psiris

Περί της χαμένης τιμής των Λατινικών

Αντώνης Ψύρης

Η πρόσφατη ανακοίνωση της κατάργησης του μαθήματος των Λατινικών συνέπεσε χρονικά με την παραπομπή ad Calendas Graecas (στις ελληνικές καλένδες, σε ανύπαρκτη δηλαδή ημερομηνία) της τελευταίας ελπίδας για την ουσιαστική αναμόρφωση του εκπαιδευτικού μας συστήματος. 

Αποφάσισα λοιπόν εξ αυτής της αφορμής, να προβώ σε μια de profundis (εκ βαθέων) εξομολόγηση των σκέψεων που παλεύουν μέσα μου, διακινδυνεύοντας να χαρακτηριστώ ως persona non grata (ανεπιθύμητο πρόσωπο) από διάφορους δήθεν προοδευτικούς και συντηρητικούς κύκλους. Και ενώ το θέμα εξελίσσεται ως casus belli (αιτία πολέμου) μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης στερεύουν ταυτόχρονα και οι ελπίδες να επικρατήσει το πνεύμα της θεάς Concordia (Ομόνοιας) στην αντιμετώπιση των βαθύτερων προβλημάτων της Παιδείας μας.

Δεν γνωρίζω βεβαίως αν κάποιος υπεύθυνος πολιτικός αναφωνήσει μετά από χρόνια σχετικά με τη συγκεκριμένη απόφαση τη γνωστή φράση mea culpa (δικό μου το σφάλμα). Γνωρίζω ωστόσο πως, επειδή humanum erare est (τα λάθη είναι ανθρώπινα), υπάρχουν πάντα χρονικά περιθώρια για την αναγνώριση ενός λάθους έστω και a posteriori (εκ των υστέρων). Και αν σας κουράζω με τη συσσώρευση τόσων λατινικών φράσεων μέσα σε τόσο λίγες γραμμές, αυτό γίνεται ad hoc (ειδικά για αυτό το σκοπό), για να αναδείξω αυτό το λάθος.

Γιατί μόνο ως λάθος θα μπορούσε να εκληφθεί η έξωση από την Γ´ Λυκείου μιας γλώσσας που αποτέλεσε έναν από τους βασικότερους πυλώνες του ευρωπαϊκού και κατ´ επέκταση παγκόσμιου πολιτισμού. Μιας γλώσσας που τροφοδότησε με το λεξιλόγιό της το ρωμαϊκό δίκαιο που κωδικοποιημένο από τον Ιουστινιανό αποτέλεσε με τη μορφή του Corpus Juris Civilis (Κώδικας Αστικού Δικαίου) τη βάση της νεότερης ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Μιας γλώσσας που το ίδιο της το αλφάβητο είναι στην πραγματικότητα το ελληνικό, καθώς μεταφέρθηκε μέσω των Χαλκιδαίων αποίκων στην Κύμη και από εκεί σε όλη την Ιταλία. Και δεν είναι μόνο το αλφάβητο αλλά και οι ίδιες οι λέξεις με τις βαθύτερες έννοιές τους που μεταφέρθηκαν από τα ελληνικά. Κατά συνέπεια είναι αδιανόητο για τα ελληνικά σχολεία να αποτελούν τα μοναδικά ίσως σχολεία στην Ευρώπη, στα οποία δεν θα διδάσκονται πλέον τα Λατινικά. Είναι αδιανόητο να στερούμε από τους Έλληνες μαθητές την ευκαιρία να μελετήσουν την Alma Mater (μητέρα τροφό) τόσων ευρωπαϊκών γλωσσών και κοιτίδα της ορολογίας διαφόρων Επιστημών.

