Σχέδια συνεργασίας και νέες προοπτικές ανάμεσα στο William & Mary και τα ελληνικά πανεπιστήμια

Η προοπτική να αποκτήσουν οι Έλληνες φοιτητές περισσότερες δυνατότητες διεθνούς ακαδημαϊκής εμπειρίας, να αναπτυχθούν κοινά προγράμματα σπουδών με ένα από τα παλαιότερα πανεπιστήμια των Ηνωμένων Πολιτειών και, σε βάθος χρόνου, να εξεταστεί ακόμη και μια πιο σταθερή παρουσία του στην Ελλάδα βρίσκεται στον πυρήνα των επαφών του William & Mary με την ελληνική πλευρά.

Η πρόσφατη επίσκεψη της Προέδρου του πανεπιστημίου, Κάθριν Ρόου, και της Πρυτάνεως, Καθηγήτριας Πέγκυς Αγγούρη, στην Ελλάδα και η συνάντησή τους με την υπουργό Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη, εντάσσονται σε αυτή την προσπάθεια διερεύνησης νέων συνεργασιών με ελληνικά πανεπιστήμια, κοινά προγράμματα σπουδών και διπλά πτυχία, με ιδιαίτερη έμφαση στις επιστήμες μηχανικής, την τεχνολογία και την επιστήμη δεδομένων. Ζητούμενο είναι η δημιουργία σταθερών ακαδημαϊκών δεσμών, με δυνατότητα να εξελιχθούν σε κοινές εκπαιδευτικές και ερευνητικές πρωτοβουλίες.

Αν και προς το παρόν, οι συζητήσεις βρίσκονται σε διερευνητικό στάδιο, οι προοπτικές εκτείνονται από σχετικά άμεσα εφαρμόσιμες δράσεις έως πιο σύνθετα εγχειρήματα, τα οποία θα απαιτήσουν χρόνο, θεσμική προετοιμασία και συμφωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων Ιδρυμάτων, σύμφωνα με όσα δήλωσε η Πρύτανις, Πέγκυ Αγγούρη στο protothema.gr. Η ίδια βλέπει στην Ελλάδα δυνατότητες, που μπορούν να αξιοποιηθούν πέρα από την προσωπική της σχέση με τη χώρα. «Εγώ ήμουν Ελληνίδα και δέκα χρόνια πριν, και είκοσι. Δεν έγινα τώρα», σημειώνει, εξηγώντας ότι η σημερινή διεθνής εικόνα της Ελλάδας δημιουργεί προϋποθέσεις για συνεργασίες, που παλαιότερα θα ήταν δυσκολότερο να αναπτυχθούν.

Το σχέδιο για την Ελλάδα: κοινά πτυχία και συνεργασίες με δημόσια ΑΕΙ

Η προσέγγιση της Ελλάδας από το William & Mary εντάσσεται στην προσπάθεια του πανεπιστημίου να διευρύνει τις διεθνείς συνεργασίες του. Η κ. Αγγούρη γνωρίζει το ελληνικό ακαδημαϊκό περιβάλλον, τόσο από τις σπουδές της στο ΕΜΠ, όσο και από προηγούμενες συμμετοχές της σε διαδικασίες εξωτερικής αξιολόγησης ελληνικών πανεπιστημίων.

Στις συζητήσεις με την ελληνική πλευρά εξετάστηκαν διαφορετικά επίπεδα συνεργασίας, από τις ανταλλαγές φοιτητών έως τη δημιουργία κοινών προγραμμάτων.

Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, περιλαμβάνονται οι ανταλλαγές φοιτητών, τα προγράμματα Study Abroad, μέσω των οποίων Αμερικανοί φοιτητές θα μπορούν να παρακολουθούν μαθήματα στην Ελλάδα, που θα αναγνωρίζονται στο πτυχίο τους, καθώς και η διεύρυνση υφιστάμενων συνεργασιών. Άλλωστε, υπάρχει ήδη ένα σημείο αναφοράς, αφού τρέχει η συνεργασία της σχολής Διοίκησης Επιχειρήσεων του αμερικανικού πανεπιστημίου με το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Η αξιοποίηση υφιστάμενων δεσμών θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αφετηρία για την ανάπτυξη ενός ευρύτερου δικτύου συνεργασιών, με τη συμμετοχή περισσότερων ελληνικών Ιδρυμάτων και διαφορετικών επιστημονικών πεδίων.

Το επόμενο βήμα θα μπορούσε να είναι η ανάπτυξη κοινών προγραμμάτων, που θα οδηγούν σε διπλά πτυχία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι επιστήμες μηχανικής και οι τομείς STEM, στους οποίους η κ.Αγγούρη θα ήθελε να διερευνηθούν συνεργασίες με ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια, μεταξύ των οποίων και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.

Ένα τέτοιο πρόγραμμα θα μπορούσε να προβλέπει, ενδεικτικά, δύο χρόνια σπουδών στις ΗΠΑ και δύο στην Ελλάδα ή διαφορετική κατανομή της φοίτησης.

Υπάρχει, επίσης, η μακροπρόθεσμη προοπτική μιας πιο σταθερής παρουσίας του William & Mary στην Ελλάδα, ακόμη και μέσω παραρτήματος. Η ίδια υπογραμμίζει, ότι για να προχωρήσει ένα τέτοιο σχέδιο χρειάζεται σημαντική προεργασία. Η εμπειρία του πανεπιστημίου από τη συνεργασία του με το University of St Andrews στη Σκωτία, με κοινά προγράμματα σπουδών, αποτελεί ένα μοντέλο, που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί. Στόχος είναι οι φοιτητές να αποκτούν εμπειρία σε δύο διαφορετικά ακαδημαϊκά περιβάλλοντα, με προγράμματα που θα ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις και των δύο ιδρυμάτων.

Τεχνητή νοημοσύνη και Νομική

Ένα από τα πεδία, που ενδιαφέρουν ιδιαίτερα το William & Mary, είναι η σχέση της τεχνολογίας με το δίκαιο και τη δεοντολογία. Σήμερα, η ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης δημιουργεί ερωτήματα για την προστασία των προσωπικών δεδομένων, την ιδιωτικότητα, την ευθύνη για αυτοματοποιημένες αποφάσεις και τις επιπτώσεις των νέων τεχνολογιών στην εργασία. Τα ζητήματα αυτά δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποκλειστικά από μηχανικούς ή νομικούς αλλά απαιτούν συνδυασμό τεχνικής γνώσης, νομικής κατάρτισης και κατανόησης των κοινωνικών επιπτώσεων.

Σε αυτό το πλαίσιο, η συνύπαρξη της ιστορικής Νομικής Σχολής του William & Mary με τις αναπτυσσόμενες επιστήμες υπολογιστών και δεδομένων δημιουργεί δυνατότητες για τέτοια διεπιστημονικά προγράμματα. Η συνεργασία με ελληνικά ιδρύματα θα μπορούσε να προσφέρει ένα πεδίο ανάπτυξης εκπαιδευτικών δράσεων, που συνδέουν την τεχνολογία με τις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας και οικονομίας. Για την κ.Αγγούρη, αυτή είναι μια χαρακτηριστική περίπτωση όπου τα πανεπιστήμια μπορούν να αξιοποιήσουν τις δυνάμεις τους από κοινού, αντί να επιχειρούν να αναπτύξουν κάθε υποδομή και κάθε ειδικότητα μεμονωμένα.

Οι διαφορές των δύο ακαδημαϊκών συστημάτων

Η ανάπτυξη συνεργασιών μεταξύ ελληνικών και αμερικανικών πανεπιστημίων δεν είναι μια διαδικασία χωρίς δυσκολίες. Η πρόκληση είναι ακόμη μεγαλύτερη σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα όπου ο ανταγωνισμός είναι έντονος και το κόστος των σπουδών υψηλό. Στις ΗΠΑ, οι οικογένειες εξετάζουν ολοένα περισσότερο την απόδοση της επένδυσης στην ανώτατη εκπαίδευση, κατά πόσο, δηλαδή, το πτυχίο, που αποκτά ένας νέος δικαιολογεί το οικονομικό κόστος και του προσφέρει πραγματικές επαγγελματικές προοπτικές.

Η Πρύτανις θεωρεί, ότι τα πανεπιστήμια οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, χωρίς να μετατρέπονται σε μηχανισμούς παραγωγής επαγγελματικών προσόντων. «Το πανεπιστήμιο δεν είναι μόνο μπίζνες», επισημαίνει. Η κριτική σκέψη, η επικοινωνία και η ευρύτερη παιδεία αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, ακόμη και όταν δεν συνδέονται άμεσα με μια συγκεκριμένη θέση εργασίας.

Η ίδια αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην κλασική παιδεία, που έλαβε στην Ελλάδα, εκτιμώντας ότι την ωφέλησε και στην επαγγελματική της πορεία ως μηχανικού. Η τεχνική εξειδίκευση, με άλλα λόγια, δεν αποκλείει την ευρύτερη καλλιέργεια· αντιθέτως, μπορεί να ενισχυθεί από αυτήν.

Ένα από τα ζητήματα, που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν όσον αφορά στην προοπτική συνεργασίας μεταξύ Ιδρυμάτων των δύο χωρών, είναι η διαφορετική δομή των προγραμμάτων σπουδών. Όπως επισημαίνει η κ.Αγγούρη, «στο αμερικανικό σύστημα, οι φοιτητές έχουν συνήθως τη δυνατότητα να παρακολουθούν μαθήματα από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, πέρα από την κύρια ειδίκευσή τους. Στην Ελλάδα, αντίθετα, τα προγράμματα είναι κατά κανόνα περισσότερο εξειδικευμένα από τα πρώτα έτη. Η διαφορά αυτή δεν αποκλείει τη συνεργασία, αλλά καθιστά αναγκαία την προσεκτική αντιστοίχιση των μαθημάτων και των ακαδημαϊκών απαιτήσεων».

Η ακαδημαϊκή ταυτότητα του William & Mary

Το William & Mary ιδρύθηκε το 1693 στη Βιρτζίνια και είναι το δεύτερο παλαιότερο πανεπιστήμιο των Ηνωμένων Πολιτειών, μετά το Harvard. Πρόκειται για δημόσιο πανεπιστήμιο με περίπου 10.000 φοιτητές και έξι ακαδημαϊκά κολέγια, ενώ η σχετικά μικρή αναλογία φοιτητών προς διδάσκοντες, περίπου 11 προς 1, αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά του.

Αξίζει να αναφερθεί, ότι η Νομική Σχολή του είναι η παλαιότερη στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ το πανεπιστήμιο διατηρεί σημαντική παρουσία στην Ιστορία, τη Φιλοσοφία και τις Πολιτικές Επιστήμες. Παράλληλα, το πανεπιστήμιο έχει σημαντική παρουσία και στις θετικές επιστήμες, την πληροφορική, την επιστήμη των δεδομένων και τις θαλάσσιες και παράκτιες σπουδές. Η κ.Αγγούρη περιγράφει ένα πανεπιστήμιο, που επιχειρεί να ξεπεράσει την παραδοσιακή εσωστρέφεια και να ενισχύσει τη διεθνή του παρουσία.

