Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος

Αυτό ήταν που συνέβη με την πρόσφατη αφίσα του ΣΥΡΙΖΑ στην οποία υποσχόταν στους νέους κατάργηση της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής στα ΑΕΙ (ΕΒΕ) ήδη από αυτό το καλοκαίρι, σε περίπτωση που εκλεγεί κυβέρνηση. Και μπορεί να προκάλεσε αλγεινή εντύπωση ο φθηνός χαρακτήρας της προεκλογικής υπόσχεσης, δεν ήταν ωστόσο μη αναμενόμενη. Ο ΣΥΡΙΖΑ ως τυπική περίπτωση λαϊκιστικού κόμματος, μας έχει συνηθίσει όλα αυτά τα χρόνια σε πληθώρα λαϊκιστικών υποσχέσεων που παρότι εξόφθαλμες, σκανδαλώδεις κι εντέλει αδύνατον να εκπληρωθούν στην πράξη, δεν φαίνεται να τον εμποδίζουν να τις διατυπώνει πομπωδώς και αναισχύντως.

Στα προηγούμενα χρόνια της οικονομικής κρίσης και της ένδειας πόρων, μας είχε συνηθίσει σε ένα σταθερό μπαράζ οικονομικού λαϊκισμού που περιελάμβανε από το “σκίσιμο” των μνημονίων, μέχρι την κατάργηση του ΕΝΦΙΑ και τη μη πληρωμή των διοδίων ή των τραπεζικών υποχρεώσεων. Ωστόσο, ακόμη και αυτό το διαβόητο “Πρόγραμμα Θεσσαλονίκης” του 2014 (που αν εφαρμοζόταν σε εκείνη τη συγκυρία της ξένης επιτροπείας, θα οδηγούσε απευθείας στην δραχμή), φαίνεται να το ξεπερνάνε οι νέες εξωφρενικές υποσχέσεις τις οποίες περιλαμβάνει το σημερινό προεκλογικό πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ.

Η οικονομική εκτίμηση από το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους κάνει λόγο για ένα πρόγραμμα που ξεπερνάει τα 80 δισ. ευρώ σε βάθος τετραετίας, κάτι προφανώς ανεφάρμοστο με βάση τις δυνατότητες της ελληνικής οικονομίας αλλά κυρίως ανεύθυνο για ένα κόμμα που κυβέρνησε και γνωρίζει καλά πόσο καταστροφικό θα ήταν για την χώρα ένα νέο “Τσοβόλα δώστα όλα”. Ομολογουμένως, δύσκολα μπορεί κανείς να είναι αισιόδοξος ότι υπάρχει διάθεση για υπεύθυνες και ρεαλιστικές οικονομικές προτάσεις από την μείζονα αντιπολίτευση όταν επανέρχονται το 2023 ιδέες για “τοπικά νομίσματα” από οικονομολόγους και κορυφαία στελέχη του όπως ο τέως υπουργός Οικονομικών, Ευ. Τσακαλώτος που φαίνεται να ανταγωνίζεται επάξια στον οικονομικό λαϊκισμό ακόμη και τις αστειότητες για “Δήμητρες” του παλιού του συντρόφου, Γιάνη Βαρουφάκη. Όλα αυτά τα αντισυστημικά και αντικαπιταλιστικά είναι τόσο βαθιά εγγεγραμμένα στο DNA του ΣΥΡΙΖΑ που μοιάζει αδύνατον να τα ξεπεράσει στο ορατό μέλλον.

Η ελεύθερη εισαγωγή στα ΑΕΙ είναι ατελέσφορη

Ωστόσο, ακόμη ίσως πιο πολύ και από τον οικονομικό λαϊκισμό, η φύση του μεγαλύτερου κόμματος της ελληνικής Αριστεράς εκφράζεται στον εκπαιδευτικό λαϊκισμό. Γεγονός που εξηγεί και την προαναφερθείσα αφίσα που είναι βέβαιο ότι εξόργισε κάθε σοβαρό άνθρωπο, ανεξαρτήτως κομματικής προτίμησης. Είναι προφανές ότι για τον ΣΥΡΙΖΑ η εκπαίδευση είναι δικαίωμα, και ως προς αυτό δεν βλέπω ποιος θα μπορούσε να διαφωνήσει μαζί του.
Η Αριστερά μπορεί να επαίρεται άλλωστε δικαιολογημένα ότι ήταν εκείνη που ανέδειξε τη δεκαετία του '60 το καίριο ζήτημα του ανοίγματος της ανώτατης εκπαίδευσης, η πρόσβαση στην οποία, μέχρι τη δεκαετία του '70, περιοριζόταν σε σχετικά λίγους (και φυσικά μόνο στα αγόρια) για λόγους οικομομικούς, πολιτισμικούς, γεωγραφικούς κλπ. Έχοντας εκείνη αναδείξει ως μείζονα τα αιτήματα αυτά, θα ήταν ακολούθως το ΠΑΣΟΚ που θα επένδυε, από τη δεκαετία του '80 και μετά, στην μαζικοποίηση της εκπαίδευσης, ανοίγοντας τις πύλες των ΑΕΙ στους περισσότερους, αν όχι σε όλους.