Σε ό,τι αφορά στην επιχειρηματολογία υπέρ της κατάργησης του μαθήματος ακούσαμε ότι "οι μαθητές έβαζαν τα κλάματα, εάν έπαιρναν βαθμό 18,5 στα Λατινικά". Εκείνο όμως για το οποίο μάλλον θα έπρεπε να βάλουμε τα κλάματα όλοι οι φορείς της εκπαιδευτικής μας κοινότητας είναι το απαρχαιωμένο σύστημα των Πανελλαδικών Εξετάσεων. Ένα σύστημα που εξακολουθεί να καλλιεργεί τη βαθμοθηρία και τον άκρατο ανταγωνισμό, ενώ παράλληλα προωθεί μια μηχανιστική προσέγγιση της γνώσης. Για αυτές όμως τις μακροχρόνιες πληγές δεν ευθύνονται φυσικά ούτε τα Λατινικά ούτε τα υπόλοιπα μαθήματα. Ευθύνεται ο τρόπος διδασκαλίας που δίνει έμφαση στη στείρα απομνημόνευση και όχι στη βαθύτερη προσέγγιση των εννοιών.

Επιπλέον,θα πρέπει επιτέλους σε αυτή τη χώρα να πάψουμε να εγκλωβιζόμαστε σε ιδεολογικά και πολιτικά στεγανά που καλλιεργούν εκβιαστικά διλήμματα. Το θέμα της διδασκαλίας των Λατινικών δεν σχετίζεται με αριστερές και δεξιές ιδεολογίες. Δια του λόγου το αληθές αναφέρω ενδεικτικά πως ο Αντόνιο Γκράμσι, φιλόσοφος και ιδρυτής του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ιταλίας, έγραφε σχετικά με τη σκοπιμότητα διδασκαλίας των Λατινικών: «Τα Λατινικά διδάσκονται, για να συνηθίσουν τα παιδιά μέσα από μια ορισμένη μέθοδο μελέτης να χρησιμοποιούν την κρίση τους». Για αυτό και σε καμία περίπτωση η κατάργησή τους δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως αντιελιτίστικη κίνηση. Τουναντίον μάλλον θα καταστήσει τη διδασκαλία των κλασικών γλωσσών ως ένα είδος ταξικού προνομίου.

Audiatur et altera pars. Ας ακουστεί λοιπόν και μια άλλη πλευρά. Τα Λατινικά μαζί με τα Αρχαία Ελληνικά αποτελούν τους δύο βασικούς άξονες της ανθρωπιστικής μας παιδείας. Μιας παιδείας που τείνει στις μέρες μας να εξαλειφθεί από την επιβολή ενός στεγνού τεχνοκρατικού μοντέλου σκέψης που καλλιεργεί την αρχή του homo homini lupus (ο άνθρωπος για τον άνθρωπο λύκος). Και αν μερικοί επιμένουν να αντιμετωπίζουν τις συγκεκριμένες γλώσσες ως νεκρές, θα τους θυμίσουμε την περίφημη φράση του Ι. Συκουτρή: «Πολιτισμός είναι η συναναστροφή με τους νεκρούς».

Φιλόλογος-Ιστορικός
Διευθυντής Γυμνασίου Εκπαιδευτηρίων Δούκα

ΣΧΟΛΙΑ (5)

