Σίτιση μεταναστών: Νέα συμφωνία έως 266 εκατ. ευρώ με χαμηλότερο ημερήσιο κόστος και αυστηρότερα κριτήρια για τον ανάδοχο

Ένα νέο οικονομικότερο μοντέλο για τη σίτιση στις δομές μεταναστών επιχειρεί να βάλει σε εφαρμογή το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, υλοποιώντας μία δέσμευση που είχε αναλάβει ο αρμόδιος υπουργός, Θάνος Πλεύρης, από την πρώτη στιγμή ανάληψης των καθηκόντων του.

Με τη νέα διακήρυξη για τη σύναψη Συμφωνίας–Πλαίσιο που βγήκε στον αέρα και αφορά στην παρασκευή, μεταφορά και διανομή γευμάτων σε δομές η υπόθεση αποκτά και δημοσιονομικό και επιχειρησιακό ενδιαφέρον.

Από τη μία, η νέα διακήρυξη κατεβάζει το ημερήσιο κόστος σίτισης από τα 6,88 ευρώ της προηγούμενης Συμφωνίας–Πλαίσιο του 2021 στα 5,70 ευρώ. Από την άλλη, αλλάζει ουσιαστικά τους όρους συμμετοχής των εταιρειών, ανεβάζοντας τον πήχη τόσο στην τεχνική εμπειρία όσο και στην οικονομική επάρκεια των υποψηφίων αναδόχων.

Η προκήρυξη καλύπτει εκτιμώμενο ημερήσιο αριθμό 31.960 σιτιζομένων σε όλη τη χώρα, από το Φυλάκιο του Έβρου μέχρι την Κρήτη και από τις δομές της ηπειρωτικής Ελλάδας μέχρι τα νησιά του Αιγαίου. Η αρχική εκτιμώμενη αξία της διετούς Συμφωνίας–Πλαίσιο ανέρχεται σε 132.985.560 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, ενώ με την ενεργοποίηση του δικαιώματος προαίρεσης έως 100% μπορεί να φτάσει τα 265.971.120 ευρώ χωρίς ΦΠΑ.

Η πρώτη ανάγνωση δείχνει μια διαφορά που δεν είναι αμελητέα: η μείωση του ημερήσιου κόστους κατά 1,18 ευρώ ανά σιτιζόμενο αντιστοιχεί σε μείωση περίπου 17% σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο. Αν η σύγκριση γίνει πάνω στον ίδιο εκτιμώμενο ημερήσιο αριθμό σιτιζομένων, η νέα τιμή των 5,70 ευρώ οδηγεί σε ημερήσια δαπάνη περίπου 182.000 ευρώ, ενώ με την παλαιά τιμή των 6,88 ευρώ η αντίστοιχη ημερήσια δαπάνη θα ξεπερνούσε τις 219.000 ευρώ.

Σε βάθος διετίας, η διαφορά αυτή μεταφράζεται σε θεωρητική εξοικονόμηση άνω των 27 εκατ. ευρώ, υπό την αυτονόητη προϋπόθεση ότι συγκρίνονται ίδιες ποσότητες και ίδιος αριθμός σιτιζομένων.

Το ενδιαφέρον όμως δεν βρίσκεται μόνο στην τιμή. Βρίσκεται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο στήνεται ο νέος διαγωνισμός.

Τα 9 γεωγραφικά τμήματα

Η νέα Συμφωνία θα χωρίζει τη χώρα σε 9 γεωγραφικά τμήματα, έναντι 6 στην προηγούμενη διαδικασία. Το σπάσιμο σε περισσότερα τμήματα δεν είναι απλώς τεχνική λεπτομέρεια. Επιτρέπει πιο ακριβή γεωγραφική κατανομή, καλύτερη αντιστοίχιση των αναγκών ανά περιοχή και μικρότερο επιχειρησιακό ρίσκο σε ένα αντικείμενο που επηρεάζεται άμεσα από τις μεταναστευτικές ροές. Άλλες ανάγκες έχει ένα νησί πρώτης υποδοχής, άλλες μια δομή της ενδοχώρας και άλλες ένας χώρος προσωρινής παραμονής που μπορεί να δημιουργηθεί για την κάλυψη έκτακτων συνθηκών.

