«Συμβουλευτική ζεύγους» ΗΠΑ και ΕΕ πριν το διαζύγιο; Το ήπιο μήνυμα Ρούμπιο στο Μόναχο δεν αλλάζει την πίεση προς την Ευρώπη

Το δυνατό χειροκρότημα που έλαβε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, όταν δήλωσε ότι οι ΗΠΑ είναι το «παιδί» της Ευρώπης και ότι οι μοίρες τους θα είναι για πάντα «αλληλένδετες», διέψευδε – ή καλύτερα συγκάλυπτε - το σκληρό μήνυμα που μετέφερε. Ήταν χειροκροτήματα ανακούφισης και ενθάρρυνσης από ένα ευρωπαϊκό ακροατήριο που προετοιμαζόταν για μια επίθεση αντίστοιχη με εκείνη του Τζέι Ντι Βανς πέρυσι.

Ωστόσο, οι αβάσιμες κατηγορίες του Βανς στην περσινή διάσκεψη – ότι η Ευρώπη καταπνίγει την ελευθερία του λόγου και τη δημοκρατία και ότι βρίσκεται σε πολιτισμική παρακμή – έχουν πλέον ενσωματωθεί στην εθνική στρατηγική ασφάλειας των ΗΠΑ. Ο Ρούμπιο δεν χρειάστηκε να κάνει πολλά για να ακουστεί φιλικός.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να «ξαναχτίσουν», αλλά μόνο σύμφωνα με τις δικές τους αξίες, δήλωσε φέτος ο Ρούμπιο, επικαλούμενος αδιάκοπα τους ιστορικούς δεσμούς της Αμερικής με την ήπειρο. Στις αξίες αυτές περιλαμβάνονται η υιοθέτηση του χριστιανισμού και μιας κοινής πολιτισμικής κληρονομιάς, το κλείσιμο των συνόρων και η εγκατάλειψη των πολιτικών για την κλιματική κρίση. Οι ΗΠΑ θέλουν να δουν μια μεταρρυθμισμένη Ευρώπη, είπε σε συμμάχους δεκαετιών – όχι μόνο λεπτομέρειες για αμυντικούς προϋπολογισμούς, αλλά μια ριζική αλλαγή στο σύστημα αξιών της ηπείρου.
Η Ευρώπη και οι ΗΠΑ «ανήκουν μαζί», πρόσθεσε. Όμως, σε αυτό το στάδιο η στάση των ΗΠΑ και του Υπουργού Εξωτερικών τους μοιάζει περισσότερο με «συμβουλευτική ζεύγους» μιας φθίνουσας και κακοποιητικής σχέσης στην οποία το μήνυμα ήταν σαφές: αλλάξτε ή μείνετε μόνοι.

Οι διοργανωτές της διάσκεψης είχαν προειδοποιήσει ότι ο κόσμος βρίσκεται σε εποχή «πολιτικής καταστροφής», που έχει αφήσει την Ευρώπη στο περιθώριο, σε έκθεση που δημοσιεύθηκε λίγο πριν από την έναρξη. Τώρα ο Ρούμπιο έλεγε σε φιλελεύθερους κεντρώους ηγέτες της εξωτερικής πολιτικής ότι ολόκληρη η κοσμοθεωρία τους είναι λανθασμένη, απηχώντας τους λαϊκιστές της άκρας δεξιάς που ενδέχεται να τους εκτοπίσουν στις επερχόμενες εκλογές.

Οι λογογράφοι του επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας δεν άφησαν περιθώριο για προηγούμενα επιχειρήματα βασικών συμμάχων στην ίδια σκηνή του Μονάχου. Μία ημέρα νωρίτερα, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς είχε δηλώσει ότι οι πολιτισμικοί πόλεμοι του MAGA δεν είναι μάχες που χρειάζεται να δώσει η Ευρώπη. Ο Εμανουέλ Μακρόν εξίσωσε την εδαφική κυριαρχία με το δικαίωμα των Γάλλων να ρυθμίζουν μόνοι τους την παραπληροφόρηση και τη δημοκρατία τους.

Δύο ώρες αργότερα, η επείγουσα δοκιμασία της Ουκρανίας – η καθοριστική κρίση ασφάλειας της Ευρώπης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο – παρουσιάστηκε με πάθος από τον πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, επαναφέροντας στο επίκεντρο το ζήτημα που θα έπρεπε να κυριαρχεί πάνω στον θόρυβο του MAGA. Ένας ηγέτης του οποίου η τέταρτη εμφάνιση στη διάσκεψη υπενθύμισε εντυπωσιακά την ανεξάντλητη ικανότητα της Ουκρανίας να επιβιώνει και να προσαρμόζεται στη ρωσική βαρβαρότητα, διατύπωσε το ισχυρότερο επιχείρημα της συνόδου υπέρ μιας αυτόνομης ευρωπαϊκής αμυντικής στρατηγικής.

