Άννα Παναγιωταρέα

Υπολογίζουμε να πραγματοποιηθούν τα ευνοϊκότερα σενάρια, χωρίς να αφήνουμε χώρο στα δυσμενέστερα. Οχι πως a priori θα παραιτηθούμε από φιλοδοξίες και σχέδια που αναδύονται με την ανατολή της νέας χρονιάς. Αλλά, αν το 2026, που υποδεχτήκαμε την Πέμπτη, δεν θα σημάνει για ολόκληρο τον κόσμο τίποτε περισσότερο από τη διαδοχή του 2025, θα είμαστε πολύ τυχεροί.

Ωστόσο, για το 2026 δύσκολα ισχύουν τα παλιά δεδομένα, οι προηγούμενες σταθερές. Και αυτά που θα έρθουν δεν μπορεί να σταθμιστούν μόνο με την εμπειρία που αποθησαυρίσαμε. Κυρίως όταν συνειδητοποιούμε πως καταρρίφθηκαν πολλές από τις παλιές μας βεβαιότητες. Ο κόσμος είναι που αλλάζει. Για να μην πω ότι ήδη έχουν έρθει τα πάνω κάτω.

Ποιος θα φανταζόταν ότι η Αμερική θα απειλούσε με εγκατάλειψη την Ευρώπη. Η Γερμανία να ετοιμάζει στρατό. Να κλείνουν ευρωπαϊκά αεροδρόμια επειδή εμφανίζονται drones «άγνωστης ταυτότητας». Ειδικοί ερευνητές στη γεωπολιτική στρατηγική βλέπουν και γράφουν απειλητικά σενάρια για τις σχέσεις Ρωσίας - χωρών Βαλτικής. Ως προμήνυμα επερχόμενων κρίσεων κρίνουν τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Υπάρχει τρόπος η Ευρώπη να κρύψει τους φόβους της σε συνάρτηση των ρωσικών απειλών -«η περαιτέρω εμπλοκή της Δύσης στην Ουκρανία δημιουργεί κίνδυνο αντιπαράθεσης μεταξύ πυρηνικών δυνάμεων»!- που εκστομίζονται από τον Αντρέι Μπελούσοφ, υπουργό Αμυνας της Ρωσίας; Να παραβλέψει τα απειλητικά σύννεφα που μαζεύονται από αμερικανικές δηλώσεις πάνω από τον Ατλαντικό; Αν εξελιχθούν σε καταιγίδα, μπορεί να σαρώσουν τις αμερικανοευρωπαϊκές σχέσεις που θεωρούσαμε κεκτημένο ασφάλειας. Είναι ίσως η πρώτη φορά από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο όταν η σύμμαχος Αμερική ανέλαβε την αμυντική κάλυψη της Ευρώπης έναντι της Σοβιετικής Ενωσης, που παρουσιάζει σημεία κόπωσης, για να το γράψω κομψά. Επομένως; Στα της Αμερικής η Ευρώπη δε μπορεί να παρέμβει. Το να υπερασπιστεί όμως τη δική της υπόσταση είναι οφειλή προς εκείνους που την έστησαν.

Την 26η Δεκεμβρίου που μας πέρασε δεν ασχολήθηκαν τα ΜΜΕ με την επέτειο κατάρρευσης της ΕΣΣΔ. Βέβαια, η απόσχιση των ενωσιακών δημοκρατιών, συμπεριλαμβανομένης και της Ρωσίας, ξεκίνησε τον Αύγουστο του 1991, όταν ανακήρυξαν, η μία μετά την άλλη, την ανεξαρτησία τους. Την 26η Δεκεμβρίου του 1991 δημοσιεύτηκε η διακήρυξη της 142ης απόφασης του Ανωτάτου Σοβιέτ: Η τυπική διάλυση της ΕΣΣΔ. Την προηγουμένη είχε παραιτηθεί ο τελευταίος ηγέτης της ΕΣΣΔ Μιχαήλ Γκορμπατσόφ παραχωρώντας εξουσίες και πυρηνικούς κωδικούς στον Μπόρις Γέλτσιν.

