Ο ξεχασμένος ήρωας πυροσβέστης των Δίδυμων Πύργων και ο αγώνας του πατέρα του για δικαίωση

Το τηλέφωνο χτύπησε λίγο μετά το πρωινό της 11ης Σεπτεμβρίου 2001. Ο Άρνολντ Ρόμα είχε επιστρέψει μόλις πριν από πέντε ώρες στο σπίτι του στο Στάτεν Αϊλαντ, έπειτα από δωδεκάωρη βάρδια στο νοσοκομείο, και κοιμόταν βαθιά. Στην άλλη άκρη της γραμμής ακουγόταν ο θόρυβος μιας μηχανής πυροσβεστικού, σειρήνες και η φωνή του 27χρονου γιου του.

«Ένα αεροπλάνο χτύπησε το World Trade Center. Θα χρειαστούν τους πάντες. Πρέπει να κατέβεις εδώ».

Ο Άρνολντ ήταν νοσηλευτής, εθελοντής πυροσβέστης και πρώην αστυνομικός της Νέας Υόρκης. Ο Κιθ ήταν επίσης εθελοντής πυροσβέστης στο Νιου Τζέρσεϊ, αλλά εκείνο το πρωί βρισκόταν σε υπηρεσία λίγα τετράγωνα από τους Δίδυμους Πύργους, στην Patrol 2 της New York Fire Patrol. Πατέρας και γιος είχαν βρεθεί αμέτρητες φορές μαζί πάνω σε πυροσβεστικό. Συμφώνησαν να συναντηθούν στο Μανχάταν.

Δεν ξαναμίλησαν ποτέ.

Όταν ο Άρνολντ έφτασε στο World Trade Center, οι δύο πύργοι στέκονταν ακόμη όρθιοι. Ήξερε ότι ο Κιθ βρισκόταν κάπου μέσα στον Βόρειο Πύργο. Ο ίδιος τοποθετήθηκε σε χώρο διαλογής τραυματιών στον Νότιο Πύργο και μέσα στο χάος κοιτούσε διαρκώς τα κράνη γύρω του. Τα μαύρα ανήκαν στο FDNY. Τα κόκκινα στη Fire Patrol. Το κόκκινο κράνος που έψαχνε δεν εμφανίστηκε ποτέ.

Λίγο αργότερα ο Νότιος Πύργος κατέρρευσε σχεδόν πάνω του. Ο Άρνολντ θάφτηκε μέσα στη σκόνη και στα συντρίμμια, έχασε προσωρινά την όρασή του και τραυματίστηκε στο χέρι. Κατάφερε να απεγκλωβιστεί, έδωσε το προστατευτικό του πανωφόρι σε μία τραυματισμένη γυναίκα και βοήθησε άλλους διασώστες να μεταφέρουν έναν πυροσβέστη με σπασμένο μηριαίο οστό. Μέσα στο ασθενοφόρο που τον απομάκρυνε από το σημείο κρατούσε ακόμη μία σκέψη: η ομάδα του γιου του θα είχε δει την κατάρρευση και θα είχε προλάβει να φύγει.

Ο άνθρωπος με το κόκκινο κράνος

Ο Κιθ Ρόμα είχε φτάσει στους Πύργους μαζί με τον υπολοχαγό Τζον Σίχαν και τον οδηγό Τζο Κράσκο. Μέσα στον Βόρειο Πύργο οι άνδρες της Fire Patrol δούλευαν μαζί με πυροσβέστες, αστυνομικούς και διασώστες: άνοιγαν πόρτες ασανσέρ, κατεύθυναν ανθρώπους προς τα κλιμακοστάσια και βοηθούσαν στην εκκένωση.

Ο Σίχαν θυμάται ότι είδε τον Κιθ να μεταφέρει τουλάχιστον μισή ντουζίνα ανθρώπους σε ασφαλές μέρος, κατεβάζοντάς τους από τις σκάλες και παραδίδοντάς τους σε αστυνομικούς και διασώστες. Στεκόταν περίπου τρία μέτρα μακριά του όταν άκουσε έναν ήχο που έμοιαζε με εμπορική αμαξοστοιχία να έρχεται καταπάνω τους. Ήταν ο Νότιος Πύργος που κατέρρεε. Το ωστικό κύμα και η σκόνη μπήκαν στο λόμπι του Βόρειου Πύργου και για μερικά δευτερόλεπτα τα πάντα μαύρισαν.

Όταν η ορατότητα επέστρεψε, ο Κιθ είχε εξαφανιστεί.

Ο Σίχαν φώναξε το όνομά του. Ξανά και ξανά. Μπροστά στο σημείο όπου τον είχε δει για τελευταία φορά υψωνόταν πλέον ένας όγκος συντριμμιών. Βγήκε από το κτίριο τραυματισμένος στο κεφάλι και είπε στους υπόλοιπους άνδρες της ομάδας ότι ο Κιθ είχε μείνει μέσα. Προσπάθησαν να επιστρέψουν. Τότε κατέρρευσε και ο Βόρειος Πύργος. Από τους 16 άνδρες της Fire Patrol που έφτασαν εκείνο το πρωί στο World Trade Center, ένας μόνο δεν γύρισε πίσω: ο Κιθ Ρόμα.

Ο πατέρας του έμεινε τρεις ημέρες στο νοσοκομείο. Μόλις πήρε εξιτήριο δεν πήγε σπίτι ούτε για να αλλάξει. Επέστρεψε κατευθείαν στο Ground Zero. Από εκείνη την ημέρα άρχισε μια δεύτερη βάρδια που θα διαρκούσε περισσότερο από τρεις μήνες. Παρά το σπασμένο χέρι, τα αναπνευστικά προβλήματα και τα τραύματά του, περνούσε έως και δώδεκα ώρες την ημέρα, επτά ημέρες την εβδομάδα, ψάχνοντας μέσα στα ερείπια για τον γιο του. Χρειάστηκαν 104 ημέρες.

Την παραμονή των Χριστουγέννων του 2001, μέσα σε 1,8 εκατομμύρια τόνους από ατσάλι, γυαλί, σκυρόδεμα, κατεστραμμένο εξοπλισμό και ανθρώπινα λείψανα, οι διασώστες εντόπισαν τον Κιθ. Βρισκόταν μαζί με ομάδα πολιτών. Η εκτίμηση των ανθρώπων που τον βρήκαν ήταν ότι τους οδηγούσε προς την έξοδο όταν ο Πύργος κατέρρευσε.

Οι άνδρες της Patrol 2 κατέβηκαν στο σημείο και τον μετέφεραν στην επιφάνεια, ακολουθώντας μία από τις πιο παλιές παραδόσεις του πυροσβεστικού σώματος: όταν ένας πυροσβέστης εντοπιζόταν νεκρός στα ερείπια, η δική του μονάδα τον έβγαζε από εκεί. Στην κορυφή του βουνού από χαλάσματα περίμενε ο πατέρας του.

Ο Κιθ φορούσε ακόμη το πανωφόρι της Fire Patrol και τις τιράντες της στολής του. Ο Άρνολντ δεν χρειάστηκε ταυτότητα ή πορτοφόλι για να τον αναγνωρίσει. Κράτησε το κόκκινο κράνος του γιου του και μπήκε μαζί του για μία τελευταία διαδρομή με σειρήνες μέχρι το νεκροτομείο της 30ής Οδού. Από τα πυροσβεστικά τμήματα της πόλης ακούγονταν οι χαρακτηριστικοί χτύποι της καμπάνας που αναγγέλλουν έναν θάνατο εν ώρα καθήκοντος. Για τον Άρνολντ Ρόμα, όμως, η αναζήτηση δεν τελείωσε εκεί.

Ο αριθμός 343

Υπάρχουν αριθμοί που παύουν κάποια στιγμή να είναι απλώς αριθμοί. Το «343» έγινε ένας από αυτούς. Τριακόσιοι σαράντα τρεις είναι οι άνθρωποι που το FDNY καταγράφει ως τα ενεργά μέλη του Σώματος που σκοτώθηκαν στο World Trade Center. Ο αριθμός μπήκε σε μνημεία, τυπώθηκε σε μπλουζάκια και κράνη, ακούστηκε σε αμέτρητες τελετές, έγινε σχεδόν συνώνυμος με τη θυσία των πυροσβεστών της Νέας Υόρκης την 11η Σεπτεμβρίου. Ο Κιθ Ρόμα δεν βρίσκεται μέσα σε αυτούς.

Ο λόγος είναι απλός και ταυτόχρονα, για την οικογένειά του, αβάσταχτος: δεν ήταν μέλος του FDNY. Ήταν μέλος της New York Fire Patrol. Πήγε στο ίδιο σημείο, μπήκε στον ίδιο Πύργο, δούλεψε δίπλα στους ίδιους ανθρώπους, έβγαλε πολίτες από το κτίριο και σκοτώθηκε όταν αυτό κατέρρευσε. Όμως φορούσε κόκκινο και όχι μαύρο κράνος. Τυπικά ανήκε σε διαφορετική υπηρεσία. Γι’ αυτό, όταν καταμετρήθηκαν οι νεκροί του FDNY, το όνομά του δεν μπήκε στην λίστα των ηρώων.

