαρτησίας. Είναι συνεπώς μια συναρπαστική ιστορία. Και, βεβαίως, πολεμήσαμε μαζί πολλές φορές, σε δύο πολέμους. Η Αμερική ήταν εκεί για να βοηθήσει στην ανασυγκρότησή μας μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν η Ελλάδα είχε επίσης καταστραφεί από έναν εμφύλιο πόλεμο. Πρόκειται, λοιπόν, για πολύ ισχυρούς δεσμούς, και πρέπει να μιλάμε ανοιχτά γι' αυτούς και να τους αξιοποιούμε.

H.R. McMaster: Απολύτως. Και να τους γιορτάζουμε. Ήσασταν πολύ γενναιόδωρος με το χρόνο σας. Έχω μια τελευταία ερώτηση που θα ήθελα να σας κάνω: θα μπορούσατε να μοιραστείτε με τους τηλεθεατές μας τι σας οδήγησε στην ενασχόληση με τα κοινά και να μας πείτε λίγα λόγια για τη φιλοσοφία σας όσον αφορά την ηγεσία;

Σας έχω ακούσει να λέτε ότι είναι μεγάλο πλεονέκτημά να σας υποτιμούν. Έχετε μιλήσει επίσης για την ανάγκη ενός ηγέτη να ενώνει, να ηγείται κομματος στο οποίο συνυπάρχουν πολλές διαφορετικές απόψεις. Αλλά ξέρω ότι οι τηλεθεατές μας θα επωφεληθούν πάρα πολύ ακούγοντας τι σας οδήγησε στην ενασχόληση με τα κοινά και τη φιλοσοφία σας για την ηγεσία.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Η πορεία μου, καθώς προέρχομαι από πολιτική οικογένεια, είχε ουσιαστικά κάποιες αναταράξεις. Ο πατέρας μου ήταν Πρωθυπουργός. Πάντα με γοήτευε η ενασχόληση με τα κοινά, αλλά σε κάποιο σημείο, απογοητευμένος από το γεγονός ότι ο πατέρας μου ηττήθηκε σε εκλογές, αποφάσισα ότι ήθελα να σταδιοδρομήσω στον ιδιωτικό τομέα και για σχεδόν μια δεκαετία δεν ήθελα να ακούσω τίποτα για πολιτική. Έτσι, έκανα τα πρώτα μου βήματα στις επιχειρήσεις και στον τομέα των επιχειρηματικών κεφαλαίων (venture capital). Ήταν μια συναρπαστική εμπειρία για εμένα.

Κάποια στιγμή συνειδητοποίησα ότι το να μένεις ουδέτερος και απλώς να εκφράζεις απόψεις για το πώς μπορεί να αλλάξει η χώρα σου δεν είναι ιδιαίτερα εποικοδομητική προσέγγιση. Έτσι, πήρα την απόφαση να κάνω το μεγάλο βήμα και σε κάποιο σημείο αποφάσισα να θέσω υποψηφιότητα για την ηγεσία του κόμματός μου, μολονότι οι πιθανότητες δεν ήταν με το μέρος μου -ήμουν ξεκάθαρα αουτσάιντερ. Τελικά κέρδισα και μετά επικράτησα σε δύο εθνικές εκλογές. Άλλαξα το κόμμα μου, διεύρυνα το κοινό στο οποίο απευθύνεται το κόμμα, καθιστώντας απολύτως σαφές ότι είμαι ένας εκσυγχρονιστής και ότι θα επιδιώκω την αλλαγή αντί της συνέχειας.

Όταν μερικές φορές κοιτάζω πίσω, αυτά εξακολουθούν να με συναρπάζουν. Είναι ένα μακρύ ταξίδι. Ο χρόνος περνάει γρήγορα όταν αναλαμβάνεις αυτά τα καθήκοντα, αλλά η ενέργεια για να συνεχίσω υπάρχει, γιατί είναι αρκετά εύκολο για μια χώρα να κάνει βήματα προς τα πίσω. Γι' αυτό και θα θέσω υποψηφιότητα για τρίτη θητεία -στην Ελλάδα δεν υπάρχει ανώτατος αριθμός θητειών, συνήθως δεν υπάρχουν τέτοια όρια στα κοινοβουλευτικά συστήματα-, επειδή εξακολουθώ να πιστεύω ότι υπάρχει δουλειά που πρέπει να γίνει και επειδή θέλω να βεβαιωθώ ότι οι αλλαγές που υλοποιούμε θα είναι μη αναστρέψιμες.

Όπως σας έχω πει, έχουμε κάνει πολλές θυσίες ως χώρα. Έχουμε σημειώσει μεγάλη πρόοδο, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα. Ακόμα και σήμερα, αντιμετωπίζουμε σοβαρό πρόβλημα ως προς το προσιτό κόστος ζωής. Υπάρχουν ακόμα πολίτες που δυσκολεύονται, πολλές μεταρρυθμίσεις που πρέπει να υλοποιηθούν.

Πρέπει να αποδεχτείς το γεγονός ότι υπάρχουν τόσα πολλά προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπίζεις, πρέπει να θέτεις προτεραιότητες, αλλά πιστεύω ότι στην Ελλάδα έχουμε κάνει τις σωστές επιλογές στα μεγάλα μέτωπα: ενίσχυση της οικονομίας, ενίσχυση της άμυνάς μας, ψηφιοποίηση του κράτους. Αυτές είναι σημαντικές μεταρρυθμίσεις στις οποίες μπορούμε να βασιστούμε.

Θα έλεγα, λοιπόν, ότι κάθε ιστορία ηγεσίας είναι διαφορετική, αλλά πιστεύω ότι αυτό που τις ενώνει είναι η βαθιά ανάγκη, η επιθυμία να μπορείς να κάνεις αλλαγές και βασικά να αναλαμβάνεις το βάρος της ευθύνης με αξιοπρέπεια, γιατί πρέπει να είσαι υπεύθυνος και να παίρνεις αποφάσεις. Η δουλειά μας είναι να παίρνουμε αποφάσεις σε καθημερινή βάση, δεκάδες αποφάσεις κάθε μέρα. Δεν θα πάρεις μόνο σωστές αποφάσεις, αυτό είναι σίγουρο. Αλλά το μόνο πράγμα που δεν μπορείς να κάνεις στη δουλειά μας είναι να μην παίρνεις αποφάσεις.

H.R. McMaster: Δεν ξέρω πώς να σας ευχαριστήσω που ήσασταν μαζί μας. Θα ήθελα να σας δώσω τον λόγο, υπάρχει ένα τελευταίο μήνυμα που θα θέλατε να στείλετε στους τηλεθεατές μας;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Σας ευχαριστώ που μου δώσατε την ευκαιρία. Είμαι μεγάλος θαυμαστής του podcast σας, κι ευελπιστώ οι τηλεθεατές σας να το απολαύσουν.

H.R. McMaster: Πρωθυπουργέ, κ. Μητσοτάκη, δεν έχω λόγια να σας ευχαριστήσω που είστε μαζί μας στη σημερινή εκπομπή. Και θέλω να σας ευχαριστήσω για τη σταθερή και ισχυρή ηγεσία σας προς υποστήριξη της ελληνικής δημοκρατίας και της ελληνοαμερικανικής εταιρικής σχέσης. Πραγματικά πιστεύω ότι αποτελείτε το πρότυπο της ηγεσίας που χρειαζόμαστε για να ενώσουμε τους ανθρώπους και να αντιστρέψουμε την πόλωση που παρατηρούμε στην πολιτική ζωή αυτές τις μέρες. Σας ευχαριστούμε λοιπόν που ήσασταν μαζί μας. Ήταν πραγματικά χαρά μας.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Σας ευχαριστώ πολύ. Να είστε καλά.