Θυμάμαι, Σάββατο 26 Δεκεμβρίου του 1991, που πήγα στο σπίτι του Χαρίλαου Φλωράκη στην οδό Πυθίας στο Χαλάνδρι. Καθισμένος στο γραφείο του παρακολουθούσε τις ειδήσεις «Βρέμια», που σημαίνει «χρόνος», στο Πρώτο Πρόγραμμα της Κεντρικής Τηλεόρασης της ΕΣΣΔ. Στις 07.32, σε απευθείας μετάδοση, είδαμε την υποστολή της κόκκινης σημαίας στο τείχος του Κρεμλίνου και την έπαρση της προεπαναστατικής. Ετρεχαν τα μάτια του Χαρίλαου, χωρίς να αρθρώσει λέξη. Εκείνη τη στιγμή ένιωσα ότι είμαστε αυτόπτες μάρτυρες της μεγάλης αλλαγής που ερχόταν στον κόσμο που γνωρίζαμε...

Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία επιχειρώντας την ισοπέδωση των υποδομών της και την κατάληψη ζωτικού της χώρου, οι ισορροπίες, ακόμη και στην ευρύτερη περιοχή, έχουν ριζικά διαταραχτεί. Κι ενώ υποτίθεται ότι συνεχίζεται η διαπραγμάτευση της διευθέτησης των ουκρανικών εδαφών που έχουν καταληφθεί από τη Ρωσία, ο Λαβρόφ ισχυρίστηκε ότι 90 ουκρανικά drones επιτέθηκαν στην προεδρική κατοικία στο Νόβγκοροντ. Ετσι, χωρίς απόδειξη.

Είναι η προηγούμενη εύχαρις εικόνα της 15ης Αυγούστου του 2025 κατά τη συνάντηση του προέδρου Τραμπ με τον πρόεδρο Πούτιν στην αεροπορική βάση Ελμεντορφ-Ρίτσαρντσον στο Ανκορέιτζ και η δήλωση του Αμερικανού προέδρου στην κοινή συνέντευξη ότι «είχα πάντα μια φανταστική σχέση με τον πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν», που κάνει απαισιόδοξους τους Ευρωπαίους παρατηρητές για τη συνέχεια της αμερικανικής στήριξης στην Ευρώπη. Πολλώ γε μάλλον που ακόμη αναφέρονται στην καταστροφική Σύνοδο Κορυφής Τραμπ - Πούτιν το 2018 στο Ελσίνσκι. Ο Τραμπ, ανεπιφύλακτα, είχε ταχθεί με το μέρος του Πούτιν, αδειάζοντας τις μυστικές αμερικανικές υπηρεσίες για την ανάμειξη της Ρωσίας στις αμερικανικές εκλογές. Πολλοί έγραψαν ότι «ο Πούτιν έχει γίνει πρόσωπο θαυμασμού για τον Τραμπ». Ο Πούτιν μετέρχεται και καρότο και μαστίγιο, μεταβαίνοντας εύκολα από τη -φαινομενικά- φιλική διάθεση στην απειλή...

Το 2026 είναι κρίσιμο. Οι ΗΠΑ θα επιδιώξουν το ξεκαθάρισμα των σχέσεών τους -εμπορικές και αμυντικές- με την Ευρώπη και θα επαναπροσδιορίσουν τη θέση τους στο ΝΑΤΟ. Αν ο πρόεδρος Τραμπ εγκαταστήσει σχέση εμπιστοσύνης, όπως διαφαίνεται, με τον Πούτιν, η Ευρώπη τάχιστα οφείλει να μελετήσει τις προτεραιότητές της. Οταν τα σύνορα εκλαμβάνονται... ως μεταβλητές, η Ευρώπη οφείλει να ξανασκεφτεί τις προτεραιότητές της. Καλές μέρες δεν προοιωνίζονται. Το μόνο βέβαιο; Οτι το 2026 δεν πρόκειται να... πλήξουμε.