Κάνετε λαθος

Τα λατινικά είναι το κερασάκι στην τουρτα...και ναι, τα μαθήματα όλα στοχοποιούνται μεταξύ δεξιάς και αριστεράς..δε θα αναφερθώ καθόλου στην κατάργηση του πολιτονικου, ούτε στη κατάντια συγκεκριμένων μαθημάτων τα τελευταία 50 έτη, γιατί από τοτε έχουμε μια βαθμιαία επιδείνωση και εξευτελισμο της παιδειας ..θα αναφερθώ όμως στα τελευταια 3,5 χρονια επί διακυβέρνησης συριζα, που αν δει κανείς τι συμβαινει θα καταλάβει πάρα πολύ καλα ότι κάτι κινείται.. πρώτα απ' όλα έχουμε αλλαγές στην ιστορία, οι βαλκανικοί πόλεμοι έχουν βγει και αντικαταστάθηκαν με τη ρωσική επανάσταση..μετά έχουμε το πέταμα στο καλάθι των αχρήστων των ακριτικών ποιημάτων και στη θέση τους έχουν μπει συνταγές μαγειρικής! Εχουμε τη μετατροπή του ομολογιακού μαθήματος των θρησκευτικών σε θρησκειολογία, ΜΟΝΟ για τους ορθόδοξους χωρίς δικαίωμα επιλογής μεταξύ αυτού ή ομολογιακού μαθηματους, αλλα καθολικοι, μουσουλμάνοι, Εβραίοι στην Ελλάδα έχουν δικαίωμα σε ομολογιακό μάθημα τους, που έχει γραφτεί και εγκριθεί από δικούς τους διδασκαλους.. έχει μπει αναγκαστική βδομάδα χωρίς δικαίωμα απουσίας, η λεγόμενη θεματική βδομάδα, με σεξουαλική διαπαιδαγώγηση και εμφυλες ταυτότητες, όπου έχουν καταγγείλει πάρα πολλοί στο εξωτερικό με απίστευτες κατηγορίες..στα αρχαία έχουν βγάλει ολόκληρα κομμάτια, φάρους για την ελληνική παιδεία, απ' την ιστορία έχουν μικρύνει και βγάλει σημαντικά κομμάτια από την εποχή του Μ. Αλεξάνδρου ( όπου τώρα με τη συμφωνία- έκτρωμα ποιος ξέρει θα αλλάξει πάλι). Και έχουμε και την έναρξη των μαθημάτων πλέον στις εννιά, για να κοιμόμαστε όπως είπε και κάποιος που το παίζει υπουργός.. Αυτα προσωπικα εχω εντοπισει, σιγουρα υπαρχουν και αλλα.και αξίζει να σημειώσουμε και κάτι ακομη.. Σύμφωνα με τον αποστάτη της ΚGB Yuri Besmenov -εκ των πλέον εμπείρων στελεχών της σοβιετικής υπηρεσίας, που έδινε διαλέξεις στις ηπα για θέματα πλύσης εγκεφάλου και προπαγάνδας-, το πρώτο στάδιο προς την κατεύθυνση αυτή είναι αυτό της ηθικής αποδόμησης και των παραδοσιακών αξιών του αντιπάλου (demoralization), που διαρκεί 15-20 χρόνια. Όσος δηλαδή, είναι ο χρόνος που απαιτείται για τη διαμόρφωση μιας γενιάς με την παιδεία μέσω της έκθεσής του στην εχθρική ή κατευθυνόμενη ξένη ιδεολογία..

Στέλλα

Πολύ σωστή η άποψη αυτή. Τα λατινικά είναι στην καθημερινότητά μας, τα συναντάμε παντού, στην ιατρική πρώτα απ'όλα, σε όλες τις τεχνικές ορολογίες και φυσικά στη νομική. Ποιος φοιτητής που θέλει να λέγεται "φοιτητής" θα πάει στο παν/μιο να σπουδάσει νομικά, χωρίς να έχει διδαχθεί λατινικά?? Αλλη μία γενιά με αμόρφωτους "επιστήμονες" που δεν θα είναι ικανοί να διαβάσουν και να κατανοήσουν ένα κείμενο.

ALEA JACTA EST

Κ ΔΛΔ ΤΩΡΑ ΠΟΥ ΚΑΤΑΡΓΗΘΗΚΑΝ ΤΑ ΛΑΤΙΝΙΚΑ, ΟΙ ΡΟΥΒΙΚΩΝΕΣ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΛΛΑΞΟΥΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ????

Χψω

Όποιος θέλει να σπουδάσει ινδοευρωπαϊκή γλωσσολογία στη χώρα που ζω πρέπει να ξέρει τουλάχιστον λατινικά ή αρχαία ελληνικά και μαθαίνει και σανσκριτικά, δηλ. τα αρχαία ινδικά. Και όποιος δεν ξέρει το ένα ή το άλλο, πρέπει να τα μάθει ... κι εμείς τα κλωτσάμε ... πού βρίσκεται η Ελλάδα στην έρευνα PISA; Οι εξυπνάκηδες ας το γκουγκλάρουν να ξεστραβωθούν ... Παντού "λάμπουμε" σαν χώρα, σταθερά στις τελευταίες θέσεις ... μπράβο μας ...

τζιζζζ

ετσι που πανε θα καταργησουν και τα νεοελληνικα.

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΧΟΛΙΟΥ
Απομένουν χαρακτήρες
* Υποχρεωτικά πεδία