Η ιστορία και η φήμη του αποτελούν σημαντικά πλεονεκτήματα, δεν αρκούν όμως από μόνες τους για να εξασφαλίσουν τη μελλοντική του εξέλιξη, αφού ταυτόχρονα καταβάλλονται προσπάθειες προσαρμογής στις νέες επιστημονικές και κοινωνικές συνθήκες. Σε αυτό το περιβάλλον, η Πέγκυ Αγγούρη έχει αναλάβει από το 2019 τον ρόλο της Πρυτάνεως, με ευθύνη για τον ακαδημαϊκό σχεδιασμό και τη μακροπρόθεσμη στρατηγική του Ιδρύματος. Το έργο της βασίζεται αναμφίβολα στη διαδρομή της, από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και τη διδακτορική της έρευνα στις Ηνωμένες Πολιτείες έως τις ακαδημαϊκές και διοικητικές θέσεις της σε αμερικανικά και ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, καθώς έχει αποκτήσει πλούσια εμπειρία σε διαφορετικά εκπαιδευτικά συστήματα.

Από την έρευνα στην ακαδημαϊκή ηγεσία

Γεννημένη και μεγαλωμένη στην Αθήνα, η Πέγκυ Αγγούρη σπούδασε τοπογράφος μηχανικός στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Συνέχισε με μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Οχάιο, εστιάζοντας στην αυτοματοποίηση της επεξεργασίας ψηφιακών εικόνων, στην τηλεπισκόπηση και στις δορυφορικές απεικονίσεις.

Η πρώτη ακαδημαϊκή της θέση ήταν στο Πολυτεχνείο της Ζυρίχης. Η προοπτική επιστροφής στην Ελλάδα υπήρχε, ωστόσο οι ευκαιρίες που προσέφερε τότε η αμερικανική ακαδημαϊκή κοινότητα την οδήγησαν ξανά στις ΗΠΑ. Ακολούθησε το Πανεπιστήμιο του Μέιν και, στη συνέχεια, το George Mason University, στην περιοχή της Ουάσιγκτον. Εκεί ανέλαβε τη διεύθυνση ενός μεγάλου ερευνητικού κέντρου για την παρατήρηση της Γης και την έρευνα του διαστήματος. Το έργο της, που χρηματοδοτήθηκε μεταξύ άλλων από τη NASA και φορείς του αμερικανικού τομέα άμυνας, αφορούσε την υπολογιστική όραση, δηλαδή την ανάπτυξη μεθόδων, που επιτρέπουν στους υπολογιστές να αναγνωρίζουν και να ερμηνεύουν αυτόματα όσα καταγράφουν οι ψηφιακές εικόνες.

Η επιστημονική της πορεία εξελίχθηκε σταδιακά σε πορεία ακαδημαϊκής διοίκησης. Από τη διεύθυνση του ερευνητικού κέντρου πέρασε στη θέση της κοσμήτορος του College of Science στο George Mason, αποκτώντας ευθύνη για ένα ευρύ φάσμα επιστημονικών τμημάτων. Το 2019 ανέλαβε καθήκοντα Πρυτάνεως στο William & Mary, λίγους μήνες πριν από την πανδημία του Covid-19. Η συγκυρία αποτέλεσε, όπως λέει, ένα μεγάλο μάθημα διοίκησης, καθώς τα πανεπιστήμια κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν πρωτόγνωρες συνθήκες, χωρίς να διαθέτουν έτοιμες απαντήσεις για όλα τα προβλήματα.

Σήμερα, το έργο της αφορά κυρίως τον στρατηγικό σχεδιασμό, δηλαδή εξετάζει ποιες ειδικότητες χρειάζεται να ενισχυθούν, σε ποιους τομείς πρέπει να επενδύσει το πανεπιστήμιο και πώς θα ενσωματωθούν οι νέες τεχνολογίες στην εκπαίδευση και την έρευνα.

