Ευρωπαϊκή αντοχή στον πόλεμο του αερίου

Ραντεβού με μια ενεργειακή καταστροφή είχε κλείσει για τον χειμώνα του ’23 η Ευρώπη, αλλά τα χειρότερα δεν ήρθαν ποτέ και η κύρια αιτία είναι μια παρατεταμένη καλοκαιρία: τη στιγμή που τα Χριστούγεννα οι μισές ΗΠΑ πάγωναν με χιονοθύελλες και πολικές θερμοκρασίες έως και -45 βαθμούς Κελσίου, στις Αλπεις τα χιονοδρομικά κέντρα λειτουργούσαν κυρίως με τεχνητό χιόνι.

Η πορεία του καιρού έγινε μέσα στον Δεκέμβριο του ’22 o βασικός δείκτης του οικονομικοπολιτικού κλίματος και τώρα οι αναλυτές των διεθνών οίκων αναδεικνύουν τις προβλέψεις των μετεωρολόγων για να δείξουν ότι και τον Ιανουάριο οι θερμοκρασίες στην Κεντρική Ευρώπη -πολύ περισσότερο σε χώρες του Νότου, όπως η Ελλάδα - θα είναι 2 έως 5 βαθμούς Κελσίου πάνω από το συνηθισμένο για την εποχή, μειώνοντας ανάλογα τη ζήτηση για θέρμανση. Το αποτέλεσμα ήταν άμεσο -η τιμή του φυσικού αερίου έχει μειωθεί κοντά στο 50% σε σχέση με τον Δεκέμβριο- στην ολλανδική αγορά, που λειτουργεί ως οδηγός για ολόκληρη την Ευρώπη.

Ωστόσο, οι διεθνείς αναλυτές σημειώνουν επίσης το αυτονόητο - οι προβλέψεις, ακόμα και των πλέον σύγχρονων μετεωρολογικών ινστιτούτων, ισχύουν μόνο για τις επόμενες δύο εβδομάδες. Κανείς δεν ξέρει τι θα συμβεί στη συνέχεια - οι ειδικοί εκτιμούν μάλιστα ότι η προαναγγελία μιας σοβαρής κακοκαιρίας στα τέλη του μήνα ή τον Φεβρουάριο θα μπορούσε να λειτουργήσει βραχυπρόθεσμα ως «εκτοξευτήρας» για τις τιμές της ενέργειας, επαναφέροντας την αβεβαιότητα στην οικονομία.

Προς το παρόν, ο καλός καιρός μειώνει τον πληθωρισμό, αφού ωθεί στην εκλογίκευση των τιμών της ενέργειας, αλλά δεν αποτελεί εγγύηση για την αποφυγή των ευρύτερων προβλημάτων στις οικονομίες που προκάλεσε η εισβολή του Βλαντιμίρ Πούτιν στην Ουκρανία. Ωστόσο, οι τελευταίες προβλέψεις τόσο για την «ευρωπαϊκή ατμομηχανή», τη Γερμανία, όσο και για τις ΗΠΑ, δεν κάνουν πλέον λόγο για ύφεση, αλλά για «πολύ σημαντική οικονομική επιβράδυνση», με το Βερολίνο να ισορροπεί γύρω στο 0% για το 2023, με προοπτική επανόδου σε αναπτυξιακούς ρυθμούς το 2024, όπως και η Ουάσινγκτον.

Μεσοπρόθεσμα, το στοίχημα των αγορών έχει να κάνει με τις κινήσεις της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας: η κίνηση της Fed να αυξήσει «μόνο» κατά 50 μονάδες βάσης τα επιτόκιά της τον Δεκέμβριο ώθησε πολλούς επενδυτές να στοιχηματίσουν ότι σχετικά σύντομα θα ελεγχθεί ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ και θα αντιστραφεί η ανοδική πορεία τους προκειμένου να τονωθεί η ανάπτυξη. Κι αυτό, παρά τις προειδοποιήσεις της Fed ότι αυτή η στιγμή είναι ακόμα πολύ μακρινή - με την επισήμανση, μάλιστα, ότι το ζητούμενο σε αυτή τη φάση είναι μια «αδύναμη οικονομία», με ύφεση, απολύσεις και συμπίεση εισοδημάτων προκειμένου να τεθούν υπό έλεγχο οι αυξήσεις των τιμών. Το ίδιο ισχύει και για την Ευρώπη, όπου ο πληθωρισμός κατέγραψε μείωση τον Δεκέμβριο, αλλά τα επιμέρους στοιχεία δείχνουν ότι παραμένει «επίμονος» και σε κλάδους εκτός της ενέργειας και των τροφίμων.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η Ελλάδα αποτελεί λαμπρή εξαίρεση: τα τουριστικά έσοδα αυξήθηκαν θεαματικά μέσα στο 2022, φέρνοντας ρυθμούς ανάπτυξης πάνω από 6% ( πίσω μόνον από την Ιρλανδία και την Πορτογαλία) και παρά το «κατέβασμα» των προβλέψεων από τους διεθνείς οίκους, κανείς δεν μιλά για πέρασμα στην ύφεση, αλλά για ανάπτυξη το 2023, που θα κινηθεί ωστόσο κάτω από το 2%. Τα στοιχεία για τον πληθωρισμό που ανακοινώθηκαν την Παρασκευή -στο 7,6%- δείχνουν ότι οριστικά η χώρα μπήκε σε διάδρομο κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, που είναι πια στο 9,2%. Παράλληλα, η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει προβλήματα ενεργειακής επάρκειας και, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, η τιμή λιανικής του ηλεκτρικού ρεύματος είναι πλέον κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η πορεία του πολέμου

Από τα μέσα του 2022, η ανθρωπότητα βίωσε με μεγάλη ένταση τις επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία: οι τιμές αυξήθηκαν, οι κεντρικές τράπεζες αντέδρασαν με κλιμακωτές αυξήσεις επιτοκίων προκειμένου να επιβραδύνουν τις οικονομίες και οι χώρες της Δύσης επιδόθηκαν σε έναν αγώνα δρόμου προκειμένου να απεξαρτηθούν από τη ρωσική ενέργεια, μια κίνηση που είχε πολύ μεγάλο οικονομικό κόστος, ενώ παράλληλα τέθηκε για πρώτη φορά θέμα ενεργειακής ασφάλειας για κοινωνίες όπως η γερμανική.

Τα επιτόκια παραμένουν σε πολύ υψηλά επίπεδα -για παράδειγμα, τα στεγαστικά δάνεια στις ΗΠΑ κοστίζουν λίγο κάτω από 7% βυθίζοντας την κτηματαγορά- ωστόσο αρκετοί ειδικοί προβλέπουν ότι μέσα στο 2023 θα καταγραφεί μια απεξάρτηση των οικονομιών της Δύσης από τις εξελίξεις στα πεδία του πολέμου.

Η αύξηση του πληθωρισμού, που έφερε τις αυξήσεις επιτοκίων και την απειλή της ύφεσης, ξεκίνησε από τις αρχές του καλοκαιριού του 2021, όταν τίποτε δεν προμήνυε τον πόλεμο στην Ουκρανία. Επρόκειτο ωστόσο για μία κίνηση της ρωσικής πλευράς που έχοντας αναλάβει τη διαχείριση των περισσότερων αποθηκευτικών χώρων αερίου της Γερμανίας προκάλεσε μια τεχνητή έλλειψη την εποχή που γίνονταν οι προμήθειες για τον επόμενο χειμώνα, τετραπλασιάζοντας μέσα σε λίγους μήνες τις τιμές (περίπου στα σημερινά επίπεδα των 70 ευρώ ανά MWh). Στη συνέχεια, η εισβολή του Πούτιν εκτόξευσε τις τιμές του φυσικού αερίου ακόμα και στα 300 ευρώ ανά MWh για κάποιες ώρες συμπαρασύροντας και τις τιμές του πετρελαίου ως και στα 139 δολάρια ανά βαρέλι, με τις ανάλογες επιπτώσεις στις τιμές στο σύνολο των προϊόντων.

Ως τον Αύγουστο, οπότε άρχισε να εφαρμόζεται η συμφωνία για την απελευθέρωση των ουκρανικών εξαγωγών μέσω της Μαύρης Θάλασσας ο πόλεμος στην Ουκρανία επηρέασε και τις τιμές των σιτηρών, μια και η πρώην σοβιετική δημοκρατία δίνει το 10% της παγκόσμιας παραγωγής σιταριού, το 15% του καλαμποκιού και το 13% του κριθαριού. Σήμερα, η χρηματιστηριακή τιμή του σιταριού στο χρηματιστήριο εμπορευμάτων του Σικάγου προσεγγίζει τα χαμηλά 14μήνου, καθώς οι ειδικοί της αγοράς προβλέπουν τόσο μικρή αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής όσο και μικρή μείωση της ζήτησης. Σημειώνεται ότι η Ρωσία ήταν -και παραμένει- ο μεγαλύτερος εξαγωγέας σιταριού στον κόσμο και φυσικά αυτές οι εξαγωγές δεν υπόκεινται σε περιορισμούς λόγω του πολέμου.

Ωστόσο, αυτό δεν ισχύει για τα περισσότερα τρόφιμα: οι πατάτες έχουν ανατιμηθεί κατά 38% σε σχέση με τον περσινό Ιανουάριο, το ρύζι κατά 18%, το καλαμπόκι κατά 8%, το ίδιο και η ζάχαρη. Πρόκειται επίσης για προϊόντα που έχουν ως βασικούς παραγωγούς τη Ρωσία και την Ουκρανία. Ωστόσο και στο πεδίο αυτό δεν επαληθεύτηκαν οι ζοφερές προβλέψεις των πρώτων ημερών μετά τη ρωσική εισβολή, όταν πολλοί ειδικοί μιλούσαν για επερχόμενη ανθρωπιστική κρίση λόγω έλλειψης σιτηρών.

Σε κάθε περίπτωση, οι μέρες που -λόγω του πολέμου- η Ρωσία θησαύριζε έχουν παρέλθει: το ρωσικό πετρέλαιο τύπου Ουραλίων, η διαπραγμάτευση του οποίου γίνεται στο χρηματιστήριο της Αγίας Πετρούπολης, έχει πέσει στα επίπεδα των 50 δολαρίων ανά βαρέλι, δέκα δολάρια κάτω από το πλαφόν των G7 και σχεδόν 30 δολάρια φθηνότερο από το πετρέλαιο τύπου brent της Βόρειας Θάλασσας: η ειρωνεία είναι ότι το επίπεδο των εσόδων του Πούτιν συντηρείται το τελευταίο διάστημα από την ανατίμηση του δολαρίου -που χρησιμοποιείται στην αγορά του πετρελαίου- λόγω της αύξησης των επιτοκίων της Fed! Τις τελευταίες ημέρες η Ρωσία δείχνει να φλερτάρει δημοσίως με μια προσωρινή κατάπαυση του πυρός προκειμένου να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις, θέτοντας ωστόσο μία προϋπόθεση που δεν μπορεί να δεχτεί η ουκρανική πλευρά: την αναγνώριση «της εδαφικής πραγματικότητας», δηλαδή την αποδοχή από το Κίεβο ότι η Κριμαία και το Ντονμπάς, με την προσθήκη της ευρύτερης περιοχής της Μαριούπολης, έχουν περάσει σε ρωσική κατοχή.

Στην πραγματικότητα, αυτό που θέλει πλέον να πετύχει ο Πούτιν είναι η επισημοποίηση των αποτελεσμάτων της εισβολής του 2014 με την προσθήκη του χερσαίου διαδρόμου που ενώνει Κριμαία και Ντονμπάς στην Αζοφική θάλασσα. Ωστόσο, η αντίδραση της ουκρανικής πλευράς -αρνήθηκε ακόμα και την 36ωρη εκεχειρία για τον εορτασμό των Χριστουγέννων- δείχνει ότι ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, έχοντας εξασφαλίσει την απρόσκοπτη συνέχιση του εξοπλισμού των Ενόπλων Δυνάμεων της χώρας από τη Δύση, έχει σκοπό να συνεχίσει τον πόλεμο προκειμένου να απελευθερώσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερο κομμάτι της Ουκρανίας από τη ρωσική κατοχή, κάτι που εκτιμάται ότι θα παρατείνει τον πόλεμο.

Ενδεικτική της πίεσης που νιώθει πλέον η ρωσική ηγεσία είναι η αποκάλυψη του Bloomberg ότι ο Πούτιν σχεδιάζει να αποσπάσει περισσότερα χρήματα από παραγωγούς εμπορευμάτων και κρατικές εταιρείες και να περιορίσει τις μη αμυντικές δαπάνες. Οι εντολές περιλαμβάνουν την απόδοση υψηλότερων μερισμάτων από κρατικές εταιρείες και «εφάπαξ εισφορά» από τους παραγωγούς λιπασμάτων και άνθρακα, που μπορεί να φτάσουν ακόμα και το 50% του καθαρού κέρδους, σύμφωνα με οδηγίες που εκδόθηκαν από τον πρωθυπουργό Μιχαήλ Μισούστιν στα μέσα Δεκεμβρίου.

Το έγγραφο, αντίγραφο του οποίου είδε το Bloomberg, αποκαλεί την προσπάθεια μέρος της «κινητοποίησης εσόδων». Προβλέπει επίσης 175 δισ. ρούβλια (2,4 δισ. δολάρια) σε επιπλέον δαπάνες για την επανεγκατάσταση 100.000 ανθρώπων από τη Χερσώνα στη Ρωσία, μια απροκάλυπτη παραδοχή ότι είναι μηδαμινές οι ελπίδες του Πούτιν για ανακατάληψη της περιοχής που οι δυνάμεις του εγκατέλειψαν το φθινόπωρο, μόλις λίγες εβδομάδες μετά την παράνομη προσάρτησή της μέσω «δημοψηφίσματος».

Ο προϋπολογισμός της Ρωσίας συμπιέζεται ολοένα περισσότερο, καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται και η οικονομία συρρικνώνεται κάτω από τις σαρωτικές κυρώσεις από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Από την πρώτη στιγμή της εισβολής στην Ουκρανία, ο Πούτιν έκανε μεγάλες προσπάθειες να βρει νέους πελάτες για τα ενεργειακά προϊόντα της Ρωσίας - και το πέτυχε για αρκετούς μήνες, κυρίως μέσω της Κίνας και της Ινδίας, που προχώρησαν σε εισαγωγές ρεκόρ, κυρίως πετρελαίου, αλλά και φυσικού αερίου.

Μάλιστα, στα τέλη της άνοιξης και στις αρχές του καλοκαιριού του ’22, η Ρωσία είχε μηνιαία έσοδα ρεκόρ, πάνω από 20 δισ. δολάρια από το πετρέλαιο και τα πετρελαϊκά της προϊόντα. Ωστόσο τον Νοέμβριο τα έσοδα αυτά είχαν πέσει στα 15,8 δισ. δολάρια, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, και η αιτία ήταν οι όλο και μεγαλύτερες εκπτώσεις τις οποίες ήταν υποχρεωμένη η Μόσχα να παρέχει στους πελάτες της ώστε να έχουν ισχυρό κίνητρο προκειμένου να αψηφούν τις δυτικές κυρώσεις.

Την ίδια στιγμή, η ευρωπαϊκή απεξάρτηση προχωρούσε. Πλέον δεν είναι η Ρωσία, αλλά η Νορβηγία ο κύριος προμηθευτής φυσικού αερίου στην Ευρώπη, ενώ αρκετές χώρες της Ενωσης δεν έχουν πια παρά ελάχιστη εξάρτηση από τα ρωσικά ενεργειακά προϊόντα.

Τα σενάρια για τον επόμενο χειμώνα

Προς το παρόν, για πρώτη φορά στα ευρωπαϊκά χρονικά, οι αποθηκευτικοί χώροι φυσικού αερίου όχι μόνο δεν αδειάζουν κατά τη χειμερινή περίοδο, αλλά, αντίθετα, οι εισροές συνεχίζουν να είναι μεγαλύτερες από τις εκροές. Μάλιστα, κάποιοι υπεραισιόδοξοι αναλυτές εκτιμούν ότι αν αυτό συνεχιστεί ολόκληρο το α’ τρίμηνο του 2023, τότε η Ευρώπη θα αντιμετωπίσει πολύ μικρότερη πίεση για «το γέμισμα του επόμενου χειμώνα», αφού ήδη η τιμή του φυσικού αερίου κινείται σε προπολεμικά επίπεδα, παρότι οι δύο αγωγοί Nordstream από τη Ρωσία εξακολουθούν να είναι ανενεργοί.

Η Ευρώπη μπήκε στο 2023 με πληρότητα άνω του 83% στους αποθηκευτικούς χώρους αερίου, έχοντας φτάσει ακόμα και στο 95,5% στα τέλη του φθινοπώρου. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, η πληρότητά τους γι’ αυτή την περίοδο την τελευταία πενταετία δεν ξεπερνούσε το 70%. Οι προβλέψεις -ειδικά για τη Γερμανία, που έχει τη μεγαλύτερη εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο- περί black out λόγω έλλειψης ενέργειας δεν επαληθεύονται, ενώ και η εξοικονόμηση ηλεκτρισμού ξεπέρασε το 13%. Και μετά, ήρθε η Κίνα…

Το σύνδρομο της Κίνας

Τα βίντεο από τη Σανγκάη με πολίτες να καίνε σε αλάνες νεκρούς από COVID επιβεβαίωσαν τις πιο φρικτές υποψίες για τις πρακτικές του κινεζικού καθεστώτος που είχε αναγκαστεί στα τέλη Νοεμβρίου να σταματήσει την πολιτική της «μηδενικής ανοχής», μετά από το κύμα διαμαρτυρίας που φάνηκε προς στιγμήν να απειλεί ακόμα και την εξουσία του Σι Τζινπίνγκ. Η χαλάρωση αυτή -που χαιρετίστηκε αρχικά από τους ειδικούς ως ενισχυτική της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής σταθερότητας- γέμισε τα νοσοκομεία με βαριά ασθενείς από κορωνοϊό, αποκαλύπτοντας μέσα σε λίγες ημέρες την έκταση της πανδημίας στη χώρα που θεωρείται «το εργοστάσιο του πλανήτη».

Οι ειδικοί σημειώνουν ότι το κινεζικό καθεστώς δεν δίνει τα πραγματικά στοιχεία για την έκταση της μόλυνσης μεταξύ των Κινέζων πολιτών, ωστόσο την Παρασκευή το MarineTraffic κατέγραψε ένα μεγάλο «μποτιλιάρισμα» στο λιμάνι της Σανγκάης, το μεγαλύτερο παγκοσμίως για την αγορά των κοντέινερ, εξέλιξη που δείχνει ότι το προσωπικό δεν επαρκεί πλέον για τη φόρτωση και την εκφόρτωση των πλοίων, καθώς εκτιμάται ότι το ποσοστό των νοσούντων μπορεί να φτάνει ακόμα και το 75%. Πρόκειται για μια εικόνα που είχε παρατηρηθεί και την περίοδο της «μηδενικής ανοχής» στον κορωνοϊό, που επίσης είχε προκαλέσει την υπολειτουργία των βασικών λιμανιών της Κίνας.

Παράλληλα, μεγάλες εταιρείες logistics, όπως η HLS, με έδρα το Χονγκ Κονγκ, ειδοποίησαν την Παρασκευή τους πελάτες τους ότι στα κινεζικά εργοστάσια το 50% έως 75% του εργατικού δυναμικού δεν μπορεί να εργαστεί λόγω μόλυνσης από COVID, πράγμα που σημαίνει ότι αρκετοί Κινέζοι κατασκευαστές αναγκάζονται να περιορίσουν την παραγωγή τους, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις παραδόσεις προϊόντων για τις επόμενες 30 ημέρες. Σημειώνεται ότι στις 22 Ιανουαρίου πρόκειται να γίνουν οι εορτασμοί για τη νέα χρονιά στην Κίνα, με ό,τι μπορεί να σημαίνει για την πορεία της πανδημίας στη χώρα.

Οι εξελίξεις στην Κίνα έριξαν, όπως ήταν φυσικό, τις τιμές του πετρελαίου, καθώς οι αγορές έσπευσαν να προεξοφλήσουν ότι θα υπάρξουν ακόμα μεγαλύτερα προβλήματα στην κινεζική παραγωγή, άρα και μικρότερη ζήτηση για ενέργεια. Την ίδια στιγμή, οι χώρες του OPEC, που είχαν συμφωνήσει να μειώσουν την παραγωγή αργού προκειμένου να διατηρήσουν τα υπερκέρδη του πολέμου στην Ουκρανία -το brent ήταν στα 121 δολάρια ανά βαρέλι στις αρχές Ιουνίου- εντέλει την αύξησαν τον Δεκέμβριο: εν μέρει για να διατηρήσουν στα ίδια επίπεδα τα έσοδά τους προβλέποντας μειωμένη ζήτηση, εν μέρει επειδή η Νιγηρία κατάφερε να περιορίσει τις... κλοπές πετρελαίου από τους αγωγούς της, αυξάνοντας την παραγωγή της πάνω από 20%.

Οι εξελίξεις στην πετρελαϊκή αγορά υποδηλώνουν ότι οι μεγάλοι παραγωγοί, όπως η Σαουδική Αραβία, που μείωσε τις τιμές για την ευρωπαϊκή και την ασιατική αγορά, προχωρούν προς το παρόν σε κινήσεις διασφάλισης των εσόδων τους σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχεί ο φόβος της ύφεσης σε Ευρώπη και ΗΠΑ, όπως και η βραχυπρόθεσμη αβεβαιότητα σχετικά με την παραγωγική δυνατότητα της Κίνας.

Ειδήσεις σήμερα

Σήμερα η απολογία του Φιλιππίδη για τον βιασμό και τις δυο απόπειρες βιασμού – Τι θα υποστηρίξει

Χαλάει από σήμερα ο καιρός με βροχές και... ζέστη - Πέφτει από αύριο η θερμοκρασία

Σεισμός 3,8 Ρίχτερ στην Κρήτη