Στα τμήματα δεν περιλαμβάνονται μόνο οι υφιστάμενες δομές. Η διακήρυξη προβλέπει ότι καλύπτονται οι Κλειστές Ελεγχόμενες Δομές, τα Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης, οι Ελεγχόμενες Δομές Προσωρινής Φιλοξενίας Αιτούντων Άσυλο, οι κινητές μονάδες καταγραφής, κάθε άλλη δομή αρμοδιότητας του υπουργείου που μπορεί να δημιουργηθεί κατά τη διάρκεια της Συμφωνίας–Πλαίσιο, αλλά και χώροι πρόχειρης παραμονής για έκτακτες ανάγκες.

Με άλλα λόγια, το νέο σχήμα δεν αφορά μόνο το σημερινό αποτύπωμα των δομών, αλλά επιχειρεί να καλύψει και το ενδεχόμενο μεταβολής των ροών. Αυτό εξηγεί και την πρόβλεψη για δικαίωμα προαίρεσης έως 100%, καθώς το αντικείμενο της σίτισης στις δομές δεν είναι ένα μέγεθος που μπορεί να υπολογιστεί με απόλυτη ακρίβεια σε βάθος χρόνου.

Κρίσιμο σημείο είναι και το ποιος «τρέχει» τη διαδικασία. Αναθέτουσα αρχή είναι το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, όμως ο διαγωνισμός δεν κινείται ως μια απλή υπηρεσιακή προμήθεια.

Σύμφωνα με τα έγγραφα, η Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας Α.Ε. - μέσω της Μονάδας Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας - εμφανίζεται ως ο φορέας που παρέχει πρόσθετες πληροφορίες για τη διαδικασία δημοσίων συμβάσεων, ενώ η σχετική υπουργική απόφαση εγκρίνει τη διενέργεια ανοικτής διαδικασίας μέσω ΕΣΗΔΗΣ για τη σύναψη της Συμφωνίας–Πλαίσιο με διενεργούσα αρχή την ΕΕΣΥΠ, μέσω της Μονάδας Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας.

Η θεσμική αυτή διαδρομή έχει σημασία, καθώς δείχνει ότι το έργο αντιμετωπίζεται ως σύμβαση αυξημένης βαρύτητας, με κεντρική παρακολούθηση και με διαδικασίες που παραπέμπουν σε μεγάλες στρατηγικές συμβάσεις. Η απόφαση φέρει την υπογραφή του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνου Πλεύρη, και εγκρίνει τόσο τη διενέργεια της ανοικτής διαδικασίας όσο και το τεύχος της διακήρυξης με τα παραρτήματά του.

Στον πυρήνα της νέας διακήρυξης βρίσκεται επίσης η αλλαγή των προϋποθέσεων συμμετοχής. Στη Συμφωνία–Πλαίσιο του 2021, ως προς την τεχνική και επαγγελματική ικανότητα, οι συμμετέχοντες έπρεπε να έχουν εκτελέσει ή να εκτελούν συμβάσεις τύπου cook and serve, με μέσο όρο τριετίας από 4% έως 20% του προϋπολογισμού. Στη νέα διαδικασία, οι απαιτήσεις γίνονται σαφώς αυστηρότερες: ζητούνται συμβάσεις από 1/1/2023 έως την υποβολή προσφοράς, οι οποίες να αφορούν cook and serve, πλήρη σίτιση και να έχουν αθροιστική αξία τουλάχιστον 50% του προϋπολογισμού που διεκδικεί ο υποψήφιος.

Η διαφορά είναι ουσιαστική. Το νέο πλαίσιο δεν αρκείται απλώς σε μια εμπειρία στον χώρο της εστίασης ή της παροχής γευμάτων. Ζητά πρόσφατη, συναφή και σημαντικού ύψους εμπειρία στην πλήρη σίτιση. Δηλαδή ζητά εταιρείες που μπορούν να αποδείξουν ότι έχουν ήδη σηκώσει αντίστοιχο επιχειρησιακό βάρος.