Η Ελλάδα ως διεθνής εκπαιδευτικός προορισμός

Η διερεύνηση συνεργασιών με το William & Mary συμπίπτει με μια ευρύτερη συζήτηση για τη θέση της Ελλάδας στον διεθνή εκπαιδευτικό χάρτη. Η κ.Αγγούρη εκτιμά, ότι η εικόνα της χώρας στο εξωτερικό έχει βελτιωθεί κατά πολύ σε σχέση με την περίοδο της οικονομικής κρίσης και ότι διαμορφώνονται πλέον οι προϋποθέσεις για την προσέλκυση περισσότερων φοιτητών, επενδύσεων και ακαδημαϊκών συνεργασιών.

«Σήμερα, η Ελλάδα διαθέτει ορισμένα συγκριτικά πλεονεκτήματα, που δεν περιορίζονται στην ιστορική και πολιτιστική της κληρονομιά. Ελληνικά πανεπιστήμια έχουν αναπτύξει ερευνητική τεχνογνωσία σε συγκεκριμένα πεδία, διαθέτουν υποδομές και μπορούν να προσφέρουν στους φοιτητές πρόσβαση σε περιβάλλοντα με ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον. Η γεωγραφική θέση της χώρας και η δυνατότητα σύνδεσης των σπουδών με την ιστορία, τον πολιτισμό, τη θάλασσα, το περιβάλλον και τις σύγχρονες κοινωνικές προκλήσεις μπορούν, επίσης, να αποτελέσουν μέρος μιας ελκυστικής εκπαιδευτικής εμπειρίας.

Για έναν Αμερικανό φοιτητή, για παράδειγμα, ένα εξάμηνο στην Ελλάδα δεν θα ήταν απλώς μια περίοδος φοίτησης στο εξωτερικό. Θα μπορούσε να προσφέρει μια διαφορετική οπτική για την ευρωπαϊκή κοινωνία, την ιστορία και τους θεσμούς της, αλλά και ευκαιρίες επιστημονικής εμβάθυνσης, ανάλογα με το αντικείμενο σπουδών», θα πει η Πρύτανις, για να προσθέσει: «Αντίστοιχα, για τους Έλληνες φοιτητές, η συμμετοχή σε κοινά προγράμματα θα μπορούσε να ενισχύσει τη διεθνή εμπειρία τους και να τους φέρει σε επαφή με διαφορετικές ακαδημαϊκές κουλτούρες. Επιπλέον, θα είχαν την ευκαιρία να εκτεθούν σε ένα ιδιαίτερα προηγμένο ερευνητικά ακαδημαϊκό περιβάλλον, όπως η Αμερική.

Η Πρύτανις του William and Mary, Πέγκυ Αγγούρη αναγνωρίζει, ότι τα εσωτερικά προβλήματα της Ελλάδας παραμένουν. Εκτιμά, ωστόσο, ότι η βελτιωμένη εικόνα της χώρας στο εξωτερικό αποτελεί ένα κεφάλαιο που δεν πρέπει να χαθεί. «Να μην σταματήσει η Ελλάδα αυτή την ανοδική πορεία», συνοψίζει το μήνυμά της.

Για την ίδια, η διεθνής αξιοπιστία δεν είναι απλώς ζήτημα εικόνας. Μπορεί να δημιουργήσει ευκαιρίες για επενδύσεις, εκπαιδευτικές συνεργασίες και νέες δυνατότητες για τους νέους επιστήμονες. Αντίστοιχα, η διακοπή μιας ανοδικής πορείας θα μπορούσε να περιορίσει τις προοπτικές που ανοίγονται για τη χώρα.

Η προσωπική της σχέση με την Ελλάδα είναι δεδομένη, αλλά η ίδια επιμένει ότι το ενδιαφέρον που διαπιστώνει δεν περιορίζεται στους Έλληνες της διασποράς.

Η χώρα προσελκύει πλέον την προσοχή και ανθρώπων που αναζητούν νέες δυνατότητες για σπουδές, εργασία και διεθνή συνεργασία.

Κατά συνέπεια, ζητούμενο είναι σήμερα, αυτή η συγκυρία να μετατραπεί σε σταθερή στρατηγική για την ανώτατη εκπαίδευση.