Ήταν ένα μοντέλο που από την μία υπάκουε στις πιέσεις της ίδιας της κοινωνίας και της ελληνικής οικογένειας για ένα (οποιοδήποτε) πτυχίο που εξασφάλιζε κυρίως κοινωνικό κύρος, από την άλλη όμως αποδεικνυόταν όλο και λιγότερο αποδοτικό ως μέσο για την εργασιακή αποκατάσταση. Με άλλα λόγια, η πτυχιοθηρία δεν οδηγούσε σε καλύτερες επαγγελματικές προοπτικές.

Έτσι κι αλλιώς, το αποτέλεσμα της επιλογής αυτής αποτυπωνόταν στο πολύ χαμηλό ποσοστό αποφοίτησης από τα ελληνικά ΑΕΙ. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ) του 2021, στην χώρα λειτουργούν 24 πανεπιστήμια και η ΑΣΠΑΙΤΕ, στα οποία προσφέρονται 430 προγράμματα προπτυχιακών σπουδών από 427 τμήματα, 1.110 προγράμματα μεταπτυχιακών σπουδών και 291 προγράμματα διδακτορικών σπουδών.

Το σύνολο των εγγεγραμμένων φοιτητών σε όλες τις βαθμίδες είναι περίπου 800 χιλιάδες, εκ των οποίων οι περίπου 680 χιλιάδες, δηλαδή το 85%, είναι προπτυχιακοί. Είναι όμως χαρακτηριστικό ότι ενώ την ακαδημαϊκή χρονιά 2019-20 εισήχθησαν στα ΑΕΙ 87.000 νέοι φοιτητές, εκείνοι που αποφοίτησαν ήταν μόλις 44.000, δηλαδή ένα ποσοστό της τάξης μόλις του 50%, ποσοστό που δεν άλλαξε στην πενταετία που διατηρούνται σχετικά στοιχεία. Οι λόγοι έχουν να κάνουν τόσο με τον τρόπο εισαγωγής (Πανελλήνιες) στα ΑΕΙ ο οποίος δεν εξασφάλιζε πάντα ότι θα σπούδαζε κάποιος εκείνο το αντικείμενο που πραγματικά τον ενδιέφερε ή και στο οποίο μπορούσε όντως να ανταποκριθεί με βάση τις ικανότητές του· όσο και με τα αντικείμενα που προσφέρονταν από τα ίδια τα ΑΕΙ, τα οποία δεν ήταν πάντοτε σε απευθείας διάλογο με τις εξελίξεις της εποχής και της αγοράς εργασίας.

Η διαιωνιζόμενη αυτή στρέβλωση ήταν που οδήγησε την τρέχουσα ηγεσία του υπουργείου Παιδείας υπό τη Νίκη Κεραμέως να εισαγάγει την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής στα ΑΕΙ, η οποία θεωρήθηκε από τον ΣΥΡΙΖΑ “λαιμητόμος” για τους υποψήφιους που έμεναν απέξω από αυτά. Σκοπός ήταν όσοι εισάγονται να ενδιαφέρονται πραγματικά για τις σπουδές τους και άρα να έχουν περισσότερες πιθανότητες να αποφοιτήσουν εγκαίρως, ενώ όσοι μένουν εκτός ΑΕΙ να προσανατολίζονται σε άλλες (πχ τεχνικές) ειδικεύσεις στα δημόσια ΙΕΚ που ενδεχομένως να μπορούν να τους εξασφαλίσουν στο μέλλον καλύτερες εργασιακές προοπτικές -διότι είναι γνωστό ότι ένας καλός τεχνίτης κερδίζει σήμερα σαφώς περισσότερα από έναν απόφοιτο μιας Σχολής πχ κοινωνικών επιστημών.

