Γιατί το Ιράν, αν και αποδυναμωμένο, αντιστέκεται και παρατείνει τον πόλεμο

Παρά τις συντριπτικές στρατιωτικές απώλειες και τις εσωτερικές πιέσεις, το Ιράν παραμένει αποφασισμένο να παρατείνει τη σύγκρουση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, επιδιώκοντας μια νέα περιφερειακή τάξη και την αποκατάσταση της ισχύος του.

Η ιρανική κοινωνία, ήδη εξαντλημένη από τα χρόνια οικονομικής δυσχέρειας, κυρώσεων και κακοδιοίκησης, βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες δυσκολίες λόγω πολεμικών ελλείψεων, καταστροφών υποδομών και αυξανόμενης στρατιωτικοποίησης του εσωτερικού περιβάλλοντος.

Ωστόσο, εν μέσω του κινδύνου κατάρρευσης του καθεστώτος, οι επιζώντες ηγέτες του Ιράν συνεχίζουν να προβάλλουν την ικανότητα της χώρας να αντέξει και να επεκτείνουν τη σύγκρουση. Η ιρανική ηγεσία, παρά τις απαιτήσεις του Ντόναλντ Τραμπ για «ολική παράδοση», έχει αναδείξει την επιμονή της να επιβάλει υψηλό τίμημα για την ειρήνη και έχει αξιώσει μια νέα περιφερειακή «τάξη πραγμάτων». Αυτή η τάξη περιλαμβάνει πολεμικές αποζημιώσεις και αλλαγή στις μακροχρόνιες συμμαχίες μεταξύ των χωρών του Κόλπου και των ΗΠΑ.

«Μια κατάπαυση του πυρός γίνεται λογική μόνο αν εξασφαλίσει ότι ο πόλεμος δεν θα αναζωπυρωθεί και δεν θα δώσει στον εχθρό την ευκαιρία να αποκαταστήσει τις ζημιές του για να μας επιτεθεί ξανά», δήλωσε ο Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλίμπαφ, πρόεδρος του κοινοβουλίου και ένας από τους επιζώντες ανώτερους αξιωματούχους του Ιράν.

Επιπλέον, το Ιράν απαιτεί ότι μετά τον πόλεμο πρέπει να υπάρξει ένα «νέο πρωτόκολλο» για το Στενό του Ορμούζ, με σεβασμό στα «ιρανικά συμφέροντα», και εμμένει στην άποψη ότι η ασφαλής διέλευση πλοίων πρέπει να πραγματοποιείται υπό «συγκεκριμένες προϋποθέσεις», όπως δήλωσε ο Υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Άμπας Αραγτσί, στο Al Jazeera την Τρίτη.

Η Τεχεράνη ίσως φτάσει ακόμα και να απαιτήσει την αποδέσμευση των περιουσιακών στοιχείων που έχουν παγώσει λόγω των κυρώσεων ή να επιβάλει τέλη για χώρες που χρησιμοποιούν το Στενό, σύμφωνα με αναλυτές. «Η κατάσταση στο Στενό δεν θα επιστρέψει στην προπολεμική του κατάσταση», έγραψε ο Γκαλίμπαφ στο X την Τρίτη.

Η πίεση για το «μετά τον πόλεμο»

Μετά από περισσότερες από δύο δεκαετίες διαπραγματεύσεων μεταξύ της Δύσης και της Ισλαμικής Δημοκρατίας, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν στο Ιράν στα τέλη του περασμένου μήνα, σκοτώνοντας τον Ανώτατο Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και μειώνοντας σημαντικά τη στρατιωτική και πολιτική ηγεσία της χώρας.

Τα αντίποινα του Ιράν ήταν άμεσα και σφοδρά, εκτοξεύοντας εκατοντάδες πυραύλους και drones κατά των συμμάχων των ΗΠΑ στην περιοχή και διαταράσσοντας τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας με επαναλαμβανόμενες επιθέσεις στη ναυτιλία στο Στενό του Ορμούζ.

«Ο στόχος είναι να μετατραπεί αυτή η πίεση σε ένα αποτέλεσμα για το 'μετά'», δήλωσε ο Σίνα Τοόσι, ανώτερος ερευνητής των σχέσεων ΗΠΑ - Ιράν στο Κέντρο Διεθνούς Πολιτικής των ΗΠΑ. «Το Ιράν αναζητά έναν ορίζοντα στον οποίο δεν θα είναι απομονωμένο ή στα πρόθυρα κατάρρευσης, αλλά μέρος μιας νέας περιφερειακής ισορροπίας όπου η σταθερότητά του θα θεωρείται συνδεδεμένη με τη σταθερότητα του Περσικού Κόλπου και της παγκόσμιας οικονομίας», είπε ο Τοόσι στο CNN.