Ο Ζελένσκι υπενθύμισε στο ακροατήριο ότι κάθε ουκρανικό εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας έχει πληγεί και ότι κάθε χιλιόμετρο που καταλαμβάνει η Ρωσία κοστίζει 156 ζωές, σύμφωνα με το Κίεβο. Μίλησε στα αγγλικά, με τόνο που έδειχνε πως τον απασχολούσε λιγότερο αν θα δυσαρεστήσει τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Κατήγγειλε το πνεύμα μιας ειρηνευτικής διαδικασίας που φαίνεται να ασκεί πίεση για παραχωρήσεις στην Ουκρανία – θύμα τετραετούς εισβολής – αντί στη Ρωσία, τον επιτιθέμενο. Χλεύασε επίσης το αποκαλούμενο από τη Μόσχα «πνεύμα του Άνκορατζ» – όρο που επινοήθηκε για να υπονοήσει μυστική συμφωνία μεταξύ Πούτιν και Τραμπ κατά τη συνάντησή τους στην Αλάσκα πέρυσι.

Καθώς μιλούσε, βίντεο πίσω του έδειχνε νέα ουκρανική τεχνολογία να καταρρίπτει ρωσικά drones – μια πραγματικότητα που ερχόταν σε αντίθεση με τις θεωρητικές αναλύσεις της αίθουσας. Έφερε έναν σκοπό και μια αίσθηση επείγοντος που έλειπε κάπως από τους καταπονημένους Ευρωπαίους ηγέτες που μίλησαν πριν από τον ίδιο.

Ίσως τελικά να ενίσχυε το επιχείρημα του Ρούμπιο: η Ευρώπη πρέπει να ανασυγκροτηθεί. Το ακροατήριό του ίσως να προτιμούσε να μιμηθεί την ενέργεια και την αποφασιστικότητα της Ουκρανίας, παρά της Ουγγαρίας.

Συνολικά, η θετική υποδοχή των Ευρωπαίων ηγετών στην ομιλία του Ρούμπιο αντανακλούσε το πόσο βαθιά έχει τραυματιστεί η διατλαντική σχέση από τον περασμένο χρόνο αναταραχής γύρω από την Ουκρανία και από τον μήνα εμπρηστικών εντάσεων για τη Γροιλανδία.

Ο Ρούμπιο αναφέρθηκε μία φορά στην Ουκρανία στις ερωτήσεις που ακολούθησαν υπονοώντας ότι η κυβέρνηση Τραμπ ακόμη δεν γνωρίζει αν η Ρωσία επιθυμεί πράγματι ειρήνη.

Η Ευρώπη που παρουσιάστηκε στην διάσκεψη δεδομένα και πάλι δεν ενέπνευσε. Μοιάζει να στερείται των πόρων για να υλοποιήσει τις ίδιες της τις φιλοδοξίες και να πνίγεται από εσωτερικά πολιτικά σκάνδαλα ή από τα χρονόμετρα ηγεσιών που φτάνουν στο τέλος τους. Κάθε χρόνο το Μόναχο ακούει ευρωπαϊκές υποσχέσεις για περισσότερα. Κάθε χρόνο οι θεαματικές αυξήσεις στις αμυντικές δαπάνες μοιάζουν κοντά – αλλά η αλλαγή δεν έρχεται.
Στην επόμενη διάσκεψη του Μονάχου, ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ ίσως να μην βρίσκεται πλέον στη θέση του, η Γαλλία του Μακρόν θα οδεύει προς προεδρικές εκλογές και ο Τραμπ θα έχει περάσει τη δοκιμασία των ενδιάμεσων εκλογών. Όποια κι αν είναι τα αποτελέσματα, είναι πιθανό οι διατλαντικές προστριβές να απορροφήσουν ξανά το μεγαλύτερο μέρος της πολιτικής ενέργειας. Η Ουκρανία μπορεί μόνο να ελπίζει ότι μέχρι τότε θα έχει επιτευχθεί μια βιώσιμη και δίκαιη ειρήνη – αλλά πιθανότερο είναι να χρειαστεί και πάλι να παλέψει για να ακουστεί, μέσα σε ένα ακόμη επεισόδιο της περίπλοκης και πικρής, διακοπτόμενης αποξένωσης μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής.