Η καθοριστική συμβολή της Ιταλίας για την ίδρυση του αλβανικού κράτους (Α' μέρος)

Η ίδρυση του αλβανικού κράτους το 1912 κρύβει πολλά άγνωστα στοιχεία. Λίγο πολύ είναι γνωστή η διάθεση των Ιταλών και των Αυστριακών (Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας) να εμποδίσουν την εδαφική επέκταση της Ελλάδας και της Σερβίας. Ιταλικά τηλεγραφήματα του 1914 αποκαλύπτουν τη δόλια στάση των Ιταλών. Θα παραθέσουμε μερικά από αυτά στο τέλος του άρθρου (σ.σ. στο Β' μέρος), έχουμε όμως στη διάθεσή μας δεκάδες ακόμα.

Ας δούμε όλο το ιστορικό των γεγονότων από τους Βαλκανικούς Πολέμους ως το 1914 και στο τέλος του άρθρου θα παραθέσουμε, ενδεικτικά, μερικά ιταλικά τηλεγραφήματα από το 1914. Να επισημάνουμε απλά ότι το ιταλικό ενδιαφέρον για την Αλβανία δεν προέκυψε ξαφνικά το 1910. Χρονολογείται από τη δεκαετία του 1860 (!). Έχουμε σχετικό υλικό στη διάθεσή μας, το οποίο θα παρουσιάσουμε σε επόμενα άρθρα.

Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι και η Αλβανία

Το φθινόπωρο του 1912, οι λαοί των Βαλκανίων εξεγέρθηκαν εναντίον της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Αρχικά, οι Αλβανοί εξεγέρθηκαν και διακήρυξαν την πρόθεσή τους να διαφυλάξουν την εδαφική ακεραιότητα και την «ελευθερία» των περιοχών τους. Μπροστά όμως στον φόβο της ταχείας προέλασης των ελληνικών και των σερβικών δυνάμεων έγιναν σταδιακά οι μόνοι Βαλκάνιοι που συνεργάστηκαν με τους Οθωμανούς. Βλέποντας την κρισιμότητα της κατάστασης, ορισμένοι ηγέτες των Αλβανών, ανάμεσά τους και ο Ισμαήλ Κεμάλ, που μέχρι τότε διαπραγματευόταν την ίδρυση ενός ελληνοαλβανικού κράτους πήγαν στην Κωνσταντινούπολη, τη Βιέννη και το Βουκουρέστι για διπλωματική στήριξη. Ταυτόχρονα, Ιταλοαλβανοί διανοούμενοι ξεσηκώθηκαν ζητώντας από την ιταλική κυβέρνηση να στηρίξει τους Αλβανούς εθνικιστές. Ιταλοί και Αυστριακοί θεωρούσαν τις βαλκανικές χώρες ως όργανα της Ρωσίας και αντιμετώπιζαν με καχυποψία τις επιτυχίες τους σε βάρος των Οθωμανών. Όπως γράφει ο Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος: «Σύντομα, η Ρώμη απεφάσισε να παραβλέψει την επαμφοτερίζουσα στάση των Αλβανών εθνικιστών κατά το τότε πρόσφατο παρελθόν και να προσφέρει την υποστήριξή της στον Ισμαήλ Κεμάλ, ο οποίος ανεκήρυξε την ανεξαρτησία της Αλβανίας στον Αυλώνα, την 28η Νοεμβρίου 1912».

Αυτό προφανώς ενόχλησε τη Βιέννη που ενημέρωσε τους Γερμανούς συμμάχους της ότι έβλεπε θετικά τη δημιουργία μιας εκτεταμένης αλβανικής κρατικής οντότητας, που θα δρούσε ως ανάχωμα στον σερβικό μεγαλοϊδεατισμό. Ο Γερμανός αυτοκράτορας Γουλιέλμος Β΄ αποδοκίμασε την πολιτική αυτή, όπως προκύπτει από τηλεγράφημά του προς τον Υπουργό Εξωτερικών του Ράιχ Alfred von Kiderlen-Warchter (ημερομηνία 7 Νοεμβρίου 1912) και δήλωσε ότι η Γερμανία δεν επρόκειτο να εμπλακεί σε πόλεμο για την υπόθεση αυτή.

Η απελευθέρωση των Ιωαννίνων και της Βορείου Ηπείρου

Όπως είναι γνωστό, κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, η Ελλάδα είχε παρατάξει τη Στρατιά Θεσσαλίας, υπό τον τότε διάδοχο Κωνσταντίνο και τη Στρατιά Ηπείρου, με επικεφαλής τον Υποστράτηγο Κωνσταντίνο Σαπουντζάκη. Επειδή ήταν αδύνατο πρακτικά, η Ελλάδα να παρατάξει δύο ισοδύναμες Στρατιές με επιθετικούς στόχους, η Στρατιά Ηπείρου ήταν μικρότερη αριθμητικά. Την αποτελούσαν: ένα Σύνταγμα Πεζικού, τέσσερα Τάγματα Ευζώνων, ένα Τάγμα Εθνοφρουρών, δύο Μοίρες Πυροβολικού και μια Ίλη Ιππικού. Αρχικά, η Στρατιά Ηπείρου απελευθέρωσε τη Φιλιππιάδα και την Πρέβεζα και τη στρατηγικής σημασίας οχυρή θέση Πέντε Πηγάδια, στα σύνορα των σημερινών Περιφερειακών Ενοτήτων Ιωαννίνων και Πρεβέζης , όμως καθηλώθηκε εκεί από ισχυρές εχθρικές δυνάμεις. Τις επόμενες εβδομάδες έγιναν επιχειρήσεις προφυλακών, ενώ δύο πολεμικές ενέργειες εναντίον των Αγίων Σαράντα και του Μπιζανίου απέτυχαν. Η κατάσταση σταθεροποιήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 1912 (παλαιό ημερολόγιο). Η ελληνική κυβέρνηση βρέθηκε σε δύσκολη θέση. Η κοινή γνώμη εξεγέρθηκε και ζητούσε την απομάκρυνση του Σαπουντζάκη. Τελικά αποφασίστηκε να αντικατασταθεί ο Υποστράτηγος από τον άλλοτε μαθητή του στη Σχολή Ευελπίδων, Διάδοχο Κωνσταντίνο. Παράλληλα ενισχύθηκαν και οι δυνάμεις της Στρατιάς Ηπείρου με τις IV και II Μεραρχίες, καθώς και το 7ο Σύνταγμα Πεζικού της II Μεραρχίας υπό τον Συνταγματάρχη Νικόλαο Δελαγραμμάτικα. Επίσης κλήθηκε εσπευσμένα από το Λονδίνο όπου βρισκόταν ο τότε Λοχαγός, Ιωάννης Μεταξάς, να μεταβεί στο μέτωπο της Ηπείρου. Οι Οθωμανοί των Ιωαννίνων εφοδιάζονταν από ομάδες Αλβανών και δεν έδειχναν σημάδια κόπωσης. Τελικά, μετά από μακρά πολιορκία και χάρη και στην παράτολμη ενέργεια των Ιωάννη Βελισσαρίου και Γεωργίου Ιατρίδη που προχώρησαν πέρα από το αναμενόμενο και διέκοψαν την επικοινωνία του Μπιζανίου με την πόλη των Ιωαννίνων, στις 21 Φεβρουαρίου 1913 τα Ιωάννινα απελευθερώθηκαν μετά από 483 χρόνια (το 1430 είχαν καταληφθεί από τους Οθωμανούς).

Λίγες μέρες μετά την απελευθέρωση της πρωτεύουσας της Ηπείρου όμως, στις 5/18 Μαρτίου 1913 δολοφονήθηκε στη Θεσσαλονίκη από τον Αλέξανδρο Σχινά, έναν περιθωριακό τύπο που αυτοκτόνησε (;), πηδώντας από το παράθυρο του Τμήματος Χωροφυλακής όπου ανακρινόταν. Οι πραγματικές αιτίες της δολοφονίας του λαοφιλούς Γεωργίου παραμένουν άγνωστες. Φαίνεται όμως, ότι σταδιακά άρχισε στην Ευρώπη να αλλάζει το κλίμα για την Ελλάδα, καθώς ο Κωνσταντίνος που διαδέχθηκε τον πατέρα του είχε τη φήμη του γερμανόφιλου...

Τότε άρχισαν να κυκλοφορούν οι πρώτες φήμες περί μη απόδοσης της Βορείου Ηπείρου στην Ελλάδα. Αυτό το γεγονός ώθησε την Επιτροπή Εθνικής Αμύνης της Κορυτσάς να στείλει υπόμνημα στον Βρετανό Υπουργό Εξωτερικών και τα άλλα μέλη της Πρεσβευτικής Συνδιάσκεψης, με το οποίο ζητούσε την ένωσή της με την Ελλάδα ως αυτονόητη.

Ο Κωνσταντίνος Α΄, αμέσως μετά την απελευθέρωση των Ιωαννίνων ξεκίνησε την αναδιοργάνωση της Στρατιάς Ηπείρου. Συγκροτήθηκε η IX (9η) Μεραρχία από διάφορα ανεξάρτητα τμήματα, η οποία αποτέλεσε, μαζί με τη θρυλική VIII (8η) Μεραρχία, το Τμήμα Στρατιάς Ηπείρου. Αυτή ανέλαβε το έργο της εκκαθάρισης της περιοχής από τις εχθρικές δυνάμεις (Τούρκων και Αλβανών).

Σταδιακά, τα ελληνικά στρατεύματα απελευθέρωσαν το μεγαλύτερο μέρος της Βορείου Ηπείρου, συγκεκριμένα: το Λεσκοβίκι, την Πρεμετή, την Κλεισούρα, τους Αγίους Σαράντα, το Αργυρόκαστρο, το Δέλβινο και το Τεπελένι. Η Χιμάρα είχε απελευθερωθεί από Έλληνες εθελοντές (1800 Χιμαριώτες και 200 Κρητικούς, παρόντες και στον Αγώνα της Βορείου Ηπείρου, που έφτασαν στην πόλη με το ατμόπλοιο « Αχελώος», ξεκινώντας από την Κόπραινα Άρτας), στις αρχές Δεκεμβρίου 1912. Επικεφαλής όλων, ο θρυλικός Σπύρος Σπυρομήλιος, που και αυτός είχε πάρει μέρος στον Μακεδονικό Αγώνα. Εκτός απ’ τη Χιμάρα, οι ελληνικές δυνάμεις απελευθέρωσαν και τα γειτονικά χωριά Βούνο (απ’ όπου κατάγεται ο Έντι Ράμα), Κηπαρό, Πόρτο Παλέρμο, Πηλιούρι και Κούδεσι. Αλβανικά ένοπλα τμήματα συγκρούστηκαν με τους Έλληνες επανειλημμένα, με πιο σκληρή τη μάχη στο Κούτσι. Ωστόσο μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου 1912 η ελληνική κυριαρχία είχε εδραιωθεί σε όλη την περιοχή γύρω από τη Χιμάρα. Ο Σπυρομήλιος διατάχθηκε να φύγει, ωστόσο παρέμεινε στη Βόρεια Ήπειρο.

Η ιταλική παρέμβαση και τα ιταμά λόγια για την Ελλάδα

Όπως αναφέραμε όμως, οι φήμες για μη απόδοση της Βορείου Ηπείρου στην Ελλάδα εντείνονταν. Στις 2/4/1913, οι κάτοικοι του Λεσκοβικίου εξέδωσαν ψήφισμα για ένωσή τους με την Ελλάδα. Στις 7 Απριλίου 1913 έγινε ογκώδες Πανηπειρωτικό Συλλαλητήριο στα Ιωάννινα για ένωση της Βορείου Ηπείρου με την Ελλάδα. Το σχετικό ψήφισμα υπογράφουν και Μουσουλμάνοι μουφτήδες (Αργυροκάστρου, Λεσκοβικίου, Πρεμετής κ.ά.)! Ως τα τέλη Απριλίου 1913 ο Ελληνικός Στρατός είχε απελευθερώσει το μεγαλύτερο μέρος της Βορείου Ηπείρου, από την Κορυτσά ως τις ακτές του Ιονίου, συμπεριλαμβανομένης και της Χιμάρας.

Ενώ οι ελληνικές δυνάμεις ετοιμάζονταν να απελευθερώσουν και το στρατηγικής σημασίας λιμάνι της Αυλώνας, οι Ιταλοί αντέδρασαν με οργή και ο Βενιζέλος υποσχέθηκε ότι κάτι τέτοιο δεν θα γίνει. Ο Κωνσταντίνος διαμαρτυρήθηκε έντονα. Εκεί παρατηρούνται τα πρώτα σοβαρά σημάδια του, μετέπειτα, Εθνικού Διχασμού. Λίγο μετά, η Ρώμη ζήτησαν το εξωφρενικό, να αποσυρθεί ο ελληνικός στρατός από το Αργυρόκαστρο, για να διασφαλιστεί πλήρως η Αυλώνα! Υποστήριζαν μάλιστα, ότι η ελληνική κυριαρχία δεν έπρεπε να επεκταθεί πέρα από τη Σαγιάδα. Αυτό ήταν αναμενόμενο. Η Ιταλία και η Αυστρία είχαν δεσμευθεί (31/12/1912) για τη δημιουργία ανεξάρτητης και όσο το δυνατόν εδαφικά διευρυμένης Αλβανίας. (E. Driault, «Η Ελλάδα και ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος από το κίνημα των Νεότουρκων, 1908, μέχρι τη Συνθήκη της Λωζάνης, 1923).

Η δέσμευση επικυρώθηκε αργότερα με τη Συνθήκη της Ρώμης (8 Μαΐου 1913). Ωστόσο, η πολιτική αυτή συνάντησε πολλές αντιδράσεις. Ο Βρετανός πρεσβευτής στο Βελιγράδι Ralph Paget έγραψε προς τον προϊστάμενό του Υπουργό: «... (οι Αλβανοί) θεωρούνται ακατάλληλοι δι' αυτονομίαν», ενώ ο πρέσβης της Ρωσίας στο Παρίσι κόμης Alexandr Petrovich Izvolsky αποκάλεσε την Αλβανία "εν θέαμα δια την Ευρώπην και μίαν ανοικτήν πληγήν". Ωστόσο, η Ρώμη και η Βιέννη επέμειναν και πέτυχαν τη δημιουργία ενός αυτόνομου αλβανικού κράτους. Η Ελλάδα ήρθε σε επαφή με τη Ρώμη και την ενημέρωσε για τις προθέσεις της σχετικά με τη Βόρεια Ήπειρο, τον Ιανουάριο του 1913. Ο Βενιζέλος δεχόταν να παραχωρήσει, την Αυλώνα, αλλά να περάσει η κυριαρχία της Χιμάρας στην Ελλάδα. Αρχικά η Ιταλία συμφώνησε, αλλά στη συνέχεια άλλαξε άποψη. Το ιταλικό Επιτελείο Ναυτικού γνωμοδότησε ότι η κατοχή της Χιμάρας, θα ήταν μια δυνητική απειλή για τα στενά του Οτράντο, η ασφάλεια των οποίων ήταν ζωτικής σημασίας για την Ιταλία. Μάλιστα, κάποιοι Ιταλοί τα θεωρούσαν σπουδαιότερα από την Κυρηναϊκή.

Τον Απρίλιο του 1913, ο Ιταλός Υπουργός Εξωτερικών Μαρκήσιος Antonino Paternο-Castello di San Giuliano, απείλησε την ελληνική κυβέρνηση μέχρι και με πόλεμο για να αποτρέψει την κατοχή των Στενών της Κέρκυρας από την Ελλάδα. Τον επόμενο μήνα, με περισσή αυθάδεια είπε στον Έλληνα Επιτετραμμένο στη Ρώμη Δημήτριο Κακλαμάνο: "Η Ελλάς δέον να έχει υπ' όψιν της ότι αι δίκαιαι βλέψεις της Ιταλίας επί της Ηπείρου θα αποτελούν πάντοτε το πρόγραμμα όλων των ιταλικών κυβερνήσεων". Ο Κλεμανσό έγραψε μεταξύ άλλων στην εφημερίδα "L' Homme Libre" στις 13 Μαΐου 1913: "Εάν θέλετε να σας εκφέρω μίαν ακριβή άποψη για τη νοοτροπία των Ιταλών διπλωματών, ανατρέξατε στους εθνογραφικούς χάρτες της νοτίου Αλβανίας, οι οποίοι κυκλοφορούν στην Ιταλία. Όλοι είναι παραποιημένοι κατά βούλησιν".

Ο Κλεμανσό γράφει στη συνέχεια ότι η περιφέρεια Κορυτσάς, όπου το 50% τουλάχιστον των κατοίκων της είναι Έλληνες, παρουσιάζεται ως κατοικούμενη αποκλειστικά από Αλβανούς. Στις περιοχές των Ιωαννίνων και του Δέλβινου, όπου πάνω από 80% του πληθυσμού τους είναι Έλληνες, παρουσιάζονται μόνο σκόρπιες, εδώ κι εκεί κάποιες ελληνικές κοινότητες. Οι ίδιοι οι κάτοικοι της Ηπείρου σε υπομνήματά τους ανέφεραν ότι από τους 550.000 κατοίκους της, οι 400.000 τουλάχιστον είναι Έλληνες. Τη συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων στη Βόρεια Ήπειρο καταδεικνύει και η απογραφή των Ευρωπαίων που έγινε το 1914 (Β. Γεωργίου, "ΒΟΡΕΙΟΣ ΗΠΕΙΡΟΣ, Η ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ").

Οι Ιταλοί όμως συνέχιζαν να είναι άκρως προκλητικοί. Ο Ιταλός ΥΠΕΞ είπε στον Κακλαμάνο, σε άλλη συζήτησή τους: "Αναγνωρίζω πως ακόμη και σήμερα το Αργυρόκαστρο και η Κορυτσά είναι ελληνικές πόλεις, αλλά τα δικαιώματα ενός μικρού λαού όπως αυτού της Ελλάδος, δεν μπορούν να υπερισχύσουν των συμφερόντων μιας Μεγάλης Δυνάμεως όπως είναι η Ιταλία" (Όλα όσα αναφέρει ο Δ. Κακλαμάνος υπάρχουν σε εκθέσεις του προς το Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών). Από τις 2 ως τις 11 Μαΐου 1913, ο τότε Διάδοχος Γεώργιος, έγινε δεκτός με ενθουσιασμό στις περιοχές της Βορείου Ηπείρου που είχαν ελευθερωθεί. Ξεκίνησε από την Κορυτσά και έφτασε στους Αγίους Σαράντα. Όχι μόνο οι Χριστιανοί, αλλά και οι Μουσουλμάνοι τον υποδέχτηκαν με εγκαρδιότητα. Του παρέδωσαν μάλιστα ένα ψήφισμα, στο οποίο ζητούσαν από τον Κωνσταντίνο και τον Βενιζέλο να διατάξουν "...τον νικητήν στρατόν να προελάσει μέχρι του ποταμού Γενούσου, του μόνου φυσικού και ιστορικού ορίου της Ηπείρου και να απελευθερώσει και εις τα μήπω καταληφθέντα εισέτι εκείνα μέρη αλυτρώτους αδελφούς μας" (Υ.Δ.Ι.Α., Περιοδεία του Διαδόχου από την Ήπειρον τον Μάιον του 1913, Α.Α.Κ. 5).

