Η μάχη των ημιαγωγών: Μία αναμέτρηση που μαίνεται σχεδόν τέσσερα χρόνια και οι ΗΠΑ τη χάνουν

Η μάχη των ημιαγωγών δεν αφορά την τεχνολογία. Αφορά την ξεκάθαρα την ισχύ και σε δεύτερο χρόνο χωρίς μάλιστα καμία «παρερμηνεία» την επικράτηση σε ένα «bras de fer» για την πρωτοκαθεδρία στον πλανήτη…

Όποιος ελέγχει τα πιο προηγμένα τσιπ, καθορίζει το πλαίσιο της τεχνητής νοημοσύνης, τον ρυθμό της παγκόσμιας οικονομίας και τα όρια της στρατιωτικής υπεροχής. Γι’ αυτό και η σύγκρουση Ηνωμένων Πολιτειών – Κίνας μεταφέρθηκε από τους δασμούς και τα ναυτικά περάσματα αλλά και την ενέργεια και τις σπάνιες γαίες στα εργοστάσια μικροεπεξεργαστών.

Το 2022, η Ουάσιγκτον επιχείρησε να τραβήξει από την μία την δίκη της γραμμή άμυνας και από την άλλη την «πρίζα» των όλο και μεγαλύτερων και μαζικότερων κινεζικών παραγγελιών από βιομηχανίες στις οποίες οι ΗΠΑ είχαν αν όχι τον αποκλειστικό δεδομένα των κυρίαρχο έλεγχο. Εκτεταμένοι περιορισμοί εξαγωγών. Αποκλεισμός προηγμένων επεξεργαστών. Στόχος ξεκάθαρος - να κοπεί η κινεζική πρόσβαση στην αιχμή της υπολογιστικής ισχύος. Τέσσερα χρόνια μετά, το ερώτημα δεν είναι αν το μέτρο ήταν σκληρό. Είναι αν ήταν στρατηγικά ορθό.

Η απόφαση των ΗΠΑ δεν γεννήθηκε από ιδεοληψία. Ήταν προϊόν ανησυχίας και μάλιστα μίας ανησυχίας που δύο Πρόεδροι τόσο διαφορετικοί σε πολιτικές όπως ο Τζο Μπάιντεν και ο Ντόναλντ Τραμπ μοιράζονται -χωρίς να το παραδέχονται – σε απόλυτο βαθμό: η Κίνα είναι ο μοναδικός μεγάλος αντίπαλος.

Η κινεζική παρουσία σε κρίσιμες ψηφιακές υποδομές, η αποκάλυψη των εξαρτήσεων στην πανδημία και, κυρίως, η συνειδητοποίηση ότι η παγκόσμια παραγωγή προηγμένων τσιπ είχε συγκεντρωθεί επικίνδυνα σε λίγα σημεία είναι τα δομικά στοιχεία της συγκεκριμένης αμερικανικής – εύλογης εάν κάποιος είναι στην άλλη άκρη του Ατλαντικού – ανησυχίας.

Η Ταϊβάν βρέθηκε – και παραμένει δεδομένα - στο επίκεντρο. Ένας κόμβος ζωτικής σημασίας. Ένα νησί σε γεωπολιτική τριβή. Για την Ουάσιγκτον, το ρίσκο ήταν διπλό - τεχνολογικό και στρατηγικό. Για το Πεκίνο, η εξάρτηση ήταν υπενθύμιση πως δεν πρέπει και δεν μπορεί να παραμένει εξαρτημένο και άρα ευάλωτο.

Οι περιορισμοί του Οκτωβρίου 2022 στόχευσαν τέσσερις άξονες - επεξεργαστές τεχνητής νοημοσύνης, σχεδιασμό, κατασκευή και εξοπλισμό παραγωγής. Το μήνυμα ήταν σαφές. Η πρόσβαση στην αιχμή δεν θεωρείται πλέον δεδομένη.
Το άμεσο αποτέλεσμα ήταν χάος στα ανατολικά του κόσμου. Έργα πάγωσαν. Αλυσίδες εφοδιασμού αναδιατάχθηκαν. Η βιομηχανία μπήκε σε κατάσταση άμυνας. Όμως το σοκ δεν μετατράπηκε σε στρατηγικό αδιέξοδο για την Κίνα.
Οι περιορισμοί είχαν εύρος, αλλά όχι δεν έφεραν αποδεδειγμένα απόλυτο έλεγχο…

Τεχνικές λεπτομέρειες άφησαν περιθώρια προσαρμογής. Νομικές ασάφειες επέτρεψαν κινήσεις στα όρια της συμμόρφωσης. Και η παγκοσμιοποιημένη αγορά έκανε τα υπόλοιπα.

Αποθέματα δημιουργήθηκαν εγκαίρως. Συμφωνίες αναδιαρθρώθηκαν. Παράλληλα κανάλια εμφανίστηκαν. Ο αποκλεισμός αποδείχθηκε όπως και ο αντίστοιχος της Δύσης προς Ιράν και Ρωσία – με μεγάλα κενά. Δεν πρόκειται όμως μόνο για αποτυχία επιβολής. Είναι δομικό πρόβλημα.

Σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία κυκλοφορεί με ταχύτητα κεφαλαίου, οι απαγορεύσεις σπάνια σταματούν μια μεγάλη δύναμη. Το πολύ να την καθυστερήσουν - και συχνά να την πεισμώσουν.

Η κινεζική στροφή - από την εξάρτηση στη συστημική κινητοποίηση

Το Πεκίνο δεν αντέδρασε αμυντικά. Αντέδρασε οργανωμένα και αντεπιτέθηκε. Οι περιορισμοί λειτούργησαν ως επιβεβαίωση μιας παλιάς ανησυχίας - ότι η τεχνολογική εξάρτηση ισοδυναμεί με στρατηγικό ρίσκο. Η απάντηση ήταν πολυεπίπεδη.
Στην τεχνητή νοημοσύνη, η έμφαση μετατοπίστηκε. Λιγότερη εξάρτηση από το υλικό. Περισσότερη δουλειά στο λογισμικό. Βελτιστοποίηση. Προσαρμογή. Η υπολογιστική ισχύς δεν εξαφανίστηκε. Απλώς ανακατανεμήθηκε.

Στην παραγωγή, εγχώρια κατασκευασμένα προηγμένα τσιπ εμφανίστηκαν εκεί όπου δεν αναμένονταν. Όχι σε πειραματικά εργαστήρια, αλλά σε εμπορικές συσκευές. Το μήνυμα ήταν σαφές - το χάσμα υπάρχει, αλλά δεν είναι αγεφύρωτο.
Στο ανθρώπινο κεφάλαιο, το κράτος επενδύει μαζικά. Πανεπιστήμια αναπροσαρμόζονται. Σχολές δημιουργούνται. Ο στόχος δεν είναι η αριστεία λίγων. Είναι η επάρκεια πολλών.

Και πάνω απ’ όλα, το χρήμα… Δημόσια κεφάλαια σε κλίμακα που δεν αφήνει αμφιβολία. Η τεχνολογική αυτάρκεια αντιμετωπίζεται ως ζήτημα εθνικής στρατηγικής.

Το αποτέλεσμα είναι αντιφατικό για την Ουάσιγκτον. Τα μέτρα περιορισμού συνέπεσαν με την ταχύτερη κινητοποίηση του κινεζικού τεχνολογικού μηχανισμού.

Η επιτάχυνση της Κίνας συγκεκριμένα στους ημιαγωγούς δεν είναι ουδέτερη εξέλιξη. Οικονομικά, δημιουργεί προϋποθέσεις για εναλλακτικά οικοσυστήματα. Χώρες που δεν θέλουν να εξαρτώνται από έναν προμηθευτή θα έχουν επιλογές. Γεωπολιτικά, παίκτες που βρίσκονται υπό πίεση αποκτούν διέξοδο. Οι περιορισμοί δεν εξαφανίζονται. Απλώς παρακάμπτονται.

Οι σύμμαχοι των ΗΠΑ βρίσκονται στη μέση. Οικονομικά δεμένοι με την Κίνα. Στρατηγικά ευθυγραμμισμένοι με την Ουάσιγκτον. Ο συντονισμός είναι εύθραυστος. Η συνοχή δοκιμάζεται. Και στο βάθος, διαμορφώνεται ένας κόσμος δύο ταχυτήτων. Δύο τεχνολογικά οικοσυστήματα. Δύο πρότυπα. Δύο σφαίρες επιρροής.

Το αμερικανικό δίλημμα

Οι περιορισμοί εξαγωγών παραμένουν εργαλείο ισχύος. Δεν είναι, όμως, στρατηγική από μόνοι τους. Χωρίς επιτάχυνση της καινοτομίας, χωρίς επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό, χωρίς ανθεκτικές αλυσίδες εφοδιασμού, απλώς αγοράζουν χρόνο και ο χρόνος είναι «ουδέτερος» μόνο για όποιον τον αξιοποιεί καλύτερα. Οι περιορισμοί του 2022 σχεδιάστηκαν για να επιβραδύνουν την Κίνα. Βραχυπρόθεσμα, προκάλεσαν αναστάτωση. Μακροπρόθεσμα, ίσως επιτάχυναν μια πορεία αυτονόμησης που είχε ήδη ξεκινήσει. Η στρατηγική ειρωνεία είναι καθαρή. Όταν η απαγόρευση μετατρέπεται σε κίνητρο, το αποτέλεσμα δεν είναι στασιμότητα. Είναι ανασύνταξη. Στη μάχη των ημιαγωγών, η ισορροπία δεν παγώνει. Μετακινείται. Και όποιος το αντιληφθεί τελευταίος, πληρώνει το κόστος.