Σοφία Εφραίμογλου

Ο τρόπος με τον οποίο διοικούνται οι επιχειρήσεις έχει τεράστιο αντίκτυπο σε όλο το φάσμα της οικονομίας και της κοινωνίας καθιστώντας κατ’ επέκταση εξαιρετικά σημαντική την εφαρμογή των βέλτιστων πρακτικών εταιρικής διακυβέρνησης και υψηλών προτύπων κανονιστικής συμμόρφωσης.

Όταν μία επιχείρηση διοικείται σωστά και αποτελεσματικά τότε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, από τους εργαζόμενους, τους μετόχους, μέχρι τις τοπικές κοινωνίες, εμφανίζουν αυξημένο βαθμό ικανοποίησης, με αποτέλεσμα να ενισχύεται η ευημερία του συνόλου. Όταν προάγεται η εμπέδωση μιας σύγχρονης εταιρικής κουλτούρας τότε είναι πιθανότερο η αγορά να λειτουργεί σε συνθήκες διαφάνειας. Και η διαφάνεια είναι το πρώτο και πιο ουσιαστικό βήμα για την προσέλκυση μακροπρόθεσμων επενδυτών.

Σήμερα, η ελληνική αγορά έχει μία μοναδική ευκαιρία να διαμορφώσει ένα φιλικό προς την επιχειρηματικότητα, τον ανταγωνισμό και την ισχυρή ανάπτυξη, περιβάλλον. Η στελέχωση των διοικητικών συμβουλίων με γνώμονα την εμπειρία και τις δεξιότητες και η άμβλυνση των ανισοτήτων μεταξύ των δύο φύλων είναι εξίσου σημαντικά συστατικά προς την επίτευξη του στόχου.

Στο ίδιο πλαίσιο, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να συνδέουν τις αμοιβές της διοίκησης με δείκτες που προωθούν τη μακροπρόθεσμη δημιουργία αξίας και παράλληλα να επικοινωνούν με πλήρη διαφάνεια τη στρατηγική και τις επιδόσεις τους. Θα πρέπει, επίσης, να υπάρχει ένα αποτελεσματικό σύστημα εσωτερικού ελέγχου με σκοπό τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση των σημαντικότερων κινδύνων. Μην ξεχνάμε ότι η εγχώρια αγορά προσπαθεί ακόμη να συνέλθει από υποθέσεις που έπληξαν το κύρος της τα τελευταία χρόνια και απομάκρυναν ακόμη περισσότερο τους επενδυτές.

Μία από τις βασικές προϋποθέσεις για να αυξηθούν οι επενδυτικές εισροές από μακροπρόθεσμα κεφάλαια είναι η εφαρμογή ενός αξιόπιστου θεσμικού πλαισίου για τον τρόπο με τον οποίο οι εταιρείες διοικούνται και ελέγχονται. Η διαμόρφωση του πλαισίου εταιρικής διακυβέρνησης πρέπει να γίνει με τρόπο που αφενός διασφαλίζει ότι η περιουσία της εταιρείας δεν συγχέεται με την περιουσία των μετόχων και αφετέρου συνδέεται με το σύστημα αξιών της εταιρείας με γνώμονα την προάσπιση του εταιρικού συμφέροντος.

Δεν πρόκειται για μία θεωρητική προσέγγιση αλλά για την ωμή πραγματικότητα. Αν ένας ξένος επενδυτής φοβάται ότι στη χώρα μας δεν τηρούνται και δεν ελέγχονται οι επιχειρηματικές πρακτικές τότε πολύ δύσκολα θα δεσμεύσει κεφάλαια αφού η επένδυσή του θα θεωρείται εκ προοιμίου – χωρίς καν να λάβει υπόψη τις προοπτικές της αγοράς - αμφιβόλου απόδοσης.

Προτάσεις υπάρχουν όπως η στελέχωση των διοικητικών συμβουλίων κατά πλειοψηφία από μη εκτελεστικά μέλη - τα οποία δεν θα πρέπει να έχουν στενούς δεσμούς με τους βασικούς μετόχους και να είναι απαλλαγμένα από συγκρούσεις συμφερόντων με την εταιρεία – αλλά και με γυναίκες σε ποσοστό τουλάχιστον 30%. Χρόνος για χάσιμο δεν υπάρχει και οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να εξετάσουν τη βελτίωση και ενίσχυση της νομοθεσίας για την εταιρική διακυβέρνηση, με γνώμονα τη διαφάνεια και την αξιοκρατία.