Εδώ και 25 χρόνια ο Άρνολντ Ρόμα επιμένει ότι ο αριθμός πρέπει να είναι 344.

Δεν ζητά να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο θυμάται η Αμερική τους 343, ζητά να μη θεωρηθεί ότι η ιστορία τους τελειώνει εκεί. Έχει γράψει επιστολές, έχει τηλεφωνήσει σε αξιωματούχους, έχει επιχειρηματολογήσει, έχει παρακαλέσει. Ο ίδιος λέει ότι αυτός ο αριθμός τον ενοχλεί κάθε ημέρα της ζωής του. Η οικογένεια φοβάται ότι, όσο η χώρα επαναλαμβάνει το 343, ένας άνθρωπος που πέθανε ακριβώς με τον ίδιο τρόπο κινδυνεύει να χαθεί στη σκιά μιας διοικητικής διάκρισης.

Το παράδοξο είναι ότι ο Κιθ έχει ήδη αναγνωριστεί ως πυροσβέστης με τρόπους που καθιστούν αυτή τη διάκριση ακόμη πιο δύσκολο να εξηγηθεί. Του απονεμήθηκε μετά θάνατον από το ίδιο το FDNY το Fireman’s Medal of Supreme Sacrifice. Η Διεθνής Ένωση Πυροσβεστών, στην οποία ήταν μέλος, αναγνώρισε τον θάνατό του εν ώρα καθήκοντος, ενώ έλαβε και το μετάλλιο 9/11 Heroes Medal of Valor. Σε πιστοποιητικό του Λευκού Οίκου, υπογεγραμμένο από τον Τζορτζ Μπους, αναφέρεται ότι πέθανε υπηρετώντας δημόσια υπηρεσία ασφαλείας ως πυροσβέστης. Μπορεί, δηλαδή, να αναγνωρίζεται ως πυροσβέστης που έκανε την ύστατη θυσία - αλλά να μην είναι ένας από τους πυροσβέστες του αριθμού που συμβολίζει την ύστατη θυσία της 11ης Σεπτεμβρίου.

Η Fire Patrol που χάθηκε μαζί με τους δίδυμους πύργους

Για να καταλάβει κανείς πώς προέκυψε αυτή η ιδιόμορφη εξαίρεση πρέπει να γυρίσει σχεδόν δύο αιώνες πίσω. Πριν ακόμη δημιουργηθεί το επαγγελματικό FDNY, η Νέα Υόρκη είχε ανθρώπους που έτρεχαν στις πυρκαγιές με σακιά, κουβέρτες και εργαλεία. Η αποστολή τους δεν ήταν μόνο να αντιμετωπίσουν τη φωτιά αλλά να σώσουν ό,τι μπορούσε να καταστραφεί από τον καπνό, το νερό ή το χάος που ακολουθούσε.

Ήδη από το 1835 ασφαλιστικές εταιρείες είχαν προσλάβει τέσσερις άνδρες με εντολή να πηγαίνουν σε κάθε μεγάλη πυρκαγιά της πόλης. Ήταν οι πρώτοι αμειβόμενοι επαγγελματίες πυρόσβεσης στη Νέα Υόρκη - περίπου τρεις δεκαετίες πριν από τη δημιουργία του επαγγελματικού δημοτικού σώματος που εξελίχθηκε στο σημερινό FDNY.

Με τα χρόνια, η New York Fire Patrol έπαψε να είναι απλώς μια υπηρεσία διάσωσης περιουσίας. Οι άνδρες της έμπαιναν σε φλεγόμενα κτίρια, ανέπτυσσαν σωλήνες, άνοιγαν πόρτες, συμμετείχαν σε διασώσεις και δούλευαν δίπλα στους πυροσβέστες του FDNY. Για τον πολίτη η διαφορά ήταν σχεδόν αδύνατη να διαπιστωθεί με «γυμνό» μάτι. Οι στολές ήταν παρόμοιες, τα οχήματα έτρεχαν στα ίδια περιστατικά, οι κίνδυνοι συχνά ήταν ακριβώς οι ίδιοι. Το πιο εύκολο αναγνωριστικό τους ήταν το κράνος. Μαύρο για το FDNY. Κόκκινο για τη Fire Patrol.

Τριάντα ένας άνδρες της Patrol σκοτώθηκαν στην ιστορία της υπηρεσίας. Ο τελευταίος ήταν ο Κιθ Ρόμα.

Η ίδια η Fire Patrol δεν υπάρχει πλέον. Το 2006, πέντε χρόνια μετά την 11η Σεπτεμβρίου, οι ασφαλιστικές εταιρείες που τη χρηματοδοτούσαν έκριναν ότι το κόστος της -περίπου 8,5 εκατομμύρια δολάρια τον χρόνο - δεν δικαιολογούνταν πλέον. Έπειτα από σχεδόν δύο αιώνες, τα πυροσβεστικά της βγήκαν από τους σταθμούς για τελευταία φορά και οι καμπάνες σώπασαν.

