«Η Σοφία στο Σχολείο»: Ένα εργαστήριο φιλοσοφίας για παιδιά στο Αthens Science Festival

«Πώς η λογική ανάλυση κερδίζει ένα πρωτάθλημα ποδοσφαίρου και πώς ένα δεκάχρονο κορίτσι λύνει το παράδοξο του ψεύτη;», «Πώς φτιάχνεται ένας έγκυρος συλλογισμός και γιατί η φιλοσοφία μπορεί να βελτιώσει τη ζωή μας;» - ορισμένα από τα ερωτήματα, που τίθενται στη διάρκεια του προγράμματος «Η Σοφία στο Σχολείο».

Με στόχο την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και την εξοικείωση με την ανάπτυξη ορθών συλλογισμών, το πρόγραμμα, που θα παρουσιαστεί, περιλαμβάνει δύο από τα δέκα συνολικά μαθήματα του καινοτόμου ερευνητικού προγράμματος, για την εισαγωγή της Φιλοσοφίας στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, το οποίο χρηματοδοτείται από το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ). 

Τα παιδιά, που θα συμμετάσχουν στο πρόγραμμα δεν θα «μάθουν» τους φιλοσόφους – αν και θα «ακούσουν» γι’αυτούς. Θα μάθουν τι σημαίνει «αναπτύσσω ορθό συλλογισμό», «διατυπώνω σωστά ερωτήματα», «πως καλλιεργείται η κριτική σκέψη», «πως αμφισβητώ με υγιή τρόπο». Θα γνωρίσουν τη βασική ορολογία της φιλοσοφίας.

Τα διαδραστικά Εργαστήρια Φιλοσοφίας για Παιδιά θα πραγματοποιηθούν σήμερα Τρίτη 10 Οκτωβρίου 2023, στις 17.00 και στις 19.00 στο χώρο του Innovathens, στην Τεχνόπολη στο πλαίσιο του Αthens Science Festival. Κάθε ένα από τα δύο αυτοτελή εργαστήρια, έχει διάρκεια 45’ και απευθύνεται σε μαθητές και μαθήτριες της 4ης και 5ης Δημοτικού. Διοργανώνονται από το Εργαστήριο Φιλοσοφία-Διακυβέρνηση-Οικονομία, PPΕ Lab, του Τμήματος Φιλοσοφίας του ΕΚΠΑ. Η διοργάνωση εντάσσεται στο ερευνητικό πρόγραμμα «Η Σοφία στο Σχολείο», για την εισαγωγή της Φιλοσοφίας στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, το οποίο χρηματοδοτείται από το ΕΛΙΔΕΚ.

Το έναυσμα για τη δημιουργία του προγράμματος 

«Διδάσκω στο Πανεπιστήμιο εδώ και περίπου 20 χρόνια και παρατηρώ ότι το επίπεδο των εισακτέων διαρκώς φθίνει. Οι φοιτητές μας υστερούν, όχι μόνο στο γνωστικό τομέα, αλλά και σε θέματα κατανόησης, διάρθρωσης λόγου, συγκρότησης επιχειρημάτων. Το γεγονός αυτό μας προβλημάτισε ιδιαίτερα και αποφασίσαμε να προβούμε σε κάποια παρέμβαση στα σχολεία – επειδή από εκεί ξεκινούν όλα», εξηγεί ο Γιώργος Πολίτης, Καθηγητής Κοινωνικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Διευθυντής του Εργαστηρίου Φιλοσοφία-Διακυβέρνηση-Οικονομία PPE Lab του ΕΚΠΑ, Επιστημονικός Υπεύθυνος του προγράμματος ‘Η Σοφία στο Σχολείο’. «Αντίθετα με προηγούμενα εγχειρήματα, τα οποία είχαν στόχο να ‘διδάξουν φιλοσοφία’ στα παιδιά, εμείς προσπαθούμε να ‘φέρουμε τα παιδιά στη φιλοσοφία. Προφανώς δεν ενδιαφέρει ένα 10χρονο τί είπε ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης ή ο Καντ. Μέλημά μας, είναι να δείξουμε στα παιδιά πως να σκέφτονται φιλοσοφικά. Πώς θα επιλύσουν ένα πρόβλημα με λογικό τρόπο – όχι απαραιτήτως με αναφορές σε στοχαστές ή φιλοσοφικά ρεύματα», συνεχίζει ο ίδιος.

«Εκείνο που χρειάζεται ένα παιδί αυτής της ηλικίας, είναι να μπορεί να διακρίνει αν αυτό που ακούει είναι ένα επιχείρημα, μία υπόθεση ή μία απόδειξη. Να καταλαβαίνει τί του λένε. Να αμφισβητεί: ‘είναι έτσι ή θα μπορούσε να είναι κι αλλιώς;’. Να καλλιεργεί την κριτική του σκέψη, δηλαδή. Για το λόγο αυτό, ξεκινάμε με τους βασικούς κανόνες της λογικής», προσθέτει ο Καθηγητής, ο οποίος τονίζει: «Το συγκεκριμένο πρόγραμμα ήταν μία από τις πρώτες δράσεις του Εργαστηρίου PPE Lab του Πανεπιστημίου Αθηνών, το οποίο ιδρύθηκε το 2019. Μάλιστα, όταν υποβάλλαμε συμμετοχή σε διαγωνισμό καινοτομίας του ΕΛΙΔΕΚ το 2020, κατακτήσαμε την 9^η θέση μεταξύ 350 συμμετοχών, εκ των οποίων πάνω από 300 είχαν σχέση με τεχνολογία, ρομπότ – οι προτάσεις από το χώρο των ανθρωπιστικών σπουδών σπανίζουν σε διαγωνισμούς καινοτομίας…».

Το περιεχόμενο και η διάρθρωση του προγράμματος «Η Σοφία στο Σχολείο»

Το πρόγραμμα «Η Σοφία στο Σχολείο» μέσα από ερευνητικές, διαδραστικές και βιωματικές πρακτικές μαθαίνει στα παιδιά να σκέπτονται, να αμφιβάλλουν δημιουργικά και να αποτιμούν κριτικά πεποιθήσεις και αξίες ενώ αποσκοπεί στη σύζευξη της τεχνολογικής προόδου με τους κανόνες της Λογικής και της Ηθικής. Το όφελος, που θα αποκομίσουν τα παιδιά είναι η κατάκτηση της δυνατότητας να επιλέξουν σωστά μέσα στο πλήθος των προσφερόμενων δεδομένων της εποχής, βασιζόμενα στην αξιοποίηση των φιλοσοφικών αρχών.

«Πρόκειται για ένα κορμό 10 μαθημάτων - τα 5 είναι Λογική, τα άλλα 5 είναι Ηθική. Τα μαθήματα αντιστοιχούν σε ένα τρίμηνο. Στην πειραματική του εφαρμογή, συνεργαστήκαμε με 280 μαθητές συνολικά από διάφορα σχολεία, στην Αθήνα και στην επαρχία», θα πει ο κ.Πολίτης. «Είναι μία πλήρως τυποποιημένη και πιστοποιημένη μέθοδος - δεν μπαίνει ο εκπαιδευτικός στην τάξη για να κάνει μία αφηρημένη συζήτηση. Όλο το μάθημα βασίζεται στους εξής πυλώνες: Animation, gamification, digital game learning, δηλαδή πρωτότυπα κινούμενα σχέδια, παιγνιοποίηση και ψηφιακά παιχνίδια μάθησης, αντίστοιχα. 

Ηρωίδα των κινουμένων σχεδίων είναι η Σοφία, μία κουκουβάγια, η οποία εμπλέκεται σε περιπέτειες, που θέτουν φιλοσοφικούς προβληματισμούς – για παράδειγμα, το αν λέμε ή όχι ψέματα, αν μία πράξη κρίνεται από το κίνητρο που οδηγεί σ’αυτήν ή το αποτέλεσμα της. Προσεγγίζουμε τα θέματα με παιγνιώδη τρόπο, αποβλέποντας στην κατανόηση των παιδιών, χωρίς ωστόσο να χάνεται η ουσία του φιλοσοφικού ζητήματος.

