Γ. Χ. Παπαγεωργίου

Δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά, αφού όλα δείχνουν ότι πάμε σε δραστικές αλλαγές. 

Εάν τελικά επαληθευτούν τα μισά απ’ όσα προβλέπουν ορισμένοι αναλυτές, τότε θα ανατραπεί συνολικά το οικονομικό μοντέλο του σύγχρονου καπιταλισμού και η σχέση κεφαλαίου, εργασίας και κατανάλωσης.

Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι η αμερικανική αγορά μετοχών, η οποία δίνει τον τόνο παγκοσμίως, κινείται το τελευταίο διάστημα με βάση εκτιμήσεις και προβλέψεις γύρω από την ΑΙ. Τα σκαμπανεβάσματα των μετοχών τεχνολογίας τροφοδοτήθηκαν από προβλέψεις ότι ολόκληρος ο κλάδος της  παραγωγής λογισμικού κινδυνεύει να καταργηθεί εξ ολοκλήρου από μία και μόνο εμφάνιση ενός προγράμματος ΑΙ που γράφει κώδικα σχεδόν εξίσου καλά, αλλά πολύ γρηγορότερα και φθηνότερα σε σχέση με έναν άνθρωπο. 

Οι επιχειρήσεις, που είναι οι μεγαλύτεροι καταναλωτές λογισμικού, σταδιακά θα μπορούν να καλύπτουν τις ανάγκες τους με ίδια μέσα, δηλαδή με ΑΙ η οποία θα καλύπτει εσωτερικά και εξειδικευμένα τις ανάγκες. 

Τα σενάρια καταστροφής συνυπάρχουν με την ευφορία, καθώς η άλλη ανάγνωση είναι ότι η ΑΙ θα αυξήσει την παραγωγικότητα, επομένως θα φέρει ανάπτυξη και περισσότερο παραγόμενο προϊόν, κάτι που εξ ορισμού είναι καλό για την οικονομία.

Εχει ενδιαφέρον, όμως, η άποψη ότι η ευφορία και η αύξηση της παραγωγικότητας μπορεί να είναι ακριβώς το στοιχείο που θα οδηγήσει στην καταστροφή, όπως υποστηρίζει η έκθεση της αμερικανικής εταιρείας αναλύσεων και προβλέψεων Citrini Research που ήρθε στην επικαιρότητα ως μία από τις αφορμές για την πτώση των μετοχών τεχνολογίας. 
Στην πραγματικότητα, η ανάλυση αυτή έλεγε πολλά περισσότερα και, το κυριότερο, επισήμανε ότι η ΑΙ αλλάζει συνολικά το μοντέλο - και όχι μόνο σε σχέση με την εργασία.
Η ανθρώπινη συμβολή θα γίνει «παρωχημένη» μέσα από τη σταδιακή υποκατάσταση της εργασίας των «λευκών κολάρων» -υπαλλήλων γραφείου με γνώσεις και εξειδίκευση- από ΑΙ που θα οδηγήσει σε μια «παγκόσμια κρίση (ανθρώπινης) νοημοσύνης».

Στην αρχή, σύμφωνα με την ανάλυση αυτή, δημιουργείται μια «σπείρα εκτόπισης νοημοσύνης» όπου οι εταιρείες απολύουν «λευκά κολάρα», μεταφέρουν τη δαπάνη των μισθών σε επενδύσεις για υπολογιστική ισχύ ΑΙ, με αποτέλεσμα η παραγωγικότητα να απογειωθεί, αλλά η κατανάλωση να καταρρεύσει και ο κύκλος να αυτοτροφοδοτείται χωρίς φρένο.
Το μεν ΑΕΠ αυξάνεται, αλλά το εισόδημα και η ζήτηση των νοικοκυριών συρρικνώνονται γιατί τα κέρδη κατευθύνονται στους ιδιοκτήτες της υπολογιστικής ισχύος, ήτοι στις λίγες μεγάλες εταιρείες που επενδύουν σήμερα σε τεράστια data center και όχι στην εργασία.

Το πρόβλημα, σύμφωνα με την ανάλυση αυτή, δεν περιορίζεται στις εταιρείες τεχνολογίας, αλλά επεκτείνεται σε όλο τον κλάδο των υπηρεσιών, διότι οι ΑΙ κάνουν ό,τι ακριβώς και οι άνθρωποι.

Κάθε εταιρεία με μεγάλο μισθολογικό κόστος σε θέσεις γραφείου υιοθετεί επιθετικά ΑΙ για να διασώσει τα περιθώρια κέρδους της, εντείνοντας τις απολύσεις και τη μείωση μισθών σε όλο το φάσμα των υπηρεσιών. Διευθυντές πωλήσεων με μισθούς των 5.000 και 10.000 ευρώ δουλεύουν ντελιβεράδες καθώς οι δουλειές των «μπλε κολάρων» (χειρώνακτες) και οι υπηρεσίες εξυπηρέτησης αντέχουν.

Η έκθεση της Citrini, που γράφτηκε με τη μορφή «οικονομικής φαντασίας», σαν ένα σημείωμα από το 2028 με τίτλο: «Η παγκόσμια κρίση νοημοσύνης του 2028», προβλέπει κοινωνική ένταση, με πολιορκίες εταιρειών ΑΙ, διαδηλώσεις και κατάρρευση εμπιστοσύνης στο πολιτικό σύστημα και τους θεσμούς.

Βέβαια, η ανάλυση αυτή, αλλά και άλλες παρόμοιες δέχονται κριτική ως προς τον απόλυτο χαρακτήρα και το αναπόφευκτο των προβλέψεων. Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι παρόμοιες τεχνολογικές αλλαγές είχαμε και στο παρελθόν, και ίσως μεγαλύτερες, όπως με την εφεύρεση του ηλεκτρισμού και των μηχανών εσωτερικής καύσης, αλλά τελικά η οικονομία και οι κοινωνίες ισορρόπησαν.

Η αλήθεια είναι όμως ότι κάθε αλλαγή προκάλεσε τεράστια προβλήματα, με κοινωνική και οικονομική καταστροφή, που ίσως να φαίνεται σήμερα πρόσκαιρη στο βάθος του ιστορικού χρόνου, αλλά στην εποχή της κατάστρεψε ολόκληρες γενιές. 

Οπως επισημαίνεται στην ίδια έρευνα της Citrini, παρόλο που η πορεία των πραγμάτων οδηγεί σε δυστοπικά οικονομικά σενάρια, υπάρχει ακόμα χρόνος αυτά να αποφευχθούν, εφόσον οι κοινωνίες αναγνωρίσουν έγκαιρα ότι η εργασία όπως την ξέραμε δεν είναι πια ο βασικός φορέας της ανάπτυξης, έτσι ώστε να οικοδομήσουν από την αρχή τον τρόπο με τον οποίο μοιράζεται ο πλούτος μιας οικονομίας όπου η ανθρώπινη συμβολή έχει επαναπροσδιοριστεί.