Αξιοπρόσεκτη είναι η στάση των Μουσουλμάνων της Ηπείρου, κάτι που διευκρινίζει το πραγματικό φρόνημα των κατοίκων της περιοχής. Όμως οι πληροφορίες από το Λονδίνο ήταν ιδιαίτερα ανησυχητικές, καθώς αναφέρονταν σε παραχώρηση μεγάλου τμήματος της Βορείου Ηπείρου στην Αλβανία. Αυτό θα το αποφάσιζε μια Επιτροπή που συγκροτήθηκε γι' αυτό τον σκοπό. Παρά τα συνεχή διαβήματα των Βορειοηπειρωτών, η απόφαση ήταν οδυνηρή γι' αυτούς. Στις 17/30 Μαΐου 1913 υπογράφηκε η Συνθήκη του Λονδίνου, με την οποία τερματιζόταν ο πόλεμος μεταξύ Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και των τεσσάρων βαλκανικών κρατών (Ελλάδας, Σερβίας, Μαυροβουνίου και Βουλγαρίας). Οι Οθωμανοί παραιτούνταν από κάθε δικαίωμα δυτικά της γραμμής Αίνου - Μηδείας. Μεγάλη κερδισμένη, η Αλβανία, οι ηγέτες της οποίας είχαν ταχθεί στο πλευρό των Οθωμανών, αλλά και πολλοί Αλβανοί πολέμησαν εναντίον των άλλων βαλκανικών λαών.

Οι μέρες του αγώνα (1913-1914)

Η Ελλάδα δεν ήταν καθόλου ικανοποιημένη από τις αποφάσεις του Λονδίνου, καθώς αμιγώς ελληνικές περιοχές, γνωστές ως "Ελληνική Ιλλυρία" ή "Νέα Ήπειρος", που έφταναν ως τη Σκόδρα δίνονταν στην Αλβανία. Ο Βενιζέλος θεωρώντας ότι έχει εξασφαλίσει τα νησιά του Αιγαίου (κάτι λανθασμένο, καθώς ο σουλτάνος δεν το είχε δεχτεί) και την Κρήτη, έδωσε εντολή να υπογραφεί η Συνθήκη του Λονδίνου. Είναι χαρακτηριστικό πάντως, ότι και σε τουρκική απογραφή του 1908, από τους 500.000 κατοίκους της Ηπείρου, οι 380.000 δήλωναν Έλληνες Χριστιανοί. Παρά τα συνεχή διαβήματα των Βορειοηπειρωτών, οι Ευρωπαίοι, λόγω των πιέσεων Ιταλίας και Αυστρίας ήταν ανένδοτοι. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, στις 29 Ιουλίου 1913 υπογράφηκε ένα άλλο Πρωτόκολλο στο Λονδίνο, με το οποίο αποφασιζόταν η οριστική ίδρυση ενός ανεξάρτητου αλβανικού κράτους.

Το Πρωτόκολλο αυτό είχε τον τίτλο "Πρωτόκολλον Ανεξαρτησίας και Οργανισμού της Αλβανίας". Επιλέχθηκε δε, ο Γερμανός Πρίγκιπας Γουλιέλμος του Wied ως κληρονομικός ηγεμόνας. Στις 26/8/1913 η Πρεσβευτική Συνδιάσκεψη κοινοποίησε στην ελληνική κυβέρνηση τις αποφάσεις της για το εδαφικό καθεστώς της Αλβανίας, χωρίς να διενεργηθεί δημοψήφισμα για να εκφραστεί ελεύθερα η βούληση των κατοίκων. Τόνιζαν ότι η οριστική χάραξη των συνόρων θα γινόταν από διεθνή επιτροπή. Η Ελλάδα όφειλε να αποσύρει τα στρατεύματά της από τις περιοχές που επιδικάζονταν στην Αλβανία. Οι εργασίες της επιτροπής ξεκίνησαν στις 4 Οκτωβρίου 1913 και ολοκληρώθηκαν στις 27-28 Νοεμβρίου 1913. Ιταλοί και Αυστριακοί, προειδοποίησαν την Ελλάδα, ότι δεν θα δέχονταν έλλειψη συνεργασίας από τους κατοίκους των περιοχών αυτών και ότι θα θεωρούσαν αλβανικά όλα τα χωριά στα οποία θα συναντούσαν αντιδράσεις! Όλα ξεκινούσαν από τη Ρώμη και τη Βιέννη. Ιταλοί και Αυστριακοί παρέσυραν Βρετανούς, Γάλλους και Ρώσους, να δεχτούν τους όρους του Πρωτοκόλλου. Μόνο οι Γάλλοι αρκέστηκαν να αναγνωρίσουν με δηλώσεις τους τα ελληνικά δίκαια, τίποτα όμως περισσότερο.