Τόσο η διαφάνεια όσο και η αξιοκρατία είναι έννοιες που συχνά αναφέρονται αλλά σπάνια επιδιώκονται, όμως μπορούν να διασφαλιστούν με αρκετούς τρόπους. Παραδείγματος χάρη, μέσω της σύνδεσης των αμοιβών των στελεχών και των μελών διοικητικών συμβουλίων με την αξιολόγησή τους και της διενέργειας συνεχών εσωτερικών και εξωτερικών ελέγχων από ανεξάρτητα όργανα. Πάνω απ’ όλα όμως, είναι κρίσιμη η θέσπιση ξεκάθαρων διαδικασιών για τη λήψη αποφάσεων και τον καθορισμό των ορίων εξουσίας, λαμβάνοντας υπόψη τα συμφέροντα όλων των μετόχων της εταιρείας σύμφωνα με την αρχή της δίκαιης και ισότιμης μεταχείρισης.

Μελέτη του ΟΟΣΑ δείχνει ότι η μεγάλη πλειοψηφία των εταιρειών που έχουν υιοθετήσει τις αρχές της εταιρικής διακυβέρνησης είναι επίσης ενεργές στον τομέα της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, ενώ ταυτόχρονα βασίζουν μεγάλο μέρος των κάθε μορφής δράσεων τους, στους στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης.

Υπάρχουν άλλες δύο αξιοσημείωτες πτυχές του ζητήματος. Η συμπεριφορά των επιχειρήσεων ως υπεύθυνοι «εταιρικοί πολίτες» και η προσαρμογή τους στον κόσμο της ψηφιακής τεχνολογίας.

Μια επιχείρηση οφείλει να εμπνέει σιγουριά και να αποτελεί παράδειγμα ηθικών πρακτικών προς όλους. Οφείλει να σέβεται τους ανθρώπους της, το περιβάλλον, την κοινωνία. Πρόσφατα, οι επικεφαλής αμερικανικών επιχειρηματικών κολοσσών, όπως η Apple, η Walmart και η JPMorgan, εξέδωσαν κοινό ανακοινωθέν για τον σκοπό των επιχειρήσεων. Συνολικά 180 CEOs τονίζουν πως οι επιχειρήσεις θα πρέπει να έχουν πιο διευρυμένη λογοδοσία απέναντι στην κοινωνία και να μην ενδιαφέρονται μόνο για τα συμφέροντα των μετόχων τους.

Όσον αφορά την τεχνολογία, οι τρομακτικές αλλαγές που φέρνει η 4η βιομηχανική επανάσταση αναγκάζουν τις επιχειρήσεις να επανεξετάσουν τον τρόπο οργάνωσής τους και το πώς χτίζουν ισχυρές δομές διακυβέρνησης που σχετίζονται με τα πληροφοριακά συστήματα. Η διακυβέρνηση των πληροφοριακών συστημάτων είναι ευθύνη της διοίκησης της εταιρείας και θα πρέπει να διασφαλίζεται ότι τα συστήματα αυτά υποστηρίζουν επαρκώς τους στόχους της εταιρείας.

Θέλουμε δεν θέλουμε, λοιπόν, ο εκσυγχρονισμός της αγοράς είναι μονόδρομος. Και ο εκσυγχρονισμός προϋποθέτει τη διαμόρφωση πλαισίου ορθής εταιρικής διακυβέρνησης. Κάποτε, αρκετοί πίστευαν ότι η εταιρική διακυβέρνηση αποτελούσε ένα είδος «παραξενιάς», μία γραφειοκρατική εμμονή που προσέθετε ένα ακόμη γρανάζι στο μηχανισμό. Στη σημερινή συγκυρία η εταιρική διακυβέρνηση γίνεται συνώνυμο της σοβαρής επιχειρηματικής προσπάθειας και της επιτυχίας.