Τα συνειδητά λάθη της Αριστεράς

Η αντιπολίτευση κάνει δύο μείζονα λάθη, και το πιο εξοργιστικό είναι ότι, όπως κάθε λαϊκιστής, τα κάνει εν πλήρη γνώση της και με πλήρη συνείδηση. Πρώτον, συνεχίζει να υποστηρίζει ότι το δικαίωμα στην εκπαίδευση δεν χρειάζεται να συνοδεύεται και από αντίστοιχες υποχρεώσεις για τους νέους που επιθυμούν να σπουδάσουν. Δεν γνωρίζουμε όμως στην ιστορία της εκπαίδευσης κανένα σύστημα στο οποίο να μην τίθενται κριτήρια επιλογής και αξιολόγησης των εκπαιδευόμενων. Και τούτο διότι η κατάκτηση της γνώσης είναι μια επίπονη διαδικασία και δεν προκύπτει από επιφοίτηση. Το έχουμε διαπιστώσει άλλωστε και με την βαθμοθηρία της μέσης εκπαίδευσης.

Τα απλόχερα 19άρια και 20άρια που μοιράζουν οι καθηγητές των δημόσιων Γυμνασίων και των Λυκείων στους μαθητές είναι τελείως αναντίστοιχα με τις χαμηλές επιδόσεις της χώρας στις διεθνείς αξιολογήσεις της PISA. Το ότι ονοματίζουμε το κρέας, ψάρι, δεν σημαίνει ότι κολυμπάει και στην θάλασσα. Αφήνω το γεγονός ότι έτσι εθίζονται οι νέοι άνθρωποι στη λογική της ήσσονος προσπάθειας και της γενικής ισοπέδωσης που ακυρώνει τη διάθεση για δουλειά και διάκριση.

Το δεύτερο εσκεμμένο λάθος είναι η επιμονή στη μαζικοποίηση της ανώτατης εκπαίδευσης που ήταν ένα μοντέλο το οποίο ανταποκρινόταν σε έναν παλιότερο καταμερισμό εργασίας. Όλοι φυσικά, όχι μόνο δικαιούνται να εκπαιδευτούν σε κάποιο αντικείμενο, αλλά είναι και υποχρέωση της πολιτείας να τους προσφέρει μια γκάμα τέτοιων ειδικεύσεων που να συνομιλούν με το σημερινό εθνικό αλλά και διεθνές τοπίο. Μόνο που αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να δίνεται η ψευδαίσθηση στους νέους ανθρώπους ότι όλο το μυστικό βρίσκεται στο “πτυχίο” (που μάλιστα δικαιούνται να αποκτήσουν άκοπα).

Αντιθέτως, εν μέσω 4ης βιομηχανικής επανάστασης, το μυστικό βρίσκεται στην απόκτηση εξατομικευμένων δεξιοτήτων και στη διαρκή επανεκπαίδευση του καθενός ατομικά, ανάλογα με τα ενδιαφέροντα, τις δυνατότητες και τις ευκαιρίες ζωής, οι οποίες ενδέχεται να οδηγήσουν ένα άτομο σε 3-4 διαφορετικές καριέρες στον εργασιακό του βίο. Το σωστό αίτημα συνεπώς δεν είναι η ελεύθερη εισαγωγή όλων σε ένα οποιοδήποτε ΑΕΙ (από το οποίο εξάλλου είναι άγνωστο αν ποτέ θα αποφοιτήσουν) αλλά οι πολλαπλές δυνατότητες που πρέπει να παρέχονται από μια πολιτεία στους νέους (αλλά και στους λιγότερους νέους) ώστε να μπορεί να προσαρμόζεται ο καθένας ξεχωριστά (και όχι μέσα από ένα τυφλό μαζικό μοντέλο) σε έναν κόσμο ταχύτατων τεχνολογικών αλλαγών και μεγάλης εργασιακής ρευστότητας.

Υπάρχει σίγουρα και η άλλη οδός, του στρουθοκαμηλισμού και της απόκρυψης της πραγματικότητας -εκείνα δηλαδή που συνιστούν τη μεγάλη τέχνη κάθε λαϊκιστή. Κι ας είναι εδώ οι νέοι άνθρωποι και το μέλλον τους τα βασικά θύματα...