Ο Βενιζέλος είχε παρέμβει τονίζοντας ότι δέχεται τον περιορισμό των ελληνικών συνόρων και την παραχώρηση στην Αλβανία μιας παραλιακής λωρίδας απέναντι από την Κέρκυρα, με την προϋπόθεση να παραχωρηθούν στην Ελλάδα η κοιλάδα του Δρίνου, η Πρεμετή και η Κορυτσά, μαζί με τα νησιά του Αιγαίου. Ρώμη και Βιέννη αποδέχτηκαν αρχικά αυτή την πρόταση, στη συνέχεια όμως ζήτησαν να δοθούν στην Αλβανία η Κορυτσά και το ακρωτήριο Στύλος! Στο μεταξύ, οι Βορειοηπειρώτες, Έλληνες από άλλα μέρη της χώρας, ακόμα και οι φοιτητές βομβάρδιζαν με τηλεγραφήματά τους τους Συμμάχους, ζητώντας απλά τα δίκαιά τους.

Το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας, η διάθεση του Κωνσταντίνου να ηγηθεί του βορειοηπειρωτικού αγώνα και οι διεθνείς αντιδράσεις

Οι ελληνικές αντιδράσεις δεν έφεραν κανένα αποτέλεσμα. Στις 17/30 Δεκεμβρίου 1913 υπογράφτηκε το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας, με το οποίο δίνονταν στην Αλβανία ελληνικότατες περιοχές της Β. Ηπείρου. Τα σύνορα χαράχτηκαν σε χάρτη. Η επί τόπου (in loco) χάραξή τους εκκρεμεί. Η Ελλάδα δεν έχει αναγνωρίσει τα σύνορα αυτά επισήμως ως σήμερα.

Ο Βενιζέλος απαγόρευσε τη διενέργεια συλλαλητηρίου για το βορειοηπειρωτικό στην Αθήνα. Αντίθετα, ο Κωνσταντίνος ήθελε να αναλάβει τα ηνία του βορειοηπειρωτικού αγώνα (τηλεγράφημα του επιτετραμμένου της Αυστροουγγαρίας προς τους προϊσταμένους του, 2/12/1913, νέο ημερολόγιο, στο Π. Ενεπεκίδης, "Η δόξα και ο διχασμός"). Ο Κων/νος είπε σε Αυστριακό διπλωμάτη ότι επρόκειτο για σκληρή απόφαση καθώς θα εγκατέλειπε τον θρόνο και την οικογένειά του αλλά "το να σπεύσει εις βοήθειαν της Ηπείρου ανταποκρίνεται εις τα αισθήματά του και την βαθυτάτην του πεποίθησιν". Αντιδράσεις προκλήθηκαν και διεθνώς. Ο Βρετανός Συνταγματάρχης Murray, σε διάλεξή του στο Λονδίνο στις 7/1/1914 τόνισε: "...και να είχε ηττηθεί η Ελλάς δεν θα (της) επιβάλλονταν σκληρότεροι όροι για την Ήπειρο". Και οι Σέρβοι ήταν αντίθετοι όχι μόνο στη σύσταση αλβανικού κράτους, αλλά ακόμα και στην αυτονομία της Αλβανίας. Χαρακτηριστικές είναι οι δηλώσεις του Σέρβου πρωθυπουργού Nicola Pašić στη γαλλική εφημερίδα "Le Temps".

Τα γεγονότα του 1914, μέσα και από απόρρητα ιταλικά τηλεγραφήματα, θα τα δούμε στο αυριανό μας άρθρο.