Αθανάσιος Παιδής

Είναι μια καθημερινή πραγματικότητα που δοκιμάζει τις αντοχές των πολιτών και του κράτους. Σεισμοί, πυρκαγιές, πλημμύρες και ακραία καιρικά φαινόμενα εμφανίζονται με μεγαλύτερη συχνότητα και ένταση, απαιτώντας από την Πολιτική Προστασία να λειτουργεί με ταχύτητα, ακρίβεια και συντονισμό. Για να ανταποκριθούμε σε αυτή τη νέα εποχή, δεν αρκούν οι καλές προθέσεις. Χρειάζονται σύγχρονα εργαλεία, ψηφιακές διαδικασίες και διαλειτουργικά συστήματα που θα επιτρέπουν στο κράτος να λειτουργεί με πραγματική αποτελεσματικότητα.

Σε αυτό το πλαίσιο, μια μεταρρύθμιση ξεχωρίζει ως απολύτως αναγκαία: η δημιουργία ενός ενιαίου ψηφιακού φακέλου καταστροφής για κάθε πολίτη και κάθε ακίνητο που πλήττεται. Ένας τέτοιος φάκελος συγκεντρώνει όλα τα απαραίτητα στοιχεία — δεδομένα ιδιοκτησίας, αυτοψίες, φωτογραφίες, δικαιολογητικά, πορεία αποζημιώσεων, εγκρίσεις και εκκρεμότητες σε ένα ενιαίο ψηφιακό περιβάλλον. Ο πολίτης δεν χρειάζεται να προσκομίζει ξανά και ξανά τα ίδια έγγραφα, ούτε να αναζητά ποια υπηρεσία έχει τον φάκελό του. Όλα βρίσκονται σε ένα σημείο, με πλήρη διαφάνεια και χωρίς ταλαιπωρία.

Η πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι πληγέντες είναι συχνά εξαντλητική. Η γραφειοκρατία παραμένει τεράστια και σε πολλές περιπτώσεις απάνθρωπη:

Ένας άνθρωπος που έχει χάσει το σπίτι του καλείται να συμπληρώσει δεκάδες υπεύθυνες δηλώσεις, να συγκεντρώσει έγγραφα από διαφορετικές υπηρεσίες, να επανακαταθέσει στοιχεία που ήδη υπάρχουν στο κράτος και να επαναλαμβάνει διαδικασίες που θα έπρεπε να γίνονται αυτόματα. Ακόμη χειρότερα, ηλικιωμένοι άνθρωποι — που συχνά δεν έχουν ψηφιακές δεξιότητες ή πρόσβαση σε υπολογιστή — αναγκάζονται να τρέχουν από υπηρεσία σε υπηρεσία, να ζητούν βοήθεια από τρίτους ή να πληρώνουν για διαδικασίες που θα έπρεπε να είναι απλές και ανθρώπινες. Αυτή η κατάσταση δεν τιμά κανένα σύγχρονο κράτος και δεν μπορεί να συνεχιστεί.

Καθοριστικό ρόλο σε μια νέα, σύγχρονη προσέγγιση έχει ο τρόπος που πραγματοποιείται η αυτοψία. Σήμερα, η διαδικασία βασίζεται συχνά σε χειρόγραφες σημειώσεις, καθυστερήσεις και επαναλαμβανόμενες καταχωρίσεις. Η μετάβαση σε ένα αποτελεσματικό μοντέλο απαιτεί ο μηχανικός να διαθέτει tablet με άμεση πρόσβαση σε όλες τις κρίσιμες βάσεις δεδομένων: Ε9 για τα στοιχεία ιδιοκτησίας, Κτηματολόγιο για τα γεωχωρικά δεδομένα, Δημοτολόγιο για τη σύνθεση του νοικοκυριού και Μητρώο Πληγέντων για τα στοιχεία δικαιούχων. Με αυτόν τον τρόπο, τα στοιχεία αντλούνται αυτόματα, η διασταύρωση δεδομένων γίνεται επιτόπου και ο ψηφιακός φάκελος δημιουργείται άμεσα, χωρίς χειρόγραφες διαδικασίες. Η αυτοψία αποστέλλεται αυτόματα στις αρμόδιες υπηρεσίες, εξασφαλίζοντας ταχύτητα, ακρίβεια και αξιοπιστία.

Εξίσου σημαντική είναι η δυνατότητα του πολίτη να παρακολουθεί την πορεία του φακέλου του ψηφιακά. Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πληγέντες είναι η άγνοια: δεν γνωρίζουν σε ποιο στάδιο βρίσκεται ο φάκελός τους, ποια υπηρεσία καθυστερεί, ποιο δικαιολογητικό λείπει ή πότε θα ολοκληρωθεί η διαδικασία. Μια ψηφιακή εφαρμογή παρακολούθησης δίνει στον πολίτη τη δυνατότητα να βλέπει την πορεία του φακέλου του σε πραγματικό χρόνο, να ενημερώνεται για κάθε αλλαγή, να ανεβάζει δικαιολογητικά ηλεκτρονικά και να λαμβάνει ειδοποιήσεις για προθεσμίες και εγκρίσεις. Η διαφάνεια δεν είναι απλώς τεχνολογική επιλογή· είναι ζήτημα αξιοπρέπειας.

Η αυτοματοποίηση των διαδικασιών αποτελεί επίσης κρίσιμο παράγοντα. Η εμπειρία των τελευταίων ετών απέδειξε ότι η μεγαλύτερη καθυστέρηση δεν βρίσκεται στο πεδίο, αλλά στα γραφεία. Με την αυτόματη άντληση δικαιολογητικών από το gov.gr, τη διασταύρωση με Κτηματολόγιο, ΑΔΑΕΕ , Δήμους , και την αυτόματη ενημέρωση υπηρεσιών χωρίς χειρόγραφες διαδικασίες, ο χρόνος αποζημίωσης μπορεί να μειωθεί δραστικά. Κάθε μέρα που κερδίζεται από τη γραφειοκρατία είναι μια μέρα που ο πολίτης πλησιάζει στο σπίτι του.

Η Πολιτική Προστασία, όμως, δεν μπορεί να λειτουργεί μόνο όταν συμβεί η καταστροφή. Πρέπει να λειτουργεί πριν. Η χρήση δεδομένων — μετεωρολογικών, γεωλογικών, υδρολογικών, δορυφορικών και ιστορικών — επιτρέπει τη δημιουργία μοντέλων πρόβλεψης κινδύνων που οδηγούν σε έγκαιρες εκκενώσεις, στοχευμένες παρεμβάσεις, προληπτικούς καθαρισμούς και καλύτερο σχεδιασμό έργων. Η τεχνολογία υπάρχει· το κράτος οφείλει να την αξιοποιήσει.

Τέλος, η διαλειτουργικότητα υπηρεσιών είναι ο ακρογωνιαίος λίθος ενός αποτελεσματικού συστήματος. Σε μια φυσική καταστροφή εμπλέκονται δεκάδες φορείς: Ένοπλες Δυνάμεις Πυροσβεστική, Αστυνομία, Δήμοι, Περιφέρειες, Υπουργεία, ΕΜΥ, ΕΚΑΒ, εθελοντικές ομάδες. Χωρίς ενιαίο σύστημα, ο συντονισμός είναι δύσκολος και συχνά καθυστερεί. Με κοινά δεδομένα, κοινές πλατφόρμες και κοινή εικόνα της κατάστασης, η ανταλλαγή πληροφοριών γίνεται άμεση και αποτελεσματική. Σε μια κρίση, τα λεπτά μετράνε — και η τεχνολογία μπορεί να τα κερδίσει.

Η Ελλάδα χρειάζεται μια Πολιτική Προστασία που να ανταποκρίνεται στις προκλήσεις της εποχής. Μια Πολιτική Προστασία που δεν θα τρέχει πίσω από τις καταστροφές, αλλά θα τις προλαμβάνει. Που δεν θα ταλαιπωρεί τους πολίτες, αλλά θα τους στηρίζει. Που δεν θα λειτουργεί με χαρτιά, αλλά με δεδομένα. Που δεν θα βασίζεται στην τύχη, αλλά στην τεχνογνωσία. Ο ενιαίος ψηφιακός φάκελος καταστροφής, η ψηφιακή αυτοψία με tablet, η αυτοματοποίηση, η διαλειτουργικότητα και η πρόβλεψη κινδύνων δεν είναι απλώς τεχνολογικές λύσεις. Είναι ο δρόμος προς μια χώρα πιο ασφαλή, πιο ανθεκτική και πιο δίκαιη.

*Ο Αθανάσιος Παιδής είναι πρώην αντιπεριφερειάρχης Θεσσαλίας, γεωπόνος και συντονιστής κρατικής αρωγής για έργα φυσικών καταστροφών στους ΟΤΑ