Στρατηγική αποτροπής και μετασχηματισμός της περιφερειακής τάξης

Τις τελευταίες εβδομάδες, ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι το Ιράν χάνει τον πόλεμο. Ο Τραμπ έγραψε στο Truth Social την Τρίτη ότι ο στρατός του Ιράν έχει «αποδεκατιστεί» και ότι οι ηγέτες του «σχεδόν σε κάθε επίπεδο» έχουν εξαφανιστεί. «Για να μην απειλήσουν ποτέ ξανά εμάς, τους συμμάχους μας στη Μέση Ανατολή ή τον κόσμο», έγραψε.

Λίγες ώρες αργότερα, το Ιράν εξαπέλυσε την 61η σειρά επιθέσεων του στη Μέση Ανατολή, σκοτώνοντας ένα ζευγάρι στο Ισραήλ.

«Με συμβατικούς στρατιωτικούς όρους, (το Ιράν) δεν κερδίζει, αλλά δεν χρειάζεται να κερδίσει με αυτόν τον τρόπο», δήλωσε στο CNN η Νάργες Μπατζόγκλι, αναπληρώτρια καθηγήτρια Μεσανατολικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς, προσθέτοντας ότι «ολόκληρη η στρατηγική του Ιράν βασίζεται στον ασύμμετρο πόλεμο, όπου καθιστούν τη συνέχιση των συγκρούσεων πολύ δαπανηρή».

Οι ΗΠΑ και οι αραβικές χώρες του Κόλπου δεν μπορούν να «ανεχθούν επ' αόριστον» τη διακοπή του εμπορίου πετρελαίου και την αύξηση των τιμών, είπε η Μπατζόγκλι. «Σε ποιο σημείο θα πουν «αρκετά»; Αυτοί είναι οι μοχλοί που ασκεί το Ιράν».

Ασαφές αν η στρατηγική του Ιράν αποφέρει τα αποτελέσματα που θέλει

Η στρατηγική του Ιράν επικεντρώνεται πλέον στην εμπλοκή του με τη μεγαλύτερη περιοχή, με στόχο να επιβιώσει και να αποκαταστήσει την αποτροπή, ενώ προσπαθεί να ανακτήσει την εξουσία για να επιβάλει τους όρους της επόμενης φάσης του πολέμου.

«Εάν το Ιράν δεν μπορεί να είναι σταθερό και οικονομικά βιώσιμο, αυτό σημαίνει ότι ούτε το ευρύτερο σύστημα του Περσικού Κόλπου θα είναι σταθερό. Οι πρόσφατες διαταραχές στις ναυτιλιακές και ενεργειακές αγορές υπογραμμίζουν πόσο ισχυρός είναι αυτός ο μοχλός» επισημαίνει ο Τοόσι.

Δεν είναι ακόμη σαφές αν η περιφερειακή στρατηγική του Ιράν θα στεφθεί με επιτυχία, καθώς μέχρι στιγμής, οι περισσότεροι από τους αραβικούς γείτονές του έχουν παραμείνει εκτός πολέμου, παρά το γεγονός ότι δέχονται αδιάκοπες επιθέσεις από την Τεχεράνη.

Ωστόσο, τουλάχιστον δύο αξιωματούχοι του Κόλπου έχουν δηλώσει ότι η χώρα τους θα ενισχύσει τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ, αλλά και με το Ισραήλ. «Πιστεύω ότι στον κύκλο των χωρών του Κόλπου, το Ιράν θεωρείται η κύρια απειλή. Και πιστεύω ότι τίποτα δεν θα αλλάξει αυτό για τις επόμενες δεκαετίες», δήλωσε ο Ανουάρ Γκαργκάς, διπλωματικός σύμβουλος του προέδρου των ΗΑΕ, στο think tank Council on Foreign Relations την Τρίτη.

Ο Γκαργκάς ανέφερε ότι τα ΗΑΕ είναι ανοιχτά στο ενδεχόμενο να ενταχθούν σε μια συμμαχία για το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ, προσθέτοντας ότι η πολεμική στρατηγική του Ιράν βασίζεται σε «παρανοήσεις» και ότι, μετά τον πόλεμο, τα κράτη του Κόλπου ενδέχεται να έρθουν πιο κοντά στο Ισραήλ.

Στόχος η επιβίωση και όχι η νίκη

Για το σημερινό καθεστώς του Ιράν, ο τελικός στόχος δεν είναι η νίκη, αλλά η επιβίωση, η αποκατάσταση της αποτρεπτικής δύναμης και η προσπάθεια να ανακτήσει την εξουσία ώστε να υπαγορεύσει τους όρους για το τι θα ακολουθήσει μετά τον πόλεμο.

«Ο τελικός στόχος δεν είναι η κλιμάκωση για την κλιμάκωση. Είναι η χρήση της κλιμάκωσης ως μέσου για να επιβάλει συμβιβασμό», δήλωσε ο Τοόσι. «Το Ιράν δεν χρειάζεται να κερδίσει αυτόν τον πόλεμο στρατιωτικά. Πρέπει να διασφαλίσει ότι η συνέχισή του θα γίνει υπερβολικά δαπανηρή για όλους τους άλλους».