Ακολουθούν power points όπου ο δάσκαλος καθοδηγώντας τα παιδιά στη λύση του προβλήματος, παρουσιάζει «δέντρα σκέψης», με τη μία σκέψη να οδηγεί λογικά στην επόμενη. Είναι σημαντικό πως τα παιδιά βρίσκουν μόνα τους τη λύση.

Επόμενος σταθμός, η ψηφιακή πλατφόρμα, όπου οι συμμετέχοντες μπαίνουν με κωδικό.

Στην ιστοσελίδα, υπάρχει συμπυκνωμένη πιο «βαριά πληροφορία», ώστε να μπορούν να ανατρέξουν αν το επιθυμούν. Επίσης, υπάρχουν παιχνίδια, κουίζ, προκειμένου να διαπιστώσουν τα παιδιά αν έχουν κατανοήσει όσα ειπώθηκαν στο μάθημα».

Αξίζει να σημειωθεί πως στην έρευνα αξιολόγησης του προγράμματος, διαπιστώθηκε πως μετά την ολοκλήρωση των μαθημάτων, ένα 20% των παιδιών έχουν αφομοιώσει το μεγαλύτερο μέρος του μαθήματος. «Στα επιπλέον οφέλη, συγκαταλέγονται η εξοικείωση με την ορολογία της φιλοσοφίας, καθώς και το γεγονός ότι άρχισαν να διατυπώνουν κριτική απέναντι στις διαφημίσεις», καταλήγει ο Καθηγητής.  

Για τη συμμετοχή στο πρόγραμμα του Athens Science Festival, είναι απαραίτητη η συμπλήρωση της σχετικής φόρμας: https://www.mysofia.gr/entry/4937/sofia-sto-athens-science-festival 

Επιστημονικός Υπεύθυνος: Γιώργος Ν. Πολίτης, Καθηγητής Κοινωνικής Φιλοσοφίας, ΕΚΠΑ
Ερευνητική Ομάδα: Παναγιώτης Πέρρος-Αποστολόπουλος, Δρ. Φιλοσοφίας ΕΚΠΑ, Αλκιβιάδης Κ. Γούναρης, Δρ. Φιλοσοφίας ΕΚΠΑ, Παναγιώτα Βάσση, Δρ. Φιλοσοφίας ΕΚΠΑ, Βασιλική Μπάκα, Υπ. Δρ. Φιλοσοφίας ΕΚΠΑ, Παναγιώτης Δέδες, Υπ. Δρ. Φιλοσοφίας ΕΚΠΑ, Δήμητρα Βαγενά, Υπ. Δρ. Φιλοσοφίας ΕΚΠΑ, Θεοδώρα-Ελισάβετ Μαρκαντωνάτου, Υπ. Δρ. Φιλοσοφίας ΕΚΠΑ, Ζαχαρούλα Θεοδώρου, Τ/φοιτη ΜΑ Φιλοσοφίας ΕΚΠΑ, Βασίλης Τσακίρογλου, ΦΠΨ Παν/μίου Ιωαννίνων.

Το εργαστήριο θα πραγματοποιηθεί στο Ιnnovathens, Τεχνόπολη, Δήμου Αθηναίων, Πειραιώς 100, Γκάζι. Το site του Εργαστηρίου www.ppelab.gr To site της Σοφίας www.mysofia.gr

Ειδήσεις σήμερα

Μητσοτάκης: Τα σύνορα δεν μπορούν να παραβιάζονται, η τρομοκρατική δράση δεν μπορεί να μένει χωρίς απάντηση

Επαναπατρίστηκαν οι τελευταίοι 90 Έλληνες επισκέπτες από το Ισραήλ

Πρώτη αποτίμηση: Κερδισμένοι και χαμένοι από την έκρηξη της βίας στη Μέση Ανατολή