Το παλιό κτίριο της Patrol 2, από το οποίο ξεκίνησε ο Κιθ εκείνο το πρωί, εξακολουθεί να βρίσκεται στο Greenwich Village. Στέκει ως ίχνος μιας υπηρεσίας που κάποτε είχε σχεδόν 400 άνδρες και είχε γίνει τόσο στενά δεμένη με το FDNY ώστε τμήματα της δικής της ιστορίας πέρασαν στις παραδόσεις του μεγάλου πυροσβεστικού σώματος της πόλης.

Ποιον μετρά η Ιστορία;

Υπάρχει, βέβαια, και η άλλη πλευρά της υπόθεσης. Το FDNY δεν υποστηρίζει ότι ο Κιθ Ρόμα δεν ήταν ήρωας ούτε αρνείται τη θυσία του. Η επίσημη θέση του είναι συγκεκριμένη: ο αριθμός 343 αφορά τα ενεργά μέλη του ίδιου του FDNY που σκοτώθηκαν στις επιθέσεις. Όταν, τις πρώτες ώρες μετά την κατάρρευση, οι επικεφαλής προσπαθούσαν να διαπιστώσουν ποιοι είχαν χαθεί, η αρχική εκτίμηση ξεπερνούσε τους 500. Καθώς εντοπίζονταν τραυματίες σε νοσοκομεία και άλλοι πυροσβέστες δήλωναν ασφαλείς, ο αριθμός μειώθηκε μέχρι να σταθεροποιηθεί στους 343. Κανείς, σύμφωνα με τους ανθρώπους που συμμετείχαν τότε στην καταμέτρηση, δεν τηλεφώνησε στους σταθμούς της Fire Patrol για να ρωτήσει αν έλειπε κάποιος.

Η συζήτηση για το αν θα έπρεπε να συμπεριληφθεί ο Κιθ έγινε αργότερα. Υπήρχαν, όμως, και άλλες κατηγορίες ανθρώπων που κάποιοι ζητούσαν να προστεθούν - μεταξύ αυτών συνταξιούχοι πυροσβέστες που επίσης σκοτώθηκαν. Η απόφαση ήταν να παραμείνει ο αριθμός αυστηρά συνδεδεμένος με τα ενεργά μέλη του FDNY εκείνης της ημέρας.

Είκοσι πέντε χρόνια αργότερα η συζήτηση έχει γίνει ακόμη πιο σύνθετη. Εκατοντάδες άνθρωποι που βρέθηκαν στο Ground Zero πέθαναν τα επόμενα χρόνια από καρκίνους και ασθένειες που συνδέθηκαν με την έκθεσή τους στα τοξικά υλικά της καταστροφής. Πρώην άνδρες της Fire Patrol βρίσκονται ανάμεσά τους. Ο ίδιος ο Τζον Σίχαν έχει αντιμετωπίσει πολλαπλούς καρκίνους και παρακολουθείται από το World Trade Center Health Program. Ο Άρνολντ Ρόμα ζει με μειωμένη πνευμονική λειτουργία, προβλήματα στο στομάχι, μετατραυματικό στρες και άγχος από όσα έζησε εκείνο το πρωί.

Η 11η Σεπτεμβρίου είχε έναν άμεσο αριθμό νεκρών. Δεν απέκτησε όμως ποτέ έναν οριστικό αριθμό ανθρώπων που πέθαναν εξαιτίας της. Και ίσως γι’ αυτό η ιστορία του Κιθ Ρόμα εξακολουθεί να έχει βάρος ένα τέταρτο του αιώνα αργότερα. Δεν αμφισβητεί τους 343. Θέτει το ερώτημα τι συμβαίνει όταν ένας αριθμός που δημιουργήθηκε για να διαφυλάξει τη μνήμη γίνεται τόσο ισχυρός ώστε κάποιος που έζησε και πέθανε την ίδια ιστορία μένει έξω από αυτόν.

Στο σπίτι του Άρνολντ Ρόμα στην Πενσιλβάνια υπάρχει ακόμη το κόκκινο κράνος του Κιθ. Πάνω του έχει μείνει η σκόνη του World Trade Center. Και κάθε ημέρα, στις 3.44 το απόγευμα, ο πατέρας του μπαίνει στο δωμάτιο και τον χαιρετά στρατιωτικά. Το κάνει εδώ και 25 χρόνια και λέει πως δεν πρόκειται να σταματήσει μέχρι να φύγει και ο ίδιος από την ζωή.