Αντίστοιχη αυστηροποίηση καταγράφεται και στην οικονομική και χρηματοοικονομική επάρκεια. Στο πλαίσιο του 2021 προβλεπόταν μέσος γενικός ετήσιος κύκλος εργασιών τριετίας από 6% έως 30% και κάλυψη επαγγελματικής αστικής ευθύνης στο 20% της αξίας του προϋπολογισμού που διεκδικεί ο υποψήφιος. Στη νέα διακήρυξη, ο μέσος γενικός ετήσιος κύκλος εργασιών τριετίας ανεβαίνει στο 100% της αξίας του προϋπολογισμού που διεκδικείται, προστίθεται απαίτηση πιστοληπτικής ικανότητας χρηματοδότησης 20% και διατηρείται η κάλυψη επαγγελματικής αστικής ευθύνης 20%.

Μία ακόμη αλλαγή αφορά τη διαδικασία ανάθεσης. Η προηγούμενη Συμφωνία–Πλαίσιο κινήθηκε σε δύο φάσεις, ενώ η νέα προβλέπεται σε μία φάση, με στόχο την εξοικονόμηση χρόνου. Πρόκειται για κρίσιμο σημείο, ιδίως σε έναν τομέα όπου η διοικητική καθυστέρηση μπορεί να μετατραπεί σε πρόβλημα καθημερινής λειτουργίας των δομών.

Η ανάθεση θα γίνει με κριτήριο τη χαμηλότερη τιμή, δηλαδή την πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά μόνο βάσει τιμής. Για κάθε τμήμα προβλέπεται η σύναψη Συμφωνίας–Πλαίσιο με δύο οικονομικούς φορείς, κατά σειρά μειοδοσίας, εφόσον υπάρχει επαρκής αριθμός παραδεκτών προσφορών. Η διακήρυξη προβλέπει επίσης ότι κάθε οικονομικός φορέας μπορεί να υποβάλει προσφορά για ένα, περισσότερα ή και όλα τα τμήματα, ωστόσο δύναται να του ανατεθούν μέχρι τρία τμήματα. Η πρόβλεψη αυτή λειτουργεί ως ασφαλιστική δικλείδα για να μην συγκεντρωθεί υπερβολικά μεγάλο μέρος του έργου σε έναν ανάδοχο.

Υπάρχει, πάντως, και εξαίρεση: αν σε κάποιο τμήμα υποβληθεί μοναδική προσφορά ή μόνο μία παραδεκτή προσφορά, η διενεργούσα αρχή μπορεί να αναθέσει το τμήμα στον ίδιο οικονομικό φορέα ακόμη κι αν έχει υπερβεί το όριο των τριών τμημάτων, προκειμένου να μη ματαιωθεί η διαδικασία και να καλυφθούν οι ανάγκες.

Το ημερολόγιο του διαγωνισμού είναι επίσης σαφές: οι προσφορές υποβάλλονται ηλεκτρονικά μέσω του ΕΣΗΔΗΣ έως τις 22 Ιουλίου 2026, στις 12:00, ενώ η αποσφράγιση έχει οριστεί για την ίδια ημέρα στις 15:00. Οι προσφορές πρέπει να παραμείνουν σε ισχύ για 12 μήνες.

Το βασικό μήνυμα

Το πολιτικό και διοικητικό μήνυμα της νέας Συμφωνίας–Πλαίσιο είναι διπλό.

Πρώτον, το υπουργείο επιχειρεί να πιέσει το κόστος προς τα κάτω, σε μια δαπάνη που παραμένει υψηλή λόγω του μεγέθους και της καθημερινής φύσης της υπηρεσίας. Δεύτερον, επιχειρεί να θωρακίσει τον διαγωνισμό με αυστηρότερες προϋποθέσεις, ώστε οι ανάδοχοι που θα μπουν στο σύστημα να έχουν αποδεδειγμένη εμπειρία